ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
181
2181-3187
SAROYMULKXONIMNING DAVLAT BOSHQARUVIDAGI OʻRNI
Rishton tumani 2-son Politexnikimi tarix fani
oʻqituvchisi
Teshaboyeva Muhabbat Meliqoʻziyevna
.
muhabbatteshaboyeva8@gmail.com
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada Saroymulkxonimning davlat boshqaruvidagi
o‘rni va roli tarixiy kontekstda keng yoritiladi. Maqolada uning siyosiy, diplomatik va
ijtimoiy faoliyati tahlil qilinib, davlat boshqaruvidagi samarali boshqaruv uslubi, ichki
siyosatdagi muvozanatni ta’minlashdagi roli, shuningdek, tashqi
siyosatdagi
diplomatik aloqalarni rivojlantirishga qo‘shgan hissasi ko‘rsatib o‘tiladi. Bundan
tashqari, maqolada Saroymulkxonimning ijtimoiy va madaniy hayotdagi faoliyati,
xususan, ayollarning jamiyatdagi mavqeini oshirishga bo‘lgan hissasi ham yoritilg
an.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Saroymulkxonim nafaqat o‘z davrining kuchli
siyosatchisi, balki davlat boshqaruvida ayollarning o‘rni va faolligini ko‘rsatadigan
muhim shaxs sifatida tarixda o‘rin egallaydi.
Kalit s
o‘
zlar.
Tarix, jahon, shaxsiyat, madaniy
, milliy, madaniy, ta’lim;
Annotation.
This article provides a comprehensive analysis of Saroymulkhonim's
role and position in state governance within a historical context. The study examines
her political, diplomatic, and social activities, highlighting her effective governance
style, role in maintaining internal political balance, and contributions to the
development of diplomatic relations in foreign policy. Additionally, the article
discusses Saroymulkhonim's social and cultural engagement, particularly her efforts to
improve the status of women in society. The research findings indicate that
Saroymulkhonim was not only a powerful politician of her time but also an important
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
182
2181-3187
figure representing the role and activity of women in state governance throughout
history.
Key words.
History, World, personality, cultural, national, cultural, educational;
KIRISH
Davlat boshqaruvi tarixida nafaqat erkaklar, balki ayollar ham muhim
rol o‘ynagan. Ayniqsa, Markaziy Osiyo va O‘zbekiston hududida XVIII
-XIX asrlarda
davlat boshqaruvi tizimida ayollarning faolligi ko‘zga tashlanadi. O‘sha davrda siyosiy
jarayonlarda faol
ishtirok etgan, o‘zining dono va strategik qarashlari bilan davlatning
ichki va tashqi siyosatiga ta’sir ko‘rsatgan shaxslar qatorida Saroymulkxonim nomi
alohida e’tiborga loyiqdir. U nafaqat o‘z zamonasining kuchli va ta’sirli ayollaridan
biri, bal
ki siyosiy faollik va davlat boshqaruvi tizimidagi o‘ziga xos mavqei bilan
tarixiy manbalarda keng yoritilgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
183
2181-3187
Saroymulkxonimning faoliyati, ayniqsa, O‘zbekiston hududida davlat boshqaruvi
shakllanayotgan, ichki va tashqi siyosat
murakkablashayotgan murakkab davrga to‘g‘ri
keladi. U davlat idoralarida, siyosiy masalalarda maslahat beruvchi sifatida faoliyat
yuritgan, siyosiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynagan. Tarixiy manbalar,
xususan, davlat arxivlaridagi hujjatlar va
o‘sha davr tarixchilarining asarlarida
Saroymulkxonimning davlat boshqaruvidagi o‘rni va ta’siri keng yoritilgan.
Davlat
boshqaruvida ayollarning o‘rni mavzusi zamonaviy tarixshunoslikda ham dolzarb
hisoblanadi. Chunki ayollar faolligi, ayniqsa yuqori darajadagi boshqaruvda,
jamiyatning madaniy va siyosiy rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Saroymulkxonim shaxsida o‘sha davr ayollari faolligining namunasini ko‘rish
mumkin. U siyosiy jarayonlarda o‘z ovozini aniq yetkazib, davlat idoralarida o‘zining
dono maslahatlari bilan boshqaruv jarayonlarini samarali tashkil etgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
184
2181-3187
Bugungi kunda Saroymulkxonimning davlat boshqaruvidagi o‘rni va faoliyatini
chuqur o‘rganish nafaqat tarixiy merosimizni boyitadi, balki davlat boshqaruvi
tizimlarida ayollar faolligining ahamiyatini yanada anglashga yordam beradi. Bu
tadqiqot nafaqat tarixshunoslik, balki siyosatshunoslik, madaniyatshunoslik va gender
tadqiqotlari sohalarida ham katta ahamiyat kasb etadi. Shu bois, mazkur maqolada
Saroymulkxonimning davlat boshqaruvidagi o‘rni, uning siyosiy faoliyati, davlat
boshqaruvi jarayonlaridagi roli va jamiyatdagi o‘rni batafsil tahlil qilinadi. Maqola
orqali nafaqat tarixiy faktlar yoritiladi, balki o‘sha davr siyo
siy madaniyati va
ayollarning boshqaruvdagi roli ham kengroq ochib beriladi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Saroymulkxonimning siyosiy faoliyati
va davlat boshqaruvidagi roli.
Saroymulkxonim XVII
—XIX asrlar o‘zbek tarixida
o‘ziga xos o‘rin tutgan ayollardan biri bo‘lib, u davlat boshqaruvidagi faol
ishtiroki
bilan ajralib turadi. U o‘z davrining murakkab siyosiy vaziyatida nafaqat shaxsiy
mavqeini oshirish, balki mamlakatning siyosiy barqarorligini ta’minlashda ham muhim
rol o‘ynagan. Tarixiy manbalarga ko‘ra, Saroymulkxonim o‘zining siyosiy
qobiliyatlari va dono qarashlari bilan davlat idoralari, xususan, markaziy boshqaruv
tizimida maslahatlar beruvchi sifatida faol ishtirok etgan.
Saroymulkxonim davlat boshqaruvining turli jabhalarida o‘zining fikr va
qarashlarini bildirgan. U ayniqsa ichki siyosatni muvofiqlashtirish, millatlararo
tinchlikni saqlash, iqtisodiy masalalarni hal etish kabi muhim yo‘nalishlarda faol
bo‘lgan. Bu jarayonda uning maqsadi nafaqat o‘z manfaatlarini himoya qilish, balki
davlat barqarorligini mustahkamlash va aholining farovonligini ta’minlash bo‘lgan.
Shuningdek, Saroymulkxonimning boshqaruvdagi roli uning ta’sirchanligi va
diplomatik salohiyatida ham yaqqol
ko‘rinadi. U davlat boshqaruvchilari orasida
o‘zining dono va mulohazali fikrlari bilan hurmat qozongan. Saroymulkxonim siyosiy
muammolarni yechishda adolat va xolislik tamoyillariga asoslangan yondashuvni
ilgari surgan, bu esa uni o‘z zamonasining etakchi
siyosatchilaridan biri sifatida
ko‘rsatadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
185
2181-3187
Diplomatik faoliyat va tashqi siyosatdagi ta’siri
.
Saroymulkxonimning davlat
boshqaruvidagi o‘rni, ayniqsa, tashqi siyosat sohasida o‘ziga xos ahamiyat kasb etadi.
U qo‘shni davlatlar bilan diplomatik munosabatlarni mustahkamlash, savdo
-iqtisodiy
aloqalarni rivojlantirish va strategik ittifoqlarni shakllantirishda faol qatnashgan.
Uning diplomatik faoliyati, shuningdek, ichki siyosiy nizolarni hal qilish va hududiy
xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan edi.
Tarixiy hujjatlar va arxiv materiallarida
Saroymulk
xonimning qo‘shni davlatlar bilan o‘zaro kelishuvlarda vositachilik qilgani,
qiyin vaziyatlarda oqilona siyosiy qarorlar qabul qilganligi qayd etilgan. Bu esa uning
davlat boshqaruvidagi o‘rnini yanada mustahkamlaydi va siyosiy diplomat sifatidagi
salohiyatini namoyon etadi.
Ijtimoiy va madaniy hayotdagi roli.
Saroymulkxonim siyosiy faoliyati bilan bir
qatorda ijtimoiy va madaniy sohalarda ham faol bo‘lgan. U ayollarning jamiyatdagi
mavqeini oshirish, ta’lim va madaniyatning rivojlanishiga ko‘maklashish bo‘yicha
tashabbuslar bilan chiqgan. Bu faoliyat davlat boshqaruvidagi ayollarning roli va
ahamiyatini oshirishga xizmat qilgan. Shuningdek, Saroymulkxonimning
boshqaruvdagi yondashuvi jamiyatda axloqiy va madaniy qadriyatlarni
mustahkamlashga yo‘naltirilgan bo‘lib, u o‘z faoliyati orqali o‘sha davrda ayollar
faolligi va ularning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini yangi bosqichga olib chiqqan. Bu
holat uning davlat boshqaruvida faqat siyosiy emas, balki madaniy va ijtimoiy yetakchi
sifatida ham faol ekanligini ko‘rsatadi.
Saroymulkxonimning boshqaruv uslubi dono maslahatlar, mulohazali yondashuv
va muvozanatli qarorlar qabul qilishga asoslangan edi. U siyosiy jarayonlarda
shaffoflik, adolat va aholi manfaatlarini hisobga olish tamoyillarini ilgari surgan. Bu
uning boshqaruv
tizimida yuqori obro‘ va ishonchga ega bo‘lishiga sabab bo‘lgan.
Shu
bilan birga, Saroymulkxonim o‘zining davlat boshqaruvidagi faoliyati bilan
zamondoshlari uchun namunaviy shaxs sifatida xizmat qilgan. Uning diplomatiya,
ijtimoiy adolat va boshqaruvdagi samaradorlik borasidagi yondashuvlari bugungi
kunda ham davlat boshqaruvi va gender tadqiqotlari sohasida ilmiy izlanishlar uchun
muhim manba hisoblanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
186
2181-3187
Saroymulkxonimning faoliyati va boshqaruvdagi o‘rni tarixiy manbalarda keng
yoritilgan bo‘lib, u o‘z davrining eng ta’sirli ayollaridan biri sifatida davlat
boshqaruvida erkaklar bilan teng darajada faoliyat yuritganligini ko‘rsatadi. Bu esa
uning nafaqat tarixiy shaxs, balki davlat boshqaruvi tizimida gender tengligi va
ayollarning faolligi uchun muhim timsol ekanligini ta’kidlaydi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa
o‘
rnida shuni aytish mumkinki
Saroymulkxonimning davlat boshqaruvidagi o‘rni va roli nafaqat tarixiy nuqtai
nazardan, balki zamonaviy siyosatshunoslik va gender tadqiqotlari kontekstida ham
katta ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi. U o‘z davrida siyosiy, diplomatik va ijtimoiy
sohalarda
faol ishtirok etib, davlat boshqaruvining muhim yo‘nalishlarida o‘zining
dono qarashlari va yetuk strategik yondashuvi bilan katta hissa qo‘shgan.
Saroymulkxonim faqatgina davlat boshqaruvchisining o‘rni bilan emas, ba
lki ijtimoiy
hayotdagi faoliyati bilan ham o‘z zamonasining muhim siyosiy va madaniy arbobi
sifatida namoyon bo‘lgan.
Tarixiy manbalar shuni ko‘rsatadiki, Saroymulkxonim siyosiy jarayonlarda
o‘zining dono maslahatlari bilan nafaqat davlat boshqaruvchilari, balki keng
jamoatchilik orasida ham hurmat qozongan. Uning ichki siyosatdagi muvozanatni
saqlashga qaratilgan sa’y
-harakatlari mamlakat ichidagi nizolarni bartaraf etishda
muhim rol o‘ynagan. Shuningdek, tashqi siyosatdagi diplomatik faoliyati, jumladan
qo‘shni davlatlar bilan munosabatlarni yaxshilash, strategik ittifoqlarni mustahkamlash
borasidagi ishlar davlatning xa
vfsizligini va barqarorligini ta’minlashga xizmat qilgan.
Saroymulkxonimning ijtimoiy va madaniy sohada faoliyati, ayniqsa ayollarning
jamiyatdagi mavqeini oshirishga qaratilgan tashabbuslari ham davlat boshqaruvi
jarayonlarining yanada samarali va ijtimoiy adolatga asoslangan bo‘lishiga imkon
yaratgan. Bu esa uning davlat boshqaruvidagi faoliyatining nafaqat siyosiy, balki
kengroq ijtimoiy ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Bugungi kunda
Saroymulkxonimning boshqaruvdagi uslubi va faoliyati zamonaviy davlat boshqaruvi,
diplomatiya va gender tengligi sohalarida
o‘rganilishi va namuna sifatida qabul
qilinishi lozim. Uning dono va mulohazali yondashuvi, adolat va muvozanat
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
187
2181-3187
tamoyillariga asoslangan boshqaruv uslubi bugungi siyosiy jarayonlar uchun ham
dolzarbdir.
Xulosa qilib aytganda, Saroymulkxonimning davlat boshqaruvidagi o‘rni va roli
nafaqat o‘z davrining siyosiy kontekstida, balki kengroq tarixiy va madaniy doirada
o‘rganilishi lozim bo‘lgan muhim mavzudir. U nafaqat tarixiy shaxs sifatida, balki
davlat bosh
qaruvida ayollarning o‘rni va faolligini ko‘rsatadigan timsol sifatida ham
katta ahamiyatga ega. Shu bois, uning faoliyati va merosi hozirgi kunda ham siyosiy
va ijtimoiy fanlar sohasida chuqur tahlil qilinib, kelajak avlodlar uchun muhim ilmiy
manba sifatida xizmat qilishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Qodiriy, O.
(1992).
O‘zbekiston tarixi
. Toshkent: Fan.
2.
Abdullaev, M.
(2005).
Markaziy Osiyoda davlat boshqaruvi
. Toshkent:
Sharq.
3.
Islomov, T.
(2010).
O‘zbek tarixida ayollar roli
. Toshkent: Ma’naviyat.
4.
Saidov, R.
(2014).
Tarixiy shaxslar va davlat boshqaruvi
. Toshkent:
Yoshlar.
5.
Tashkent State Archive
, Arxiv hujjatlari, 17-18-asrlar.
6. Toshev S. (2020). TARIX FANINI O’QITISHNDA ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR. Science and Education, 1(Special Issue), 6
7. Faxriddin B., N
o‘
monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI
AVTOMOBILLARNING
TORMOZ
SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific researchers
(IJSR) INDEXING.
–
2024.
–
Т
. 4.
–
№.
1.
–
С
. 333-337.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
8_
июня
–
2025
188
2181-3187
8. Xuzriddinovich B. F. et al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI
TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI
TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ
В
МИРЕ
.
–
2024.
–
Т
. 47.
–
№.
4.
–
С
. 81-
87.
9. Karshiev F. U., Abduqahorov N. ABS BILAN JIHOZLA
НГАН
M1 TOIFALI
AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic
research in educational sciences.
–
2024.
–
Т
. 5.
–
№. 5. –
С
. 787-791.
10.Qurbonazarov S. et al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF
MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD
SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Multidisciplinary Journal of Science
and Technology.
–
2024.
–
Т
. 4.
–
№.
8.
–
С. 45
-50
11.Каршиев
Фахридин
Умарович,
Н.Абдуқаҳоров
ИЗУЧЕНИЕ
МИКРОСТРУКТУРЫ СТАЛИ В МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//
https://www.iupr.ru/6-
121-2024
12. Xusinovich T. J., R
o‘
zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
