EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 42
DEVELOPMENT OF QUALITY INDICATORS OF ACHILLEA
FILIPENDULINA LAM. AND TANACETUM VULGARE L
COMPONENT WORM DRIVE MIXTURE
L.N. Bozorova
Tashkent Pharmaceutical Institute, Oybek, 45, Tashkent, 100015
e-mail: lolabozorova722@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16811801
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 06
th
August 2025
Accepted: 11
th
August 2025
Online: 12
th
August 2025
The qualitative parameters of the gizhja haidovchi mixture
consisting of tuberous begonia and mountain dastarboshi
were determined. Microbiological purity, radionuclides,
pesticide residues, and heavy metals were studied for the first
time. According to the results obtained, the ecological purity
and the safe use of the recommended mixture were confirmed.
KEYWORDS
Regulatory
documents,
gizhja haidovchi mixture,
atomic
adsorption
spectroscopy, toxic heavy
metals.
ТУБУЛҒИБАРГЛИ БЎЙМОДАРОН ВА ТОҒ ДАСТАРБОШИ ТАРКИБЛИ
ГИЖЖА ХАЙДОВЧИ ЙИҒМАНИНГ СИФАТ КЎРСАТКИЧЛАРИНИ ИШЛАБ
ЧИҚИШ
Л.Н. Бозорова
Тошкент фармацевтика институти, Oйбек, 45, Тошкент, 100015
e-mail: lolabozorova722@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16811801
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 06
th
August 2025
Accepted: 11
th
August 2025
Online: 12
th
August 2025
Тубулғибаргли бўймодарон ва тоғ дастарбоши
таркибли
гижжа
хайдовчи
йиғманинг
сифат
кўрсаткичлари аниқланди. Микробиологик тозалиги
радионуклидлар, пестицидларнинг қолдиқ таркиби,
оғир металларнинг таркиби илк бор ўрганилди. Олинган
натижаларга кўра экологик тозалигини ва тавсия
этилган йиғмадан хавфсиз фойдаланиш мумкинлигини
тасдиқлади.
KEYWORDS
Норматив
ҳужжатлар,
гижжа ҳайдовчи йиғма,
атом
-
адсорбцион
спектроскопия,
токсик
оғир металлар.
Кириш
Маълумки, Ўзбекистон флораси турли биологик фаол моддалар, жумладан эфир
мойи, флавоноидлар сақловчи доривор ўсимликларга жуда бой. Ана шундай
ўсимликларга астрадошлар – Asteraceae оиласига мансуб тубулғибаргли бўймодарон ва
тоғ дастарбоши ўсимликлари киради. Ушбу ўсимликлар азалдан халқ табобатида,
шунингдек Ибн Сино томонидан юрак қон-томир касалликларини даволашда, қон
тўхтатувчи, сийдик йўллари касаликларида пешоб хайдовчи, ҳамда ошқозон-ичак
касалликларида овқат хазм қилишни яхшиловчи, метеоризмни даволашда дори
воситаси сифатида кенг қўлланилиб келинган. Илмий тиббиётда эса меъда-яра
касалликларида, яллиғланишга қарши, қон тўхтатувчи, пешоб хайдовчи ва гижжа
EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 43
хайдовчи дори восита сифатида қўлланилади. Республикамиз худудида айниқса
болалар амалиётида гелминтоз касаллиги кўп учрайди. Бу касалликни даволамаслик
оғир ҳолатларга олиб келиши мумкин. Бу касалликни довалашда ҳозирги кунда
синтетик дори воситаларидан кенг фойдаланилади. Ситетик дори воситалари ёш
болалар организмида кўнгилсиз нохуш холатлар: кўнгил айнаши, қайд қилиш, қоринда
кучли оғриқ хосил бўлишига олиб келади. Бизга маълумки табий ўсимликлардан
олинган дори воситалари бундай нохуш ҳолитларни намоён этмайди.
Тадқиқотнинг мақсади.
Уларни табиий захираси кўплигини ва фармакологик
фаоллиги кенглигини ҳисобга олган ҳолда гижжа хайдовчи йиғма тайёрлаб, уни сифат
кўрсаткичларини ишлаб чиқишни мақсад қилиб олдик.
Тажриба қисми
Микробиологик тозаликни аниқлаш учун ДФ ХI нинг кўсатмаларига мувофиқ
“Дори воситаларида микробиологик тозаликни назорат қилиш усуллари” бўйича
тажриба олиб борилди. “Микробиологик тозалиги” кўрсаткичига биноан текширилди
ва қўйилган талабга жавоб бериши 1-жадвалда келтирилди.
1-жадвал
Янги гижжа ҳайдовчи йиғманинг микробиологик тозалигини аниқлаш
натижалари.
Кўрсатгичлар
МХ талаби
Текшириш
натижалари
МХ
талабига
жавоб
бериши
Умумий аэроб
бактериялар сони
(1 г.да)
10
5
/1 граммдан кўп
бўлмаслиги керак
(суммада)
340 КОЕ
Жавоб берди
Умумий ачитқи ва
моғор замбуруғлари
(1 г.да)
10
4
/1 граммдан кўп
бўлмаслиги керак
130 КОЕ
Жавоб берди
Энтеробактериялар
ва грамманфий
бактериялар
10
3
/1 граммдан кўп
бўлмаслиги керак
Бўлмаслиги
керак
Жавоб берди
Escherichia coli,
Pseudomonas
aeruginosa,
Staphylococcus aureus
(в 1 г препаратда)
10
2
/1 граммдан кўп
бўлмаслиги керак
Бўлмаслиги
керак
Жавоб берди
Salmonella
(10 г ва 10 мл да)
Бўлмаслиги керак
Бўлмаслиги
керак
Жавоб берди
Йиғманинг микробиологик тозалиги ўрганилди ва “Микробиологик тозалиги”
бўйича меъёрий талабларга жавоб бериши аниқланди.
EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 44
Йиғма таркибидаги оғир металларни атом - адсорбцион спектроскопия усулида
аниқлаш. Хом ашё намуналарини минерализация қилиш сулфат ва нитрат кислоталарни
(1:1) аралашмаси билан амалга оширилади. Тажрибанинг шартлари ва натижалари
қуйидаги 2,3-жадвалда келтирилган.
2-жадвал
Элементларнинг атом абсорбцион аналитик параметрларини аниқлаш
Аниқланадиган
элемент
Тўлқин
узунлиги, нм
Тешик
кенглиги,
нм
Атомизация
шартлари
Қурилма
Pb
405,8
0,5
Олов:
ацетилен-ҳаво
(1:1)
Unicam 929
Sistem “Solar”
Cd
405,8
0,5
3-жадвал
Янги гижжа ҳайдовчи йиғманинг таркибидаги оғир металларнинг таркиби
Аниқланадиган
элемент
Озиқ- овқат
маҳсулотларида максимал
рухсат этилган
концентрациялар, ppm
Текширалаётган хом
ашёнинг хақиқий
таркиби.
Pb
0,50
0,31
Cd
0,03
-
Жадвалда келтирилган тажриба маълумотларидан кўриниб турибдики, биринчи
навбатда назорат қилинадиган токсик оғир металларнинг таркиби қабул қилинган
хужжатдан ошмайди
Йиғма таркибидаги радионуклидларни аниқлашда хом ашёдан ўртача намуна
олинади ва ДФ XI да кўсатилган “Доривор ўсимлик хом ашёларидан намуна олиш ва
тахлил қилиш қоидалари” га мувофиқ тажриба олиб борилди [1] .
Радионуклидларни аниқлашда гамма-бета-нурланишни аниқлашнинг автаном
блокларидан келиб чиқган амплитудали импулслар спектрини тўплаш ва қайта
ишлашга асосланган МКС-АТ1315 сцинтилляцион гамма бетта спектрометрик бўйича
гамма спектрометрик таҳлил усули билан тажриба қилинди.
Тажрибада 662 кэВ гамма-линиясининг нисбийэнергия ўлчамлари 7,5% дан кам.
Тажриба 23
0
С ҳаво ҳароратида ва 56 % нисбий намликда амалга оширилди. Тадқиқот
натижалари қуйидаги 4-жадвалда келтирилган [1].
4-ж
адвал
Янги гижжа ҳайдовчи йиғманинг радионуклидларни аниқлаш натижалари
Кўрсатгичлари
СанПин талабларига
мувофиқ норма
№ 0193-06п.п.1,107
Тажриба
натижалари
Сан Пин талабига
мувофиқлиги
Таркиби
137
Cs,Бк/кг
400
<18.8
Жавоб берди
Таркиби
90
Sr, Бк/кг
200
<51.4
Жавоб берди
EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 45
Жадвалда келтирилган маълумотлардан кўриниб турганидек, йиғма радиация
хавфсизлиги талабларига жавоб беради.
Янги гижжа ҳайдовчи йиғманинг хлор органик пестицидларга текшириш. Йиғма
таркибидаги хлор органик пестицидларга аниқлашда хом ашёдан ўртача намуна
олинади ва ДФ XI да кўсатилган “Йиғмалар” бўлимида кўрсатилган тажрибаларга
мувофиқ тажриба олиб борилди [1].
Натижа:
Йиғма таркибидаги хлор органик пестицидларнинг қолдиқ таркиби 5-
жадвалда кўрсатилган.
5-жадвал
Гижжа ҳайдовчи йиғма намунасининг пестицидларнинг қолдиқ таркиби.
№
Хлорорганик
пестицидлар, мг/кг
Рухсат этилган,
мг/кг
Йиғма
таркибидаги
пестицидлар
миқдори в, мг/кг
1.
α–ГХЦГ
0,05
н/о
2.
γ-ГХЦГ
0,05
н/о
3.
ДДЭ
1,0
н/о
4.
ДДД
1,0
н/о
5.
ДДТ
1,0
н/о
6.
Альдрин
0,05
н/о
Хулоса:
тажриба натижасида янги гижжа ҳайдовчи йиғмадаги пестицидларнинг
қолдиқ таркиби рухсат этилган меёрлардан ошмаслиги аниқланди.олинган
натижаларга кўра экологик тозалигини ва тавсия этилган йиғмадан хавфсиз
фойдаланиш мумкинлигини тасдиқлади.
References:
1.
Государственная фармакопея. Выпуск 2 общие методы анализа. Лекарсвенное
растительное сыре. Москва «Медицина» 1990 г. 193, 226, 247, 325, 381-384 с.
2.
Фармакогнозия I қисм Ҳ.Х Ҳолматов, Ў.А.Аҳмедов. Тошкент Ўзбекистон
Республикаси Фанлар академияси “Фан” нашриёти 2007й 104-128, 192, 249-253,
276-277-бетлар.
3.
Ўзбекистон Республикаси «Стандартлаштириш тўғрисида»ги қонуни 28.12.1993
йил.
4.
Ибрагимова Д.М., Фарманова Н.Т.Определение уровня остатка пестицидов в траве
лофанта анисового (Lophanthus anisatus (Benth.)):Тошкент. V Халқаро илмий анжуман
«Фармацевтика сохасининг бугунги холати » 2024й. 211-212б.
