ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
307
2181-3187
ONA TILI DARSLARINI INNOVATSION YONDASHUV ASOSIDA
TASHKIL ETISH
Ilhomova Gulbahor Sherali qizi,
ToshDOʻTAU OTAT fakulteti 3-kurs talabasi
Annotatsiya:
Maqolada zamonaviy pedagogika talablariga muvofiq ona tili
darslarini tashkil etishda innovatsion yondashuvning o‘rni va ahamiyati ilmiy-
nazariy hamda amaliy jihatdan yoritiladi. Xususan, ta’lim sifatini oshirish,
o‘quvchilar til kompetensiyasini rivojlantirishda interfaol metodlar, raqamli
vositalar va zamonaviy pedagogik texnologiyalar samarali vosita sifatida tahlil
qilinadi. Shuningdek, darsda turli o‘yin va og‘zaki so‘rovlardan foydalanish,
rasmlarga qarab gap tuzish, qiziqarli test savollariga javob topish, muammoli
vaziyatlarni tahlil qilish, dars samaradorligini oshiribgina qolmay, balki
mashg‘ulotning qiziqarli kechishiga sabab bo‘lishi misollar yordamida keng ochib
berilgan.
Kalit soʻzlar:
ona tili, innovatsiya, ta’lim texnologiyasi, metodika, raqamli
pedagogika, til kompetensiyasi, interfaol metodlar.
Abstract:
The article discusses the role and importance of an innovative
approach in organizing native language lessons in accordance with the requirements
of modern pedagogy from a scientific, theoretical and practical perspective. In
particular, interactive methods, digital tools and modern pedagogical technologies
are analyzed as effective tools for improving the quality of education and developing
students' language competence. It is also widely shown with the help of examples
that the use of various games and oral questions in the lesson, making sentences
based on pictures, finding answers to interesting test questions, analyzing problem
situations not only increases the effectiveness of the lesson, but also makes the lesson
more interesting.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
308
2181-3187
Keywords:
native
language,
innovation,
educational
technology,
methodology, digital pedagogy, language competence, interactive methods.
Аннотация:
В статье рассматриваются роль и значение инновационного
подхода в организации уроков родного языка в соответствии с требованиями
современной педагогики как в научном, так и в практическом плане. В
частности, анализируются интерактивные методы, цифровые инструменты и
современные педагогические технологии как эффективные инструменты
повышения качества образования и развития языковой компетенции
учащихся. Также широко поясняется с помощью примеров, что использование
на уроке различных игр и устных вопросов, построение предложений по
картинкам, нахождение ответов на интересные тестовые вопросы, анализ
проблемных ситуаций не только повышает эффективность урока, но и делает
его более интересным.
Ключевые слова:
родной язык, инновации, образовательные
технологии, методика, цифровая педагогика, языковая компетенция,
интерактивные методы.
Globallashuv jarayonida har bir millat o‘z tili va madaniyatini saqlash,
rivojlantirish uchun ta’lim tizimiga katta e’tibor qaratmoqda. O‘zbek tilining davlat
tili sifatida mustahkam o‘rin egallashi, uning ta’limda to‘laqonli o‘rganilishi va
o‘rgatilishi davr talabi bo‘lib qolmoqda. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, ona tili
fanining o‘qitilish uslubini takomillashtirish, uni zamonaviy texnologiyalar asosida
tashkil etish dolzarb masalaga aylangan.
Ta’limda innovatsion yondashuv haqida fikr yuritar ekanmiz, akademik
A.
Abduqodirov
quyidagicha ta’kidlaydi:
“Innovatsiya — bu ta’lim jarayoniga yangicha qarash, zamonaviy usullarni
joriy qilish, o‘quvchi shaxsini rivojlantirishga yo‘naltirilgan faoliyatdir”.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
309
2181-3187
Innovatsion yondashuv — bu ta’lim mazmuni va shaklini tubdan yangilash,
o‘quvchilarning shaxsiy faoliyatini rag‘batlantirish, ularni mustaqil va tanqidiy
fikrlashga yo‘naltirish demakdir. Pedagogika fanida bu yondashuv o‘qituvchi va
o‘quvchi o‘rtasidagi an’anaviy “bilim beruvchi – bilim oluvchi” munosabatini
“faoliyatdagi hamkorlik” shakliga o‘zgartirishni ko‘zda tutadi. Ona tili fanining
xususiyati shundaki, u orqali o‘quvchilarda til bilimi bilan birga nutq madaniyati,
mantiqiy fikrlash, bayon etish ko‘nikmalari shakllanadi. Shu bois, quyidagi
innovatsion metodlar aynan ona tili darslarida yuqori samara beradi:
-Klaster usuli
— mavzuga oid tushunchalarni guruhlash va bog‘lash orqali
tafakkurni rivojlantiradi;
-Insert texnologiyasi
— o‘quvchi o‘qigan ma’lumotni qay darajada
tushunganini aniqlashga imkon beradi;
-Kamolot texnologiyasi
— mustaqil fikr, estetik did va baholash
ko‘nikmalarini shakllantiradi;
-“Aqliy hujum”
,
“Debat”
,
“Case-study”
kabi interfaol metodlar esa
o‘quvchilarda ijodiy fikrlash va dalillash madaniyatini oshiradi.
Aqliy hujum
interfaol metodidan foydalanganimizda o‘quvchilarga mashq
shartidan kelib-chiqib o‘quvchilar aqliga hujum qilinadi, o‘quvchilarda fikr va
g‘oyalar tug‘iladi. Bu fikr va g‘oyalarni umumlashtirib, yagona, to‘g‘ri xulosa
chiqariladi.
Professor
Sh. Turdiyev
ta’kidlaganidek: “Bugungi dars o‘quvchining shaxsiy
faoliyatiga tayanishi, uni subyekt sifatida shakllantirishni ko‘zda tutishi bilan
qadrlidir”.
Innovatsion darslar ta’limni raqamlashtirish bilan chambarchas bog‘liq.
Masalan:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
310
2181-3187
- Quizlet, Kahoot, Wordwall kabi ilovalar orqali til qoidalarini mustahkamlash,
mini testlar o‘tkazish mumkin;
- Padlet, Mentimeter, Jamboard platformalari esa guruhiy ishlarda interfaollikni
oshiradi;
- Google Classroom, Moodle tizimlari esa masofaviy ta’limda samarali vosita
bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbek tili va adabiyoti universiteti talabalarida olib borilgan eksperiment
asosida, innovatsion metodlar qo‘llangan guruhda o‘zlashtirish darajasi 18 foizga
yuqori bo‘lgani aniqlangan. Talabalar o‘z fikrini erkin ifoda eta olish, mantiqiy tahlil
qilish, matn bilan ishlash ko‘nikmalarini ancha mukammallashtirgan.
Darslarni innovasion texnologiyalardan foydalanish asosida tashkil etish ijobiy
natija beradi, chunki o‘qituvchi innovasion faoliyat yuritgandagina ta’lim mazmuni
o‘zgaradi. O‘quv mashg‘ulotlari samaradorligini oshirishda ona tili darslariga
interfaol metodlar va ta’limiy o‘yinlardan foydalanish o‘quvchilarni mustaqil
fikrlashga, ijodiy izlanish va mantiqiy fikrlash doiralarini kengaytirish bilan bir
qatorda ularni fanga bo‘lgan qiziqishlarini ham orttiradi. Quyida biz ana shunday
metodlardan ayrimlari haqida fikr yuritib, ulardan namunalar keltiramiz:
Mashg‘ulotni o‘tkazish tartibi muammo o‘zi nima degan savol asosida
mavzuga kirib boriladi. Muammo bilish va bilmaslikning o‘rtasi bo‘lib, bunda
muammoning dolzarbligi va o‘ziga xosligi nazarda tutiladi. Bir mavzuga oid qator
muammolar olinib, undan eng dolzarblari ajratiladi. Mashg‘ulotda o‘qituvchi
ishtirokchilarni guruhlarga ajratib, darsni o‘tkazish tartib-qoidalari va talablarini
tushuntiradi. Chunki, ushbu texnologiyani amalga oshirish jarayoni bosqichli ketma-
ketlik asosida olib boriladi. Muommli ta‘lim interfaol usulidan foydalanib,
o‘quvchilarga o‘tilgan mavzu bo‘yicha muammoli vaziyatni vujudga keltirib,
ularning ushbu muammoli vaziyatni bartaraf etishlarini so‘radik. Masalan, quyidagi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
311
2181-3187
muammoli vaziyat yuzaga keldi. Gaplarda tushib qolgan kim? va nima? so‘roqlariga
javob bo‘lgan so‘zlarni topib, nuqtalar o‘rniga qo‘ying, gaplarni ko‘chiring.
1. O‘quvchilar ……..ni sevib o‘qishadi.
2. …….g‘o‘zaga suv quymoqda .
3. Oshpaz qozonga gurunchni solib, ..ni damladi.
4. ……mashinani tez haydab ketdi.
5. Bog‘dan gullar uzib , …….yasadim.
O‘quvchilardan ushbu muammoni hal qilib berishni so‘raganimizda, ular
nuqtalar o‘rniga gap mazmuniga mos so‘zni qo‘yib, biz o‘rtaga tashlagan
muammoni bartaraf eta oldilar. Ushbu interfaol metod o‘quvchilarni fikrlashga,
muammoni qanday yechim, bartaraf etish choralarini o‘ylashga, fikr va xulosalar
chiqarishga, o‘z fikr va mulohazalarini erkin bayon eta olishga katta yordam berdi.
Innovatsion texnologiyalarni ta’lim arayoniga tadbiq etishdan ko‘zlanadigan asosiy
maqsadlarni quyidagicha tasniflash mumkin:
birinchidan,
ta’lim tizimini jadallashtirish;
ikkinchidan,
jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgan bugungi jamiyatda har
qanday axborotlarni o‘quvchilarga yetkazishda vaqtdan unumli foydalanish;
uchinchidan,
bilim berishni yangi sifat bosqichiga ko‘tarish va o‘quvchilarni
ta’lim jarayonining faol ishtirokchisiga aylantirish;
to‘rtinchidan,
mustaqillik, erkin fikr, o‘zaro hamkorlik aloqalarini keng yo‘lga
qo‘yish.
Innovatsion texnologiyalardan foydalanib o‘tkazilgan har bir dars
o‘quvchilarni erkin fikrlashga, o‘z nuqtai nazarini bayon qilishga imkon yaratadi.
Jamiyatimiz rivoji, barqarorligini ta’minlashda, eng avvalo, olingan axborotlarni
mustaqil tahlil eta oladigan, erkin fikrlaydigan yoshlar zarur. Shuning uchun ham
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
312
2181-3187
o‘quv-tarbiya jarayonida innovatsion usullar, texnologiyalarning o‘rni va ahamiyati
beqiyos. Pedagogik texnologiyalarni ta’limda qo‘llash o‘quvchilarning bilimli va
yetuk malakali bo‘lishlarini ta’minlaydi. “Innovatsiya” inglizcha so‘z bo‘lib,
“yangilik kiritish”, “yangilik” degan ma’nolarni anglatadi. Innovatsion
texnologiyalar orqali ta’lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyatiga yangilik
va o‘zgartirish kiritiladi va bu jarayon interfaol usullardan foydalanish orqali amalga
oshiriladi. Innovatsion pedagogik muammolar yechimini izlash ta’lim sohasida
innovatsion jarayonning xususiyati, mazmuni, tarkibini tasniflash va tekshirish
natijalarini tahlil qilish bilan amalga oshiriladi. Ta’lim jarayonini boshqarish
o‘qituvchidan katta mahorat talab qiladi. Mashg‘ulot jarayonida o‘qituvchi o‘z
faoliyati va o‘quvchilar faoliyatini tashkil etish yo‘llarini, o‘quvchilar bilimini
nazorat etish eng samarali usullarini ishlab chiqadi. Bu jarayonda interfaol
usullardan foydalanishning, ko‘zlangan maqsadni amalga oshirish uchun zamin
bo‘ladi. Interfaol usullar zamirida o‘qituvchi va o‘quvchi hamkorligi yotadi. Bunday
pedagogik hamkorlik jarayonining o‘ziga xos xususiyati shundaki, o‘quvchining
dars jarayoniga loqaydligi, nofaolligining oldi olinadi va mustaqil fikrlash, ijod
qilish, izlanishga jalb qilinadi, o‘quv jarayoniga, fanga bo‘lgan qiziqishlarining
doimiyligi ta’minlanadi. Pedagogik texnologiyaning maqsadi o‘qituvchi va
o‘quvchining belgilangan maqsadga hamkorlikda erishishlarini ta’minlashdir.
O‘qitish jarayonida maqsad bo‘yicha kafolatlangan natijaga erishishi mumkin.
O‘quv jarayonida o‘quvchilar mustaqil fikrlab, ijodiy ishlab, izlanib, tahlil etib,
o‘zlari xulosa qila olsa, ko‘zlangan maqsad amalga oshadi. O‘qituvchi
o‘quvchilarning faoliyati uchun imkoniyat va sharoit yarata olishi, o‘qitish
jarayonining asosi hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda,
ona tili darslarining innovatsion asosda tashkil etilishi
ta’lim sifatini oshirish, tilga hurmatni mustahkamlash, o‘quvchilarda ijodiy fikrlash
va kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning eng samarali yo‘lidir. Har bir
pedagog o‘z darslarini yangilashga intilsa, bu o‘z navbatida tilimiz ravnaqi va
o‘quvchining shaxsiy yuksalishiga xizmat qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
313
2181-3187
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abduqodirov A. Pedagogik innovatsiyalar asoslari. – Toshkent: Fan, 2019.
120 b.
2. Turdiev Sh. Ta’limda innovatsion yondashuv. – Toshkent: TDPU nashriyoti,
2020. 184 b.
3. Karimova G. Zamonaviy dars va pedagogik texnologiyalar. – Toshkent:
Yangi asr avlodi, 2021. 96 b.
4. Til o‘qitish metodikasi (Ona tili). Darslik. - Toshkent: O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi, 2022.
5. Turaboev O. va boshqalar. Ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: TDPU
nashriyoti, 2023. 146 b.
6. Maxmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi.
Sintaksis. - Toshkent: 1995. 105 b.
7. UNESCO Report on Digital Literacy in Education, 2022.
8. www.quizlet.com, www.kahoot.com, www.wordwall.net – Raqamli ta’lim
resurslari.
Referens:
1. Abduqodirov A. Pedagogik innovatsiyalar asoslari. – Toshkent: Fan, 2019.
120 b.
2. Turdiev Sh. Ta’limda innovatsion yondashuv. – Toshkent: TDPU nashriyoti,
2020. 184 b.
3. Karimova G. Zamonaviy dars va pedagogik texnologiyalar. – Toshkent:
Yangi asr avlodi, 2021. 96 b.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
314
2181-3187
4. Til o‘qitish metodikasi (Ona tili). Darslik. - Toshkent: O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi, 2022.
5. Turaboev O. va boshqalar. Ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: TDPU
nashriyoti, 2023. 146 b.
6. Maxmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi.
Sintaksis. - Toshkent: 1995. 105 b.
7. UNESCO Report on Digital Literacy in Education, 2022.
8. www.quizlet.com, www.kahoot.com, www.wordwall.net – Raqamli ta’lim
resurslari.
