ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
17
2181-3187
SUN’IY INTELLEKT VA TIBBIYOT: ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALARNING SOG‘LIQNI SAQLASH TIZIMIDAGI ROLI VA
ISTIQBOLLARI
Razzakov Nabijon Alijonovich
Kokand University Andijan filiali
Tibbiy va biologik kimyo kafedrasi
Dotsent, PhD.
Asqarov Mirjalol Murodjon o‘g‘li
Kokand University Andijan filiali
Tibbiyot fakulteti
davolash yo‘nalishi
205-guruh talabasi
+998-99-402-71-04
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining tibbiyot
sohasidagi qo‘llanilishi, ularning imkoniyatlari, afzalliklari va yuzaga kelishi mumkin
bo‘lgan muammolar tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt yordamida diagnostika, davolash,
kasalliklarni oldindan aniqlash, shaxsiylashtirilgan tibbiy xizmatlar va sog‘liqni
saqlash tizimini optimallashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek,
maqolada O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimida SI texnologiyalarini joriy etishning
hozirgi holati va istiqbollari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Sun’iy intellekt, tibbiyot, diagnostika, sog‘liqni saqlash, tibbiy
texnologiyalar, algoritm, O‘zbekiston, raqamli sog‘liqni saqlash.
Zamonaviy texnologiyalar taraqqiyoti tibbiyot sohasini ham tubdan
o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining rivojlanishi bilan
tibbiy xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, inson xatolarini kamaytirish va individual
yondashuvni yo‘lga qo‘yish imkoniyatlari kengaymoqda. Tibbiyotda SI diagnostika,
davolash, monitoring, farmatsevtika va sog‘liqni saqlash boshqaruvi kabi ko‘plab
yo‘nalishlarda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
18
2181-3187
Shuningdek, zamonaviy sog‘liqni saqlash tizimlarida sun’iy intellekt (SI)
texnologiyalari tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu texnologiyalar
mashinani o‘rganish (machine learning), tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language
Processing — NLP) va chuqur o‘rganish (deep learning) kabi ilg‘or yo‘nalishlarni o‘z
ichiga oladi. So‘nggi yillarda SI texnologiyalarining jadal rivojlanishi tibbiyot sohasida
uni keng ko‘lamda tatbiq etish imkonini yaratdi.
Sun’iy intellekt — bu mashinalarga inson intellektiga xos bo‘lgan faoliyatlarni,
masalan, o‘rganish, xulosa chiqarish, muammoni hal qilish, tanib olish va qaror qabul
qilish qobiliyatlarini beruvchi texnologiyalar majmuasidir. Tibbiyotda SI asosiy
vazifalardan
biri
–
kasalliklarni
aniqlash
va
davolash
jarayonlarini
avtomatlashtirishdir.
Endilikda SI dori-darmonlarni ishlab chiqish, bemorlarni monitoring qilish,
individual davolash rejasini tuzish, hatto robotlashtirilgan jarrohlik amaliyotlarida ham
qo‘llanilmoqda.
An’anaviy ravishda, sog‘liqni saqlash sohasi yangi texnologiyalarni qabul
qilishda ehtiyotkorlik bilan harakat qilgan. Biroq, hisoblash quvvatining ortishi, katta
hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash imkoniyati va sun’iy intellektga oid ilmiy
tadqiqotlar sonining ko‘payishi ushbu sohada raqamli texnologiyalar, xususan, SI
integratsiyasining jadallashuviga sabab bo‘ldi.
SI texnologiyalarining eng samarali va e’tiborga molik yo‘nalishlaridan biri —
bu diagnostika jarayonlaridir. Sun’iy intellekt tibbiy tasvirlarni chuqur tahlil qilish,
kasalliklarni ilk bosqichda aniqlash va sog‘liq holati bo‘yicha bashoratlarni yuqori
aniqlikda amalga oshirishda katta yutuqlarga erishmoqda. Masalan, minglab tibbiy
tasvirlar asosida o‘qitilgan mashinani o‘rganish algoritmlari saraton, yurak ishemik
kasalliklari, nevrologik buzilishlar kabi murakkab tibbiy holatlarni an’anaviy
diagnostika usullariga nisbatan tezroq va ishonchliroq aniqlash imkonini beradi.
Misol sifatida, Google Health tomonidan ishlab chiqilgan SI asosidagi vositalar
mamogrammalar orqali ko‘krak bezi saratoni belgilarini aniqlashda radiolog
mutaxassislarga nisbatan yuqoriroq aniqlikka ega bo‘lishi mumkin. Bu esa noto‘g‘ri
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
19
2181-3187
ijobiy (false positive) va noto‘g‘ri salbiy (false negative) natijalar sonini kamaytiradi.
Bundan tashqari, SI teri saratoni, diabetik retinopatiya va yurak-qon tomir
kasalliklarini aniqlashda ham skaner natijalarini tahlil qilish orqali shifokorlar
faoliyatini sezilarli darajada yengillashtirmoqda.
Kompyuter tomografiyasi (KT), rentgen, MRT tasvirlarini SI yordamida tahlil
qilish natijasida onkologik kasalliklar, yurak kasalliklari, nevrologik kasalliklar erta
aniqlanmoqda. Misol uchun, AI algoritmlari orqali ko‘z skanerlari diabetik
retinopatiyani 95% aniqlik bilan aniqlashi mumkin.
Ya’ni, sun’iy intellekt sog‘liqni saqlash tizimida nafaqat diagnostikani
yaxshilash, balki tibbiy xizmatlarning umumiy sifatini oshirish, xatoliklarni
kamaytirish va bemorlar uchun individual yondashuvni ta’minlash imkonini
bermoqda. Bu esa kelajakda tibbiy yordamning tezkor, aniq va samarali bo‘lishiga
xizmat qiladi.
Bundan tashqari, sun’iy intellekt bemorning genetik ma’lumotlari, hayot tarzi va
tibbiy tarixini hisobga olib, shaxsiylashtirilgan davolash rejasini ishlab chiqishda
foydalaniladi. Bundan tashqari, yangi dorilarni ishlab chiqish jarayonini tezlashtirish
va soddalashtirishda ham SI muhim rol o‘ynaydi.
Tibbiyot muassasalarida sun’iy intellekt yordamida bemorlar oqimini
boshqarish, tibbiy resurslarni samarali taqsimlash, xodimlar ish yuklamasini
optimallashtirish mumkin.
O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimida raqamlashtirish jarayonlari
bosqichma-bosqich olib borilmoqda. Elektron tibbiy kartalar, telemeditsina, raqamli
diagnostika uskunalari kirib kelmoqda. SI texnologiyalarini bu tizimga integratsiya
qilish orqali xizmat sifatini yanada oshirish mumkin.
Shuni ham aytish joizki, sun’iy intellektning turli sohalardagi qo‘llanilishi
bugungi kunda kundalik hayotimizda sezilarli darajada o‘z aksini topmoqda. Ayniqsa,
tibbiyot sohasida bu texnologiyaning jadal rivojlanishi muhim o‘zgarishlarga sabab
bo‘lmoqda. Misol uchun, sun’iy intellekt asosida yaratilgan diagnostika tizimlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
20
2181-3187
kasalliklarni aniqlashda yuqori aniqlik va tezlik bilan ishlaydi. Bu esa bemorlarning
holatini erta aniqlash va davolashga kirishishga imkon beradi.
Shuningdek, robotlashtirilgan jarrohlik uskunalari murakkab operatsiyalarni
inson aralashuvisiz yoki minimal nazorat ostida aniq va xavfsiz bajarishga yordam
bermoqda.
Radiologiya sohasida ham sun’iy intellektning imkoniyatlari tobora kengayib
bormoqda — tasviriy ma’lumotlarni aniqlik bilan tahlil qilish orqali shifokorlarga
qo‘shimcha axborot bazasi taqdim etilmoqda. Bu xatoliklar ehtimolini kamaytiradi va
aniqlik darajasini oshiradi. Natijada, bemorlar o‘z vaqtida va to‘g‘ri tashxis asosida
davolanish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.
Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt tibbiyot sohasida inqilobiy o‘zgarishlarni
amalga oshirmoqda. U nafaqat kasalliklarni aniqlash va davolashda, balki sog‘liqni
saqlash tizimini modernizatsiya qilishda ham katta imkoniyatlarni taqdim etadi.
O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimi ham bu imkoniyatlardan samarali foydalanishga
intilmoqda. Shu bois, sun’iy intellekt asosida yaratilgan texnologiyalarni keng joriy
etish, mutaxassislarni tayyorlash va qonunchilik bazasini takomillashtirish dolzarb
masalalardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Russell, S., & Norvig, P. (2020). Artificial Intelligence: A Modern Approach
(4th Edition). Pearson Education.
2.
Kass-Hout, T., & Altschul, D. (2020). Artificial Intelligence and Machine
Learning in Public Health. Annual Review of Public Health, 41, 397–412.
3.
Kulmatov A. “Tibbiy xizmatlar sifatini oshirishda raqamli texnologiyalarning
o‘rni”, Toshkent Tibbiyot Akademiyasi, 2023.
1
Kulmatov A. “Tibbiy xizmatlar sifatini oshirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni”, Toshkent Tibbiyot Akademiyasi, 2023.
