EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 72
INTRODUCTION AND STUDY OF MEDICINAL PROPERTIES
OF MELILOTUS OFFICINALIS (L.) PALL. (SWEET CLOVER)
IN THE CONDITIONS OF KARAKALPAKSTAN
Eshanova Gulistan Ansatbay qizi
1st year doctoral student of Karakalpakstan Institute of Agriculture and
Agrotechnologies
https://doi.org/10.5281/zenodo.16938784
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 18
th
August 2025
Accepted: 24
th
August 2025
Online: 25
th
August 2025
This article analyzes the scientific and practical significance
of introducing the medicinal plant Qashqarbeda (Melilotus
officinalis (L.) Pall.) in the environmental conditions of
Karakalpakstan. The study provides detailed information on
the biological characteristics, chemical composition, and
pharmacological properties of the plant. Through table, the
multifunctional benefits of Qashqarbeda, including drought
resistance, soil-enriching qualities, and its importance in both
pharmaceutical production and traditional medicine, are
highlighted. The findings suggest that Qashqarbeda has great
potential as a valuable medicinal raw material in the
ecological conditions of Karakalpakstan.
KEYWORDS
Qashqarbeda,
Melilotus
officinalis,
introduction,
medicinal
plants,
Karakalpakstan, coumarin,
flavonoids.
QORAQALPOGʻISTON SHAROITIDA DORIVOR QASHQARBEDA (MELILOTUS
OFFICINALIS (L.) PALL.) OʻSIMLIGINI INTRODUKSIYA QILISH VA DORIVOR
XUSUSIYATLARINI TADQIQ ETISH
Eshanova Gu'listan An'satbay qızı
Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalari instituti 1-kurs tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.16938784
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 18
th
August 2025
Accepted: 24
th
August 2025
Online: 25
th
August 2025
Ushbu maqolada dorivor Qashqarbeda (Melilotus officinalis
(L.)
Pall.)
oʻsimligini
Qoraqalpogʻiston
sharoitida
introduksiya qilishning ilmiy va amaliy ahamiyati tahlil
qilindi. Oʻsimlikning biologik xususiyatlari, kimyoviy tarkibi
va dorivor taʼsir mexanizmlari haqida batafsil maʼlumotlar
keltirildi. Jadval asosida Qashqarbedaning koʻp qirrali foydali
tomonlari, jumladan qurgʻoqchilikka chidamliligi, tuproqni
boyituvchi xususiyatlari hamda farmatsevtika va xalq
tabobatidagi ahamiyati yoritildi. Tadqiqot natijalari
Qashqarbedaning kelgusida Qoraqalpogʻiston ekologik
sharoitida muhim dorivor xomashyo manbai sifatida
oʻrganilishi zarurligini koʻrsatadi.
KEYWORDS
Qashqarbeda,
Melilotus
officinalis,
introduksiya,
dorivor
oʻsimliklar,
Qoraqalpogʻiston, kumarin,
flavonoidlar.
Kirish.
Qashqarbeda (Melilotus officinalis (L.) Pall.) qadimdan xalq tabobatida qoʻllanilib
kelinayotgan muhim dorivor oʻsimliklardan biridir. Uning tarkibida kumarin, flavonoidlar, efir
moylari va boshqa biologik faol moddalar mavjud boʻlib, ular organizmda qon aylanishini
EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 73
yaxshilash, shamollash va yalligʻlanish jarayonlariga qarshi taʼsir koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga,
ushbu oʻsimlikning ayrim turlaridan yem-xashak va tuproqni boyituvchi sifatida ham
foydalaniladi. Shunday boʻlsa-da, Qoraqalpogʻiston sharoitida Qashqarbeda introduksiyasi va
uning dorivor xususiyatlarini chuqur oʻrganish dolzarb ilmiy hamda amaliy masalalardan
biridir.
Ko‘plab olimlarning ilmiy izlanishlari Qashqarbedaning biologik va dorivor
xususiyatlarini tasdiqlaydi. Jumladan, Duke o‘zining “Handbook of Medicinal Herbs” asarida
Qashqarbeda (Melilotus officinalis) xalq tabobatida qadimdan qo‘llanilganini, ayniqsa qon
aylanishi bilan bog‘liq kasalliklarda samarali vosita ekanini ta’kidlaydi [2].
Shuningdek, Usmanova va hammualliflari O‘zbekistonda o‘suvchi Qashqarbeda
turlarining kimyoviy tarkibini tahlil qilib, unda kumarin, flavonoid va saponinlarning yuqori
miqdorda mavjudligini aniqlagan. Olimlarning fikricha, bu moddalar o‘simlikning farmakologik
ahamiyatini yanada oshiradi [4, 1129-1130].
Aslam va hammualliflari esa dorivor o‘simliklarning farmakologik profili bo‘yicha olib
borgan tadqiqotlarida Qashqarbedani zamonaviy dori ishlab chiqarishda istiqbolli xomashyo
sifatida baholagan. Ularning ta’kidlashicha, Qashqarbedaning antioksidant va yallig‘lanishga
qarshi xususiyatlari xalqaro miqyosda e’tibor qozonmoqda [1, 1-17].
Qoraqalpogʻiston hududi iqlimiy jihatdan quruq, issiq yoz va sovuq qish sharoiti bilan
tavsiflanadi. Ushbu omillar koʻplab oʻsimlik turlarining oʻsishi va rivojlanishiga toʻsqinlik qiladi.
Shuning uchun ham dorivor oʻsimliklarni hududga introduksiya qilish orqali nafaqat mahalliy
farmatsevtika sanoati uchun xomashyo bazasini kengaytirish, balki xalq tabobatida
qoʻllaniladigan oʻsimliklarning xilma-xilligini oshirish mumkin. Bundan tashqari, Qashqarbeda
tuproq unumdorligini oshiruvchi azot fiksatsiyasi xususiyatiga ega boʻlgani bois, uni ekin
almashinuvida qoʻllash ham maqsadga muvofiqdir.
Qashqarbeda ikki yillik oʻsimlik boʻlib, birinchi yilda asosan barglari rivojlanadi, ikkinchi
yilda esa gullash va meva hosil qilish jarayonlari sodir boʻladi. Barglari uch bargli, gullari esa
mayda, sariq rangda boʻlib, toʻpgullarda joylashadi. Ushbu oʻsimlikning ildiz tizimi chuqur
joylashganligi tufayli qurgʻoqchilikka nisbatan chidamli hisoblanadi. Aynan shu xususiyatlari
uni Qoraqalpogʻistonning quruq iqlimida muvaffaqiyatli yetishtirish imkonini beradi [6, 89-99].
Qashqarbedaning dorivor qiymati, avvalo, uning kimyoviy tarkibidagi kumarin moddasi
bilan bogʻliq. Kumarin qon tomirlarini kengaytiruvchi, qon ivishini kamaytiruvchi va
shamollashga qarshi taʼsir koʻrsatadi. Shuningdek, oʻsimlikning barg va gullaridan tayyorlangan
damlamalar asab tizimi kasalliklarida, uyqusizlik va bosh ogʻriqlarida qoʻllaniladi. Bundan
tashqari, flavonoidlar va efir moylari antioksidantlik xususiyatiga ega boʻlib, ular organizmdagi
erkin radikallarni neytrallashda muhim ahamiyat kasb etadi. Demak, Qashqarbeda nafaqat xalq
tabobatida, balki zamonaviy farmatsevtikada ham keng qoʻllanishi mumkin boʻlgan oʻsimlikdir.
Qoraqalpogʻiston Respublikasi ekologik jihatdan murakkab hududlardan biri hisoblanadi.
Aralboʻyi mintaqasida yuzaga kelgan ekologik inqiroz natijasida aholining sogʻligʻi bilan bogʻliq
muammolar ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, dorivor oʻsimliklarni introduksiya qilish va
ularning farmakologik xususiyatlarini tadqiq etish nafaqat ilmiy, balki ijtimoiy ahamiyatga ham
ega. Qashqarbeda asosida tayyorlangan preparatlar yurak-qon tomir kasalliklari, bronxit va
boshqa surunkali kasalliklarda mahalliy sharoitda qoʻllanishi mumkin.
1-Jadval: Qashqarbedaning kimyoviy tarkibi va dorivor taʼsiri
EURASIAN JOURNAL OF MEDICAL AND
NATURAL SCIENCES
Innovative Academy Research Support Center
IF = 7.921
Volume 5 Issue 8, August 2025 ISSN 2181-287X
Page 74
Kimyoviy
modda
Asosiy xususiyatlari
Dorivor taʼsiri
Kumarin
Qon ivishini kamaytiradi, qon
aylanishini yaxshilaydi
Tromboz va yurak-qon tomir
kasalliklarida foydali
Flavonoidlar
Antioksidantlik xususiyatiga ega
Erkin radikallardan himoya qiladi,
qarish jarayonini sekinlashtiradi
Efir moylari
Antibakterial va yengil
tinchlantiruvchi
Shamollash, bronxit va stressda
samarali
Saponinlar
Yalligʻlanishga qarshi
Ichki aʼzolar kasalliklarida davolash
taʼsirini kuchaytiradi
Taninlar
Qon toʻxtatuvchi va antiseptik
Yaralar va ichki yalligʻlanishlarda
foydali
Jadvalda keltirilgan maʼlumotlar Qashqarbedaning boy kimyoviy tarkibi uning koʻp qirrali
dorivor taʼsirini taʼminlashini koʻrsatmoqda. Kumarin yurak-qon tomir kasalliklarini
davolashda asosiy biologik modda boʻlsa, flavonoidlar antioksidant sifatida organizmni himoya
qiladi. Efir moylari esa asosan shamollash kasalliklarida qoʻllaniladi. Shuningdek, saponin va
taninlar qoʻshimcha davolovchi xususiyatlarga ega boʻlib, oʻsimlikni kompleks dorivor vosita
sifatida qadrlashga sabab boʻladi. Shu bois Qashqarbeda kelgusida farmatsevtika sanoati uchun
muhim xomashyo manbai boʻlishi mumkin.
Xulosa.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, Qashqarbedaning Qoraqalpogʻiston sharoitida
introduksiyasi ekologik va iqtisodiy jihatdan muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻsimlikning
qurgʻoqchilikka chidamli va tuproqni boyituvchi xususiyatlari uni qishloq xoʻjaligi uchun
qimmatli qiladi. Shuningdek, dorivor moddalarining koʻpligi uni farmatsevtika sanoatida keng
qoʻllash imkonini beradi. Shu sababli kelgusida Qashqarbedaning agrotexnik sharoitlarini
yanada chuqur oʻrganish va dorivor preparatlar ishlab chiqarishda qoʻllash istiqbollari katta
ahamiyatga ega.
References:
1.
Aslam, B., Sajid, M. R., Hussain, A., & Abbas, I. (2024). Pharmacological profiling of
medicinal plants: a contemporary overview. Natural Product Research, 1-17.
2.
Duke, J. A. (2002). Handbook of medicinal herbs. CRC press.
3.
Usmanova, N., Bobakulov, K., & Botirov, E. (2023). Chemical Components of Melilotus
officinalis and Melilotus albus, Growing in Uzbekistan. Farg'ona davlat universiteti, (1), 117-
117.
4.
Usmanova, N. K., Khurramov, A. R., Bobakulov, K. M., & Botirov, E. K. (2022). Constituents
of the medicinal plant Melilotus officinalis. Chemistry of Natural Compounds, 58(6), 1129-1130.
5.
World Health Organization. (1999). WHO monographs on selected medicinal plants (Vol.
2). World Health Organization.
6.
Yu, A. V. (2022). Toxic properties and allelopathic activity of Melilotus officinalis (L.) Pall.
Acta Biologica Sibirica, (8), 89-99.
