ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
148
2181-3187
O`QUVCHILARDA TINGLAB TUSHUNISH KO`NIKMALARINI
O`RGATISHNISH ZAMONAVIY
metodlari .
Alisher Navoiy nomidagi
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti
universiteti 3-bosqich talabasi
G
‘
afurova Mohichehra
Annotatsiya:
Mazkur maqolada o‘quvchilarda tinglab tushunish ko‘nikmalarini
rivojlantirishning zamonaviy metodlari yoritilgan. Tinglab anglash-
til o‘rganishning
asosiy bosqichlaridan biri bo‘lib, matn mazmunini tushunish, eslab qolish, asosiy
g‘oyani ajratish, mulohaza yuritish kabi ko‘nikmalarni shakllantiradi.
Muallif interfaol
metodlar, audio vositalar, podkastlar, o‘yinli mashg‘ulotlar va guruhli ishlash orqali bu
ko‘nikmalarni samarali rivojlantirish yo‘llarini tavsiya etadi.
Kalit so‘zlar:
tinglab tushunish, interfaol usullar, audio materiallar, o‘yinli
topshiriqlar, til o‘rganish, eshitish, muloqot
.
Аннотация :
В статье рассматриваются современные методы развития
навыков аудирования у школьников. Аудирование играет ключевую роль в
изучении языка, способствуя пониманию содержания речи, выявлению основной
идеи и её запоминанию. Автор предлагает применять интерактивные методы,
аудиоматериалы, подкасты, игровые упражнения и групповую работу как
эффективные средства обучения.
Ключевые слова:
аудирование, интерактивные методы, аудиоматериалы,
игровые задания, изучение языка, слушание, коммуникация.
Annotation:
This article explores modern techniques for developing students'
listening comprehension skills. Listening plays a crucial role in language learning by
fostering the ability to understand spoken content, identify main ideas, and retain
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
149
2181-3187
information. The author recommends using interactive strategies, audio resources,
podcasts, game-based activities, and group work as effective approaches to enhance
listening proficiency.
Keywords:
listening comprehension, interactive methods, audio materials,
game-based learning, language acquisition, listening, communication .
Bugungi kunda til o`rganishda muhim bo`lgan to`tta qobilyatlar orasida tinglab
tushunish ham asosiy o`rin egallaydi. Tinglab tushunishni rivojlantirish
–
o`quvchilarning og`zaki nutqni diqqat bilan tinglab , uni to`g`ri anglash , asosiy g`oya
va tavsilotlarni tushunib yetish ko`nikmasini shakllantirish jarayonidir . bu ko`nikma
ona tili va adabiyot darslarida , ayniqsa boshlang`ich va umumiy o`rta ta’lim
bosqichida juda muhimdir.
Tinglab tushunish ko`nikmasi
–
faqat eshitish bilan cheklanmaydi, balki
tinglangan nutqni chuqurroq tushunishga, uning ma’nosini anglashga va natijada
to`g`ri javob berishga yordam beradi .Tinglab tushunish ko`nikmasini shakllanishida
diqqat , xotira , sezgi juda katta ahamiyatga ega. O`quvchilarga berilgan dialog ,
qo`shiq va matnlarni tinglab , shular yuzasidan o`z fikrlarini bildiradilar. Ushbu
ko`nikma darsning mustahkamlash qismida yangi mavzu bo`yicha , o`tilgan mavzuni
so`rashda va darsning tashkiliy qismida o`quvchilar faolligini oshirish maqsadida biror
bir dialogni qo`yib berish orqali bajarish mumkin. Tinglab tushunish ko`nikmasi
o`quvchilarning tinglash qobilyatini, diqqatni bir joyga jamlash va tilni jonli tarzda
o`rganishga o`rgatadi. Diqqatning yuqori darajasi eshitilgan fikrni tahlil qilish va
keyinchalik yodda saqlash imkonini oshiradi. Xotira orqali biz eshitilgan matnni yana
eslab, tahlil qilishga muvaffaq bo`lamiz. Xususan , qisqa muddatli xotira esa eshitilgan
ma’lumotni vaqtincha yodda saqlashga ko`maklashadi , bu esa muloqot davomida
tinglangan ma’lumotni to`liq anglash imkonini beradi. Sezgi ham tinglab tushunish
ko`nikmasining ajralmas tarkibiy qismidir , ovoz, urg`u, ohang va so`zlarning talaffuzi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
150
2181-3187
orqali biz nafaqat gapning ma’nosini balki ularni aytish uslubini, his
-tuyg`ularni va
holatni ham sezamiz. O`qitishda interfaol usullarni qo`llash orqali o`quvchilar
o`rtasida faol muhit shakllanadi , o`quvchilarning faolligi oshadi va natijada ular
birgalikda bilim egallashga kirishadilar. Bu ayniqsa, muloqotga tayyorlanishda tinglab
tushunish ko`nikmasini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Tinglab tushunish
–
bu faol eshitish, yani ma’lumotni qabul qilish, uni qayta
ishlash, anglash, asosiy g‘oyani ajratish , matn mazmunini eslab qolishdan iborat.
Tinglash ko'nikmalarini o'rgatishning zamonaviy samarali usullari hamma narsani o'z
ichiga oladi masalan interaktiv mashqlardan multimedia resurslarigacha. Tinglash
qobiliyati eng yaxshi o'rganishi mumkin bo’lgan qobilyat sanaladi. Chunki o'rganishga
birozgina ko'proq e'tibor qaratilsa u oddiy va qiziqarli tadbirlar orqaliyaxshilandi va
yakunida yaxshi natijalarga olib keladi. Bu holatdasiz kichik yoki katta talabalar
guruhlari bilan ishlashingiz muhim emas, siz o'zingizni rivojlantirish uchun quyidagi
usullardan birini qo'llasangiz mumkin.
Talabalarga yaxshi tinglashni o'rgatishning o'ziga xos usullari:
1.
Qani top , qaysi matn edi ? o‘yini :
•
Har xil matnlardan parcha o‘qiladi yoki eshittiriladi.
•
O ‘
quvchi bu qaysi mashhur hikoya,ertak yoki asardan
olinganligini aniqlaydi.
2.
Detektiv tinglsh usuli:
•
O‘quvchilarga voqeaga boy , sirlarga to‘la audio hikoya
tinglatiladi.
•
Voqeani yechish uchun ular dalillarni eslab qolishlari,
aniqlik
kiritishlari kerak bo‘ladi.
3.
Gamifikatsiya
–
tinglab o‘yin o‘nash usuli:
1
H.Norqo‘ziyeva.
Tinglab tushunish ko’nikmalarini o’rgatishning zamonaviy metodlari.
//Maqola.-T.2022.b-75.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
151
2181-3187
•
Kahoot , quizizz yoki wordwall platformalaridan foydalanib
, tinglab tushunishga oid viktorinalar tashkil etish.
•
O‘quvchilar matn yoki suhbatdan tinglab , to‘g‘ri javoblarni
tanlashadi.
Afzalligi : rag‘batlantiradi, motivatisiyani oshiradi.
4.
Potkast va blog tinglash (media tinglov):
•
O‘quchilaraga yoshlar uchun mos bo‘lgan qisqa podkastlar
yoki audio bloglar eshittiriladi.
•
Keyinchalik ularga savollar beriladi yoki mavzu bo‘yicha
fikr bildirish topshiriladi.
Oʻquvchilarni kichik guruhlarga boʻlish va ular bilan rol ijro etish, intervyular,
hikoya qilish kabi faoliyatlarni tashkil etish tinglash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Shuningdek, guruh faoliyati va savollar orqali oʻquvchilar o‘rtasidagi muloqotning
intensivligi ortadi va ularning tinglashdagi tushunish qobiliyatlari yaxshilanadi. Til
oʻrganish jarayonida tinglashni muntazam ravishda va samarali usullar bilan
rivojlantirish, o‘quvchilarga tilni yaxshiroq va tezroq oʻzlashtirish imkonini beradi.
Maktab sharoitida o‘quvchilarning tinglab tushunishi sohasidagi qiyinchiliklar
quyidagilardan iborat:
1.
Tilga oid shakliy qiyinchiliklar .
Ma’nosi har xil tovush shakli
esa o‘xshash so‘zlarni (omofonlarni) yoki fe’lning majhul
darajasini tinglash va
tushunish murakkablik kasb etadi.
2.
Mazmunga
doir
qiyinchililklar.
Olinayotgan
axbarot
qamrovidagi nima , qayerda, kim bilan, qachon bo‘lishi kabi dalillarni idrok
etish , ilg‘ab olish
qiyinchiliklar mavjudligidir.
2
Sabdenova K. O‘quvchilarda tinglab tushunish ko‘nikmasini rivojlantirish.//Maqola.
-T.2025.b-160.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
7_
июня
–
2025
152
2181-3187
3.
Nutq shakliga oid qiyinchiliklar.
Dialog nutqda javob qaytarish ,
monologni tinglashda esa uzun jumlalarni eshitish xotirasida saqlash o‘quvchi
uchun muayyan qiyinchilik keltirib chiqaradi.
Qiyinchiliklarni o‘z vaqtida bartaraf qilish yo‘li bilan ta’lim jarajonini
jadallashtirish va o’qitishning eng maqbul metodikasi ishlab chiqishga muvaffaq
bo‘linadi.
Yuqorida bayon etilgan asosiy mulohazalardan shuni xulosa qilish
mumkinki, tinglab tushunish
ko‘nikmasini
samarali shakllantirish uchun dars
jarayonida o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash, turli interaktiv usullardan va
eshitish mashqlaridan foydalanish muhim sanaladi. Shu yo‘sinda, maktab
oʻquvchilarida eshitib anglash mahoratini rivojlantirish nafaqat o‘quv yutuqlari uchun,
balki kundalik hayotda muvaffaqiyatli muloqotni yo‘lga qo‘yish nuqtai nazaridan ham
zarurdir. Tinglab anglash
—
o‘quvchilarga nutqni to‘laqonli va aniq tushunish,
suhbatda faol qatnashish, fikrga mos javob bera olish imkonini beradi. Bu
ko‘nikmalarni mustahkamlashda o‘yinli topshiriqlar, faol yondashuvlar va zamonaviy
texnologiyalar orqali darslar mazmunan boyitilishi kerak
Foydanilgan adabiyotlar
1.
1
H.Norqo‘ziyeva. Tinglab tushunish ko’nikmalarini o’rgatishning
zamonaviy metodlari.//Maqola.-T.2022.b-7
2.
1
Sabdenova K. O‘quvchilarda tinglab tushunish ko‘nikmasini
rivojlantirish.//Maqola.-T.2025.b-160.
3.
1
Jalilov J.Chet tilli metodikasi.-
Toshkent: O ‘qituvchi, 2012.
-
222-bet
3
Jalilov J.Chet tilli metodikasi.-
Toshkent: O ‘qituvchi, 2012.
-222-bet
