ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
333
2181-3187
"JUDOLIK DIYORI" ROMANIDA AYOLLAR RUHIYATI
Barotova Sevaraxon
Farg‘ona davlat universiteti 1
-kurs magistranti
Annotatsiya
Mazkur maqolada Murod Mansur qalamiga mansub "Judolik diyori" romanida
ayol obrazlarining ruhiyati badiiy-psixologik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Asardagi
ayollar ichki kechinmalari, ruhiy to‘qnashuvlari va gender pozitsiyasidan yondashilgan
dramatik holatlar ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Lirika va dramatizm uyg‘unligida
yaratilgan ayol obrazlari p
sixologik aniqlik bilan namoyon bo‘ladi.
Kalit so‘zlar: ayol obrazlari, ruhiy kechinmalar, lirizm, gender psixologiyasi,
dramatizm, badiiy-psixologik tahlil
Kirish
Adabiyot inson ruhiyatining eng nozik qatlamlarini badiiy vositalar bilan
ifodalashning eng kuchli maydonidir. Ayniqsa, zamonaviy romanlarda ayol obrazining
ruhiy olami, ichki ziddiyatlari, hayot bilan kurashi va orzu-istaklari murakkab
psixologik konstruksiyada tasvirlanmoqda. Murod Mansurning "Judolik diyori"
romani ham bu borada e’tiborga molik badiiy namunadir. Unda ayollar ruhiyati
zamonaviy adabiy-psixologik yondashuvlar asosida tahlil etiladi. Adabiyotshunos A.
G‘anievning fikricha, "Zamonaviy romanda ayol obrazi faqat syujetning to‘ldiruvchi
elementi emas, balki muallif falsafiy qarashlarini ifodalovchi markaziy obraz bo‘lib
xizmat qiladi"
Asarda ayol obrazlarining badiiy-psixologik talqini.
"Judolik diyori" romanida ayollar obrazlari nafaqat syujetning tarkibiy qismi
sifatida, balki g‘oyaviy
-estetik markaz sifatida tasvirga olinadi. Bu obrazlarda
ayollarning ichki kechinmalari, o‘zligini izlash yo‘lidagi ruhiy to‘qnashuvlari, insoniy
va ijtimoiy bosimlarga qarshi kurashi yuksak lirizm va dramatizm orqali yoritilgan.
1
G‘aniev A.
Zamonaviy o‘zbek romanida ayol obrazi,
Toshkent: Fan,
2019, 45-b
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
334
2181-3187
Ichki kechinmalar va ruhiy dinamika.
Asarda ayollar ko‘pincha tashqi muhit
ta’sirida emas, balki ichki iztirob, iztirob va savollar girdobida yashaydi. Ayol
obrazlarining kechinmalari "komimni ravo aylamading", "men sening soyangda
yashab kelganman" kabi ekspressiv frazalar orqali ifodalanadi
. Bu, o‘z navbatida,
psixologik tahlilga boy lirik unsurlar bilan boyitilgan. Adabiyotshunos M. Shukurova
bu holatni "badiiy matndagi liriklik
—
ayolning ichki ruhiy olamini ifodalashda
samarali vosita bo‘lib, ayniqsa,
ayol qahramonlar kechinmalarini realistik darajada
ochishga xizmat qiladi" deb baholaydi.
Genderlik yo‘ndashuvi.
Asardagi ayol obrazlari an’anaviy gender
stereotiplaridan holi emas, ammo ular bu stereotiplarni ruhiy kuch, chidamlilik va
barqarorlik bilan inkor qiladi. Ayol obrazi
—
mehr-muhabbat, fidoyilik, sabr va
vafodorlik timsoliga aylantiriladi. Ular nafaqat oila doirasida, balki jamiyat,
ma’naviyat va ruhiyat olamida ham faol ishtirokchi sifatida ko‘rsatiladi.
Adabiyotshunos N. Nurmatova bu borada shunday yozadi: "Ayol obrazining ruhiyati
zamonaviy adabiyotda gender yondashuv orqali talqin etilgani
—
adabiy jarayonda
ayollarning faollik darajasini oshiradi".
Lirizm va dramatizmning uyg‘unligi.
Romanda lirizm va dramatizm
uyg‘unlashgan holda ayol qalbining nozik tomonlarini ochib beradi. Ayollarning
shaxsiy kechinmalari jamiyatdagi ijtimoiy muhit bilan kesishgan joyda dramatik
to‘qnashuv yuzaga keladi. Aynan shu dramatizm ruhiy konfliktlarni badi
iy chuqurlikda
yoritishga xizmat qiladi. I. Qurbonovning ta’kidlashicha, "Zamonaviy romanlarda
lirizm va dramatizm uyg‘unligi —
ruhiy tafakkur darajasining ko‘rsatkichidir"
Xulosa
"Judolik diyori" romani ayol obrazlarining ruhiyati, ichki olami va
kechinmalarini badiiy-
psixologik asosda ifodalash borasida o‘ziga xos namuna bo‘la
oladi. Muallif ayollarni kuchli, bardoshli, ichki dunyosi boy shaxs sifatida tasvirlagan.
2
Shukurova M., Ayol ruhiyati badiiy ifodasi.
–
Til va adabiyot jurnali, 2023, 9-son.
3
Nurmatova N. Gender psixologiyasi va adabiy obraz.
–
O‘zbekiston
4
Qurbonov I. Dramatizm va lirizm: nazariy talqin.
–
Adabiyot nazariyasi, 2022
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
335
2181-3187
Bu esa zamonaviy o‘zbek romanlarida ayol ruhiyatiga berilgan e’tiborning ortib
borayotganidan dalolat beradi. Ayol obrazlari bu asarda g‘oyaviy
-estetik markazga
aylanib, romanning umumiy g‘oyaviy
-falsafiy mazmunini belgilaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
•
G‘aniev A. Zamonaviy o‘zbek romanida ayol obrazi. –
Toshkent: Fan, 2019.
•
Shukurova M. Ayol ruhiyati badiiy ifodasi.
–
Til va adabiyot jurnali, 2023, 9-
son.
•
Nurmatova N. Gender psixologiyasi va adabiy obraz.
–
O‘zbekiston
•
Qurbonov I. Dramatizm va lirizm: nazariy talqin.
–
Adabiyot nazariyasi, 2022
