ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
278
2181-3187
HUQUQIY ONG VA HUQUQIY MADANIYATNING YOSHLAR
MA’NAVIYATIDA TUTGAN O’RNI
IIV Surxondaryo viloyati akademik litseyi huquq
fani o’qituvchi
Ko’chkinova Adolat.
Annotatsiya:
Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni shakillantirish,
rivojlantirish, amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar.
Tayanch so’zlar:Huquq, qonun, qonun ustuvorligi, huquqiy ong ,huquqiy madaniyat.
Kalit so’z
: Huquq, huquqiy ong, huquqiy madaniyat,
huquqiy negilizm,qonun,”yo’
l
xartiyasi” , qonun ustuvorligi,
huquqiy savodxonlik,demokratizm
.
Hozirgi davrda Oʻzbekiston Respublikasining strategik maqsadi etib belgilangan
har tomonlama rivojlangan, erkin va farovon, qonun ustuvor
boʻlgan, zamonaviy
demokratik davlatlar qatoriga qoʻshilish uchun mamlakatimizda barcha sohalarda
islohotlar amalga oshirilmoqda. Shu oʻrinda milliy huquq tizimida soʻnggi yillarda
koʻlami va mohiyati nuqtai
-nazaridan islohotlarning yangi davri boshlandi. Inson
huquq va erkinliklarini, uning qonuniy manfaatlarini amalda taʼminlashga nisbatan
munosabatni tubdan oʻzgartirish tizim islohotlar
i
ning bosh gʻoyasiga aylandi
.
“
Davlatda fuqarolarning huquqiy holati faqat ularning huquqlari mavjudligi
bilangina emas, balki ularning aniq belgilangan burchlari mavjudligi bilan ham
belgilanadi”
Davlat va jamiyatning rivojlanganligini belgilovchi bir qator omillar mavjud:
birinchidan, rivojlangan jamiyat aʼzolarining, davlat fuqarolarining ijtimoiy
-siyosiy
faolligi yuksak boʻlishi kerak; ikkinchidan, huquqiy ong, huquqiy madaniyat, huquqiy
1
Husanov O.T. Konstitutsiyaviy huquq.
–
Toshkent, “Yuridik adabiyotlar publish”,
2022, 147-bet.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
279
2181-3187
savodxonlik darajasi baland boʻlishi lozim; uchinchidan, ularning oʻsha jamiyatdagi
islohotlarga nisbatan daxldorlik tuygʻusi mavjudligi talab etiladi.
Huquqiy ong, huquqiy madaniyat, huquqiy savodxonlik haqida gap ketganda,
koʻpchiligimizda faqat qonunlarni bilish yoki ulardan boxabarlik darajasi tushuniladi.
Lekin bu juda keng tushuncha boʻlib, yuqorida sanab oʻtganimiz davlat va jamiyatning
rivojlangan
ligini belgilaydigan uchta muhim omilni ham oʻz ichiga oladi. Ijtimoiy
-
siyosiy faol fuqaro jamiyatda roʻy berayotgan voqea
-hodisalarga ongli munosabatda
boʻlib, islohotlarga daxldorligini sezib, davlat va jamiyat oldidagi fuqarolik
masʼuliyatini his qilib
yashaydi. Eng muhimi, u mamlakat taraqqiyotiga amaliy hissa
qoʻshishga harakat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-yil 9-
yanvardagi “Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizimini
tubdan takomillashtirish toʻgʻrisida”
gi PF-5618-son Farmoni keng jamoatchilikning
huquqiy ongi, huquqiy madaniyati, huquqiy savodxonlik darajasi yuksalishida amaliy
ahamiyat kasb etadi. Ushbu Farmonda aholining huquqiy ongi va huquqiy
madaniyatini yuksaltirishga, jamiyatda fuqarolarning huquqiy savodxonlik darajasini
oshirishga toʻsqinlik qiluvchi quyidagi muammo va kamchiliklar saqlanib
qolinayotganligi sanab oʻtildi:
–
huquqiy madaniyatni yuksaltirishda, eng avvalo, huquqiy taʼlim va tarbiya borasidagi
ishlar tizimli va uzviy olib borilmayapti. Uzoq yillar davomida bu masala huquqni
muhofaza qiluvchi organlar va ayrim davlat organlarining ishi sifatida qarab kelinib,
bunda oila, mahalla va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining ishtiroki yetarlicha
taʼminlanmagan;
–
yoshlarning huquqiy tarbiyasiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi omillarga nisbatan
huquqiy immunitetni shakllantirish, har bir shaxsda qonunlarga va odob-axloq
qoidalariga hurmat, milliy qadriyatlarga sadoqat, huquqbuzarliklarga nisbatan
murosasizlik hissini uygʻotish ishiga kompleks tarzda yondashilmadi;
–
aholining huquqiy bilimlarini oshirishga doir vazifalarning umumiy tusda
belgilanganligi hamda ularni amalga oshirishning aniq taʼsirchan mexanizmi mavjud
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
280
2181-3187
emasligi jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish borasidagi ishlarning samarasiz
olib borilayotganligini koʻrsatadi;
–
huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishda shaxsiy manfaatlar hamda
jamiyat manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni saqlash gʻoyalarini aholi ongiga
singdirish ishlarining yetarli olib borilmasligi ham qonun ustuvorligini taʼminlashga
oʻzining jiddiy salbiy taʼsirini koʻrsatmoqda
“Shaxsiy manfaatlar hamda jamiyat manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni saqlash
gʻoyalarini aholi ongiga singdirish” juda muhimdir. Davlatimiz rahbari oʻzining
koʻplab maʼruza va chiqishlarida davlat va jamiyatni taraqqiy ettirish
umumjamiyat
ishiga aylanishi kerakligini, buning uchun har bir fuqaro oʻzining bu borada qatʼiy
fuqarolik pozitsiyasini namoyon etishi, fuqaroning shaxsiy manfaati hech qachon
jamiyat manfaatidan ustun boʻlmasligi lozimligini taʼkidlab oʻtdilar. Farmonga koʻra
quyidagilar jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishning asosiy
vazifalari etib belgilangan:
–
aholiga mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, qabul
qilinayotgan qonun hujjatlari va davlat dasturlarining mazmuni va mohiyatini izchil
yetkazish tizimini shakllantirish, fuqarolar ongida “Jamiyatda qonunlarga hurmat
ruhini
qaror toptirish ‒ demokratik huquqiy davlat qurishning garovidir!” degan
hayotiy gʻoyani mustahkamlash;
–
jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishda eng avvalo, taʼlim
-
tarbiyaning tizimli va uzviy ravishda olib borilishiga alohida eʼtibor qaratish,
maktabgacha taʼlim tizimidan boshlab, aholining barcha qatlamlariga huquqiy ong va
huquqiy madaniyatni chuqur singdirish, shaxsiy manfaatlar hamda jamiyat manfaatlari
oʻrtasidagi muvozanatni saqlash gʻoyalarini
keng targʻib qilish;
–
yosh avlod ongiga huquq va burch, halollik va poklik tushunchalarini hamda odob-
axloq normalarini chuqur singdirib borish, Konstitutsiyaning muhim jihatlarini ularga
bolaligidan boshlab oʻrgatish;
2
https: // lex. uz
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
281
2181-3187
–
aholi oʻrtasida huquqiy madaniyatni shakllantirish boʻyicha huquqiy
-
maʼrifiy
tadbirlarni xalqimiz tarixi, dini, milliy qadriyatlarini oʻrgatish bilan uygʻun holda
tashkil qilish, shuningdek, har bir fuqaroda davlat ramzlari bilan faxrlanish tuygʻularini
shakllantirish orqali mamlakatga daxldorlik, vatanparvarlik hissini kuchaytirish;
–
ommaviy axborot vositalarining huquqiy axborot bilan taʼminlashdagi rolini oshirish,
huquqiy targʻibotning innovatsion usullaridan keng foydalanish, shu jumladan, veb
-
texnologiyalarni qoʻllashni kengaytirish;
–
yuridik taʼlimni takomillashtirish, shuningdek, yuridik kadrlarni tayyorlash, qayta
tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini rivojlantirish;-jamiyatda huquqiy
ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishning ilmiy asoslarini chuqur tadqiq etish
Bundan tashqari mazkur hujjatda
“Yuksak huquqiy madaniyat
- mamlakat
taraqqiyoti kafolati”
degan konseptual gʻoya asosida aholining barcha qatlamlari
huquqiy savodxonlikka erishishlari, yuksak darajadagi huquqiy ongga ega boʻlishlari
hamda huquqiy bilimlarini kundalik hayotda qoʻllay olishlari uchun tizimli va keng
qamrovli huquqiy targʻibot ta
dbirlarini tashkil qilish davlat organlari va
tashkilotlarning ustuvor vazifalaridan biri etib belgilangan.
Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish “shaxs –
oila
–
mahalla
–
taʼlim muassasasi –
tashkilot
–
jamiyat” tamoyili boʻyicha tizimli va uzviy
tashkil etilishi nazarda tutilgan.
Aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirishda mahalla institutining rolini
kuchaytirish, mahallalarda eng dolzarb, aholini qiziqtiradigan va murojaatlarda
koʻtarilayotgan muammoli masalalarni tahlil qilish va tahlil natijasiga koʻra manzilli
va predmetli h
uquqiy targʻibotni amalga oshirish, aholiga qonun hujjatlari mazmun va
mohiyatini yetkazish boʻyicha choralar koʻrish, mahallalarda aholi orasidagi turli
muammoli masalalar, xususan, migratsiya, moddiy yordam, yer olish, uy-joy olish,
kommunal masalalar, i
mtiyozlar, aliment, ishga joylashish, taʼlim olish va boshqalar
boʻyicha huquqiy axborotni buklet va plakatlar shaklida aholiga yetkazish,
jinoyatchilik va boshqa huquqbuzarliklarning oldini olish, fuqarolik nizolarini keskin
3
https: // lex. uz
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
282
2181-3187
kamaytirish hamda aholida, ayniqsa, tarbiyasi ogʻir boʻlgan fuqarolarda qonunga
hurmat hissini uygʻotish maqsadida sudlar tomonidan mahallalarda aholi bilan ochiq
muloqotlarni tizimli ravishda tashkil qilish va sayyor sud majlislari oʻtkazish koʻlamini
kengaytirish
Jamiyatimizning har bir aʼzosi oʻz huquq va burchlarini hamda masʼuliyatini
puxta bilishi, buni hayotiy ehtiyoj sifatida anglamogʻi lozim. Fuqarolarimizning
dunyoqarashi, tafakkuri mamlakat hayotiga, yangilanishlarga mos ravishda oʻzgarib
borishi huquqiy m
adaniyat tushunchasi bilan chambarchas bogʻliqdir.
“Yuksak huquqiy madaniyat –
mamlakat taraqqiyoti kafolati” degan konseptual
gʻoya asosida aholining barcha qatlamlari huquqiy savodxonlikka erishishlari, yuksak
darajadagi huquqiy ongga ega boʻlishlari hamda huquqiy bilimlarini kundalik hayotda
qoʻllay olishlari uchun tizimli va keng qamrovli huquqiy targʻibot tadbirlarini tashkil
qilish davlat organlari va tashkilotlarning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi.
Darhaqiqat, huquq asoslarini, Konstitutsiya va qonunlar mazmun-mohiyatini,
yangi qonuniy hujjatlar, huquqiy meʼyorlarni kishilarning, birinchi navbatda,
yoshlarning ongi, qalbiga singdirishda hech bir narsa oʻz ahamiyatiga koʻra huquqiy
taʼlim
-tarbiyaga tenglasha olmaydi. Jumladan, biz jamiyatda huquqiy madaniyatni
shakllantirish va rivojlantirish, mamlakatimizda huquqiy taʼlim va bilimlar targʻibotini
tubdan yaxshilash, qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni ijrochilarga yetkazish,
aholini qabul qilinayotgan qonunlarning maqsadi, mazmun-mohiyatidan keng
xabardor etib borishga yoʻnaltirilgan maqsadli
chora-tadbirlarni olib borishimiz zarur.
Zero, faqat erkin, oʻz huquq va majburiyatlarini biladigan, qonun va amaldagi
tartib-
qoidalarni hurmat qiladigan fuqaro oʻz huquqlaridan toʻlaligicha foydalana
oladi. Xulosa qilib aytganda: “Yoshlarning huquq va manfaatlarini taʼminlash,
ularning oʻqishi,
mehnat qilishi, bilim olishi va qobiliyatini namoyon etishi uchun
barcha sharoitlarni yaratmoqdamiz. Chunki butun xalqimiz qatori yoshlar ham Yangi
4
https: // lex. uz
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
283
2181-3187
Oʻzbekiston bunyodkorlaridir”
. Shu bois ular oʻz huquqlarini yaxshi biladigan,
huquqiy ong va huquqiy madaniyat darajasi yuqori boʻlishi darkor.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati:
1. Husanov O.T. Konstitutsiyaviy huquq.
–
Toshkent, “Yuridik adabiyotlar publish”,
2022, 147-bet.
2. Sh.Mirziyoyev Yangi O’zbekiston taraqqiyot strategiyasi .Тoshkent, Oʻzbekiston,
2022, 49-
бет.
3.
’’
Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltish tizimini tubdan
takomillashtirish to’g’risida ,,gi PF
-5618
4.
https: // lex. uzto
5
Sh.Mirziyoyev Yangi O’
zbekiston taraqqiyot strategiyasi .
Тoshkent, Oʻzbekiston,
2022, 49-
бет.
