ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
233
2181-3187
ISLOM DINIDA
ZIYORAT MASALALARIGA BO‘LGAN
MUNOSABAT
O‘zbekiston
xalqaro islomshunoslik akademiyasi 2-kurs Qiyosiy dinshunoslik
mutaxassisligi magistranti
Xotamxonov Muhammadjon
Tarix adabiyotlariga nazar tashlansa, tadqiqotchilar turizm paydo
bo‘lishi
ni
miloddan avvalgi davr bilan
bog‘lashadi
. Pul ixtiro qilinishi bilan savdo yangi
bosqichga
ko‘tarilganligi
sayohat tushunchasi nuqtai nazaridan yangi davrni ochishga
imkon berdi. Pul kabi ayirboshlash vositasining rivojlanishi mavjud savdo
harakatlarini sezilarli darajada oshiradigan ixtiro edi. Ushbu davrda sayohat qilishning
eng muhim sababi
bo‘lgan
savdo bilan
bog‘liq
o‘zgarishlar
sayohatga ham ijobiy
ta’sir
ko‘rsatdi
.
Tarixdan musulmon sayohatchilar turli joylarga sayohatlar uyushtirar,
o‘z
bilimlari va tajribalarini boshqalar bilan baham
ko‘r
ishar edi. Darhaqiqat,
ba’zi
musulmon sayohatchilar, arxeologlar singari,
ko‘plab
qadimiy davlatlar va shaharlarni
yevropaliklardan ancha oldin aylanib chiqib, hududlar haqida batafsil bayon etilgan
tadqiqotlarni olib borishgan. Ushbu sayohatchilarning
ba’zilari
sayohatnomalar
tayyorladilar,
ba’zilari
esa xaritalarni chizdilar.
Islom tarixining birinchi davrlaridan boshlab musulmon shaxslarning
sayohatlardagi faol ishtiroki, islom dinida sayohat
to‘g‘risida
ijobiy fikr borligini
ko‘rsat
adi. Islom falsafasida Alloh yaratgan narsalarning boyligi va
go‘zalligini
ko‘rish
orqali uning
ulug‘vorligini
anglash mumkin deb hisoblanadi. Shu bilan birga, sayohat
qilish va sayyohlik tadbirlarida qatnashish odamlarga
o‘zlarini
yaxshi his qilishiga,
stressdan xalos
bo‘lishiga
va shu bilan yaxshiroq xizmat qilishiga (faoliyat
1
Заҳра Моавен
. “
Spiritual Health through Pilgrimage Therapy:A Qualitative
Study
”
–
Health, Spirituality and Medical Ethics.
, 2017.-
35 б.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
234
2181-3187
Islom dinida turizm Allohning roziligi
yo‘lida
jismoniy, ruhiy va ijtimoiy
jihatdan
sog‘lom
bo‘lish
uchun qilinadigan harakatdir. Shuningdek, diniy manbalarda
sayohatni qanday maqsadlarda amalga oshirilishi haqida
ko‘plab
foydali maslahatlar
borligini
o‘rganishimiz
mumkin.
Jumladan, Alloh taolo
Qur’oni
karimning
“
Ankabut
”
surasi, 20-oyatida shunday
marhamat qiladi:
Sen
: “
Yer yuzida sayr etib yuringlar va maxluqotlarni U zot
avval boshdan qanday yaratganiga nazar solinglar.
So‘ngra
Alloh oxirat hayotini
paydo qilur. Albatta, Alloh har bir narsaga qodir zot
”,
deb ayt.
(Ankabut,20)
Ushbu oyatda
ta’kidlanganidek
, sayr qilish inson uchun
ko‘p
manfaatlar
keltiradi. Sayohat qilish davomida inson yer yuzidagi ajoyibotlardan bahramand
bo‘lishi
aytilmoqda. Shuningdek, inson
o‘zi
yashab turgan manzildan boshqa joyga
sayohat qilsa, atrofni
ko‘rib
ibrat oladi, zehni charxlanadi hamda yangilanadi.
Shuning bilan birga, hadislarda ham ziyoratga, qabr ziyoratlariga
targ‘ib
qiladigan eng mashhur va sahih
bo‘lgan
hadisi shariflar mavjuddir. Ularda qabr
ziyoratining xosiyati haqida shunday deyiladi:
“
Men sizlarni qabrlar ziyoratidan
qaytargan edim. Endi, ularni ziyorat qilaveringlar! Chunki, u oxiratni eslatadi,
sizlarga
o‘limni
esga soladi. Ey, ziyorat qilaveringlar. Chunki, u qalbni
yumshatadi,
ko‘zni
yoshlantiradi. Chunki, sizlarga unda ibrat bor. U dunyoda
parhezkor qilib
qo‘yadi”
(Muslim, Termiziy, Abu Dovud, Ibn Moja, Hokim,
Tabaroniy rivoyatlari).
Bu kabi hadislar va
ulug‘larning
aytgan gaplarini
ko‘plab
misol qilib
keltirishimiz mumkin. Imom an-Nasoiy rahimahulloh rivoyat qilishlaricha, qabrlar
ziyoratining fazilati sifatida:
“
Ularning ziyorati sizlarga yaxshilikni ziyoda qiladi
”,
deyilgan.
ulug‘lar
va mashhur ulamolarning,
o‘tganlarning
qabrlarini
ziyorat qilish insonga oxiratni eslatishi bilan birga, bu dunyodagi qiyinchiliklar va har
xil muammolar
o‘tkinchi
ekanligini
ko‘rsatib
, qalbni xotirjam va sokin qiladi.
2
Зайниддин Эшонқулов. “Зиёрат одоблари” –
Т.: Мовароуннаҳр, 2015.
-
12 б.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
235
2181-3187
Islom dinida musulmonlarga
o‘zlarini
takomillashtiradigan har qanday ishlarda
qatnashish tavsiya qilinadi. Islom dini musulmonlarni foydali
yo‘llar
bilan rivojlanib,
tinch-totuv yashashga undaydigan din.
Jahon sayyohlik tashkiloti (JST) tomonidan muntazam ravishda nashr
etilayotgan
“
Turizmning muhim voqealari
”
nashrining 2013 yilgi sonida keltirilgan
statistik
ma’lumotlarga
ko‘ra
2012 yilda butun dunyo
bo‘ylab
sayyohlik faoliyatida
ishtirok etayotgan odamlarning 27%
“
ziyorat turizmi,
sog‘liqni
saqlash turizmi va
qarindosh-
do‘stl
arni ziyorat qilish
»
ishtiyoqi bilan harakat qilgan.
ko‘ra
,
dunyo
bo‘ylab
300 millionga yaqin odam
“
Ziyorat turizmi,
sog‘liqni
saqlash turizmi
va qarindosh-
do‘stlarni
ziyorat qilish
”
kabi motivlar bilan sayohat qilishgan. Yuqorida
sanalgan uch turistik turtki ham islom dinining buyruqlari va tavsiyalariga
to‘g‘ri
keladi.
Islom dinida turizm Allohning roziligini olish hamda jismoniy, ijtimoiy va
psixologik jihatdan
sog‘lom
bo‘lish
uchun qilingan harakatdir. Shuningdek,
sayohatning afzalliklari
to‘g‘risida
ko‘plab
masalalarga ishora qilinganligini
kuzatishimiz mumkin. Masalan, sayohat shaxslarda
zo‘riqishni
kamaytiradi. Unga turli
xil aqliy, jismoniy va
ma’naviy
muammolarni tinglash va undan xalos
bo‘lishga
yordam beradi. Shunday qilib, islomda sayohat tushunchasi maqsadga muvofiq
harakatdir. Stressdan xalos
bo‘lish
, jismoniy dam olish,
sog‘lom
bo‘lish
,
ta’lim
va
tarbiya kabi shaxsiy rivojlanish sayohatning asosiy maqsadlari qatorida turadi. Ziyorat
turizmida sayyohlar bir tomondan Allohning roziligini olish va
o‘zlarining
individual
dam olish faoliyatini bajarish uchun sayohat qilishadi.
Tarixiy joylarga sayohat qilish
ko‘p
jihatdan yaxshi. Avvalo, bu bizning tarix
haqidagi bilimlarimizni yanada yaxshilaydi. Qadimiy obidalar bizga ilgari sodir
bo‘lgan
tarixni tushinishga yordam berib,
o‘sha
davrda yashagan va turli urf-odatlarga
ega
bo‘lgan
jamiyatga nisbatan hurmatni kuchaytiradi. Tarixiy joylarni ziyorat qilish
bu shunchaki sayohat va tashrif emas, balki yangi narsalarni qashf qilish va
o‘rganish
3
Ömer Akgün Tekin. “İslami Turizm: Dünya'daki ve Türkiye'deki Genel Durum Üzerine Bir İnceleme”. –
The Journal of
International Social Research, 2014. - 762
б.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
236
2181-3187
hamdir. Odamlarda turli hil tarixiy joylarni ziyorat qilishga
ta’sir
qiluvchi asosiy
sabablardan biri sifatida
shaxsiy qoniqish
,
bilimlarini oshirish
va
ruhiy quvvat
ekanligini
ta’kidlash
lozim.
o‘zlari
o‘qigan
va eshitgan
tarixiy joylarni yaqindan
ko‘rgisi
va
o‘tmishga
qaytib, tarixiy jarayonlarni
o‘zlari
boshlaridan kechirishni xohlashadi va bu ular uchun yangi bilimlarni egallash kabi
imkoniyatlarni yaratadi.
Tarixda yashab
o‘tgan
ota-bobolarimiz bilimli va turli sohalarda olamshumul
kashfiyotlarni amalga oshirgan. Bugungi kunda biz
ko‘rib
turgan tarixiy yodgorliklar
hozirgi kunga
o‘hshash
texnik uskunalar
bo‘lmagan
zamonda qurilganligi va shunga
qaramay hozirgacha ushbu obidalar
o‘zining
savlati va hashamatliligi bilan dunyo
sayyohlarini lol qoldirib kelayotganligi bolalar va yosh avlod uchun ilhom baxsh etadi.
Ta’limga
aylanadigan bunday madaniy meroslarga uyushtirilgan sayohatlardan bolalar
ko‘p
narsalarni
o‘rganishlari
mumkin.
Madaniy meroslar va tarixiy obidalar jamiyatda quyidagi muhim vazifalarni
bajaradi:
-
Ijtimoiy kapitalni shakllantirishga yordam beradi;
-
Mahalliy urf-odatlar va madaniyatni saqlashda muhim rol
o‘ynaydi
;
-
Ijobiy xulq-atvorni
targ‘ib
qiladi;
-
Jamiyat imidji va
g‘ururini
yaxshilaydi;
-
Jamiyatni obodonlashtirishga yordam beradi.
Mamlakatning tarixiy va madaniy meros salohiyati ziyorat turizmi
rivojlanishining asosiy omillaridan biri ekanligi ahamiyatlidir. Chunki, tarixiy va
madaniy meroslar bilan tanishish eng kuchli turistik turtki
bo‘lib
,
ko‘plab
turistlar jalb
qilishning muhim vositasi hisoblanadi. Undan tashqari, madaniy va tarixiy meros
obektlar foyda keltiradigan va iqtisodiy rivojlanishga sezilarli
ta’sir
ko‘rsatadigan
zamonaviy shaharlarning muhim boyligi ekanligini unutmaslik lozim.
4
Бона Ким
. “
The effect of religious tourism experiences on personal values
”
–
International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage
,
2019.-
86 б.
