ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
232
2181-3187
YO‘RIQNOMA MATNI ASOSIDA O‘QUVCHILARNING NUTQ VA
TUSHUNISH KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Qo‘yliyeva Gulshoda
Alisher Navoiy nomidagi ToshDO‘TAU
3- kurs talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola 9-sinf o‘quvchilari uchun yo‘riqnoma matni asosida nutq va
matnni o‘qib tushunish ko‘nikmalarini rivojlantirish usullarini o‘rganishga
bag‘ishlangan. Unda yo‘riqnoma matnining ta’riflari, ahamiyati, shuningdek,
o‘quvchilarga samarali o‘qitish uchun tayyorlangan interaktiv va kreativ topshiriqlar
tizimi keltiriladi. Topshiriqlar orqali o‘quvchilarning tahlil, mantiqiy fikrlash, yozma
nutq va amaliy bilimlarni shakllantirishga erishiladi.
Kalit so‘zlar:
yo‘riqnoma matni, o‘qib tushunish, nutq ko‘nikmalari, o‘quvchi
faoliyati, topshiriqlar, 9-sinf, ta’lim metodikasi
Annotatsion
This article is devoted to the study of methods for developing speech and
reading comprehension skills for 9th grade students based on the instructional text. It
provides definitions and significance of the instructional text, as well as a system of
interactive and creative tasks prepared for effective teaching of students. Through
tasks, students are able to develop analytical, logical thinking, written speech and
practical knowledge.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
233
2181-3187
Keywords:
instructional text, reading comprehension, speech skills, student
activity, tasks, 9th grade, teaching methodology.
O‘qib tushunish — bu til va matnni o‘rganish jarayonida eng muhim
ko‘nikmalardan biri bo‘lib, u o‘quvchining yozma ma’lumotlarni anglab, mazmunini
to‘liq idrok etishi, shuningdek, undan foydali ma’lumotlarni ajratib olish qobiliyatidir.
O‘qib tushunish nafaqat ta’lim jarayonida, balki kundalik hayotda, kasb-hunar
tanlashda, ilmiy va texnik bilimlarni o‘zlashtirishda muhim ahamiyatga ega. Shu bois,
o‘qib tushunish ko‘nikmasini rivojlantirish har qanday ta’lim tizimining ustuvor
vazifalaridan biridir. O‘qib tushunish jarayoni murakkab bo‘lib, unda bir necha
bosqichlar mavjud: matnni e’tibor bilan o‘qish, so‘zlar va jumlalarni to‘g‘ri anglash,
matnning asosiy mazmuni va maqsadini tushunish, mantiqiy bog‘liqlikni aniqlash,
xulosalar chiqarish va olingan ma’lumotlarni amaliy hayotda qo‘llash.
O‘quvchilarning o‘qib tushunish ko‘nikmasi yuqori bo‘lsa, ular har qanday matndan
samarali foydalanishi, murakkab tushunchalarni o‘zlashtirishi va o‘z fikrini aniq ifoda
eta olishi mumkin.
O‘qib tushunishni rivojlantirishda turli matn turlari muhim o‘rin tutadi.
Ularning ichida yo‘riqnoma matnlari — amaliy, funksional matn turi sifatida alohida
ahamiyatga ega. Yo‘riqnoma matni kundalik hayotda keng qo‘llaniladi, masalan,
maishiy texnika, elektron qurilmalar, kompyuter dasturlari, avtomobillar va boshqa
texnik vositalarning to‘g‘ri va xavfsiz ishlatilishini ta’minlashda yordam beradi.
Yo‘riqnoma matni o‘quvchilarda mantiqiy fikrlashni, ketma-ketlikni anglashni va aniq
ifodani shakllantirishga xizmat qiladi. Chunki bunday matnlar qat’iy tartibda
bajarilishi lozim bo‘lgan amallarni bosqichma-bosqich tushuntiradi. Shu bilan birga,
yo‘riqnoma matni o‘quvchilarda matnni tahlil qilish, qisqartirish va oddiy so‘zlar bilan
qayta ifodalash ko‘nikmalarini mustahkamlash imkonini yaratadi. Ta’lim jarayonida
yo‘riqnoma matni asosida topshiriqlar tuzish nafaqat o‘quvchilarning o‘qib tushunish
darajasini oshiradi, balki ularni amaliy bilimlarga yo‘naltiradi, ijodiy va tanqidiy
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
234
2181-3187
fikrlashni rag‘batlantiradi. Shu nuqtai nazardan, nazariy bilimlarni amaliy
mashg‘ulotlarga bog‘lash orqali o‘quvchilarning bilimlarini mustahkamlash va
kengaytirish samaradorligi oshadi.
Quyida keltiriladigan topshiriqlar yo‘riqnoma matni asosida ishlab chiqilgan
bo‘lib, ular nazariy bilimlarni amaliy mashg‘ulotlar orqali mustahkamlashga xizmat
qiladi. Har bir topshiriq o‘quvchining o‘qib tushunish, matndan muhim ma’lumotlarni
ajratib olish, tartib va izchillikni aniqlash, hamda fikrni aniq bayon etish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yo‘naltirilgan.
Yo‘riqnoma matni
Electonics kafolati quyida ko‘rsatilgan muddat va shartlar asosida mahsulotni
bepul ta’mirlash yoki uning qismini almashtirishni koʻzda tutadi. LG Electronics
kafolati xaridorning qonuniy huquqlarini cheklamaydi. Ushbu Katolat mahsulotni
xarid qilgan ilk shaxsga nisbatan hamda u sotib olingan mamlakatda amal qiladi.
Agar LG Electronics kafolatidan foydalanish zarurati tug‘ilsa, LG Electronics
mijozlarni qo‘llab- quvvatlash markaziga yoki sotuvchiga murojaat qiling (barcha
qo‘ng‘iroqlar bepul)
Kafolat muddati va shartlari
LG Electronics kafolati ashyodagi va ishlab chiqarishdagi nuqsonlarga nisbatan
qo‘llaniladi. Shu tufayli, boshqa har qanday nuqson hamda mahsulotdan noto‘g‘ri
foydalanish, uni noto‘g‘ri sozlash, noto‘g‘ri muvozanatlash va o‘rnatish,
foydalanuvchi yoki o‘rnatish bo‘yicha qo‘llanmaga amal qilmaslik natijasida yuzaga
kelgan zararlar, shuningdek, begona moddalar, hashoratlar mahsulot ichiga kirish
holatlari, tashqi omillar ta'sirida yuzaga kelgan shikastlar, kosmetik shikastlar va
normal foydalanish oqibatida paydo bo‘lgan shikastlarga nisbatan ushbu kafolat
qo‘llanilmaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
235
2181-3187
• LG Electronics kafolati muddati mahsulot xarid qilingan sanadan boshlanib, u faqat
LG Electronics kafolati muddati davrida ogohlantirilgan ashyolardagi va ishlab
chigarishdagi nuqsonlarga nisbatan amal qiladi.
• LG Electronics kafolati faqat xarid haqidagi hujatning asl (qo‘lda yozilmagan)
nusxasi ko‘rsatilgandagina haqiqiy hisoblanadi.
.
LG Electronics kafolati mahsulot tarkibini o‘zgartirish yoki LG Electronics
vakolatiga ega bo‘lmagan shaxs tomonidan ta’mirlash, mahsulotning seriya raqamini
soxtalashtirish yoki o‘chirish, maishiy texnikani modernizatsiya qilish yoki undan
professional maqsadda foydalanish ishlari amalga oshirilganidan so‘ng o‘z kuchini
yo‘qotadi.
• Mahsulotni ta’mirlash yoki uning qismini almashtirish haqidagi qaror faqat LG
Electronics tomonidan qabul qilinadi. Almashtirilgan qismlar va ashyolar LG
Electronics mulkiga aylanadi.
• Ta’mirlash yoki almashtirishdan boshga xarajatlar LG Electronics kafolati tomonidan
ko‘zda tutilmagan.
• LG Electronics dasturiy ta’minot yoki ma’lumot tashuvchi qurilmalarga yetgan har
qanday zarar yoki yo‘qotish uchun javobgar emas.
*Bepul ehtiyot qismlar almashtirilishi va bepul xizmat ko‘rsatilishini o‘z ichiga oladi.
Bepul xizmat ko‘rsatish muddati sotib olingan kundan boshlanadi.
*Faqat mahsulot qismlari. Nuqsonli qismlarni almashtirish uchun sarflangan har
qanday mehnat yoki uyda bajarilgan xizmat uchun mijozning o‘zi mas’ul bo‘ladi.
Diqqat!
Ushbu kafolat taloni haqiqiy hisoblanishi uchun ham muqovada, ham
kuponlarda sotuvchining muhri va imzosi bo‘lishi lozim. Haqiqiy sotib olingan kunini
isbotlash maqsadida, sotuvchi tomondan berilgan tovar chekini saqlab qo‘ying.
1-topshiriq. Matnni tushunish bo‘yicha tuzilgan quyidagi test savollarining to‘g‘ri
javobini toping.
1. Quyidagi holatlardan qaysi biri kafolat shartlari doirasiga kiradi?
A. Qurilmaga hasharotlar kirib ketganligi sababli nosozlik yuzaga kelgan bo‘lsa
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
236
2181-3187
B. Mahsulotni noto‘g‘ri sozlash natijasida shikastlangan bo‘lsa
D. Ishlab chiqarishdagi konstruktiv xato sababli nuqson chiqqan bo‘lsa
E. Qurilma foydalanuvchi tomonidan modernizatsiya qilingan bo‘lsa
2. Kafolatning amal qilish muddati qanday aniqlanadi?
A. Qurilmaning birinchi nosozligi paytida boshlanadi
B. Ishlab chiqarilgan sanadan boshlab hisoblanadi
D. Mahsulotni xarid qilgan kundan boshlab kuchga kiradi
E. Kafolat varaqasi to‘ldirilgan kundan boshlab hisoblanadi
3. Quyidagilardan qaysi biri LG Electronics’ning kafolat shartlaridan biri
hisoblanadi?
A. Foydalanuvchi mahsulotni ta’mirlashga ruxsat berganidan so‘ng kafolat kuchga
kiradi
B. Faqat LG tomonidan belgilanmagan nosozliklar uchun xizmat ko‘rsatiladi
D. Foydalanuvchi qo‘llanmasiga amal qilmaslikdan kelib chiqqan zararlar kafolat
doirasiga kiradi
E. Ishlab chiqarishdagi texnik nuqsonlar kafolat bilan qoplanadi.
2-topshiriq. “Bosqichlarni tartib bilan joylashtiring”
Sizga kir yuvish mashinasini o‘rnatish jarayoniga oid rasmlar taqdim etilgan. Har
bir rasm o‘rnatishning muayyan bosqichiga tegishli. Ammo rasmlar tartibsiz berilgan.
Vazifa:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
237
2181-3187
1. Har bir rasmni diqqat bilan kuzating.
2. Jarayonni tushungan holda rasmlarni to‘g‘ri ketma-ketlikda joylashtiring.
3. Har bir rasm ostiga bosqich raqamini yozing (1, 2, 3, 4, 5).
4. Sababini qisqacha izohlang: nima uchun bu bosqich shu tartibda bo‘lishi kerak deb
o‘ylaysiz?
3-topshiriq. Rasmdagi ko‘rsatmalarga asoslanib, kir yuvish mashinasining tozalash
va texnik xizmat ko‘rsatish jarayonini ketma-ket gaplar bilan izohlang. Har bir
bosqichda nimalar bajarilishini sodda, tushunarli jumlalar bilan bayon qiling.
Masalan:
1. Avvalo, mashina suvga ulanadigan filtr yechib olinadi.
2. So‘ng, filtr ichidagi iflosliklar tozalanadi... va hokazo.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
238
2181-3187
Xulosa qilib aytganda, mazkur topshiriqlar majmuasi o‘quvchilarning amaliy
savodxonligini, mantiqiy fikrlashini va funksional bilimlarini rivojlantirishga xizmat
qiladi. Kafolat muddati va shartlariga doir test topshirig‘i orqali o‘quvchi texnik va
huquqiy axborotni tahlil qilishni o‘rganadi. Rasm ketma-ketligini to‘g‘ri joylashtirish
topshirig‘i esa vizual axborotni mantiqiy tahlil qilish, tizimli fikrlash va texnologik
jarayonlarni anglash ko‘nikmalarini shakllantiradi. So‘nggi topshiriqda rasm asosida
izohli gaplar tuzish orqali o‘quvchi og‘zaki va yozma nutqda bosqichma-bosqich fikr
bildirish, real hayotiy vaziyatni ifodalashga o‘rganadi. Bu kabi topshiriqlar
o‘quvchilarning hayotga yaqin, amaliy nutqiy kompetensiyasini rivojlantirishda
muhim vosita hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Hamroyev A.R., Po‘latova Y.A. Ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: TDPU
nashriyoti, 2021. 244-bet.
2. Babayeva D.R. Nutq o‘stirish nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: 2020. 198-bet.
3. Saidvaqqosova U.T. O‘quvchilar nutqini o‘stirish metodikasi // CENTRAL ASIAN
RESEARCH JOURNAL FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES 8 (CARJIS) ilmiy
jurnali bilan hamkorlikda.
4. Юсупова Т. А. To develop students’ knowledge, skills and competencies in the
organizational and technical aspects of essay // ACADEMICIA A n I n t e r n a t i o n
a l M u l t i d i s c i p l i n a r y R e s e a r c h J o u r n a l (Double Blind Refereed &
Peer Reviewed Journal) ISSN: 2249-7137 Vol. 11, Issue 2, February 2021 Impact
Factor: SJIF 2021 = 7.492
5. Xusenova N.O Ona tili metodikasi mashg‘ulotlarida nutqiy ko‘nikmalarni
rivojlantirishda sinov-test topshiriqlaridan foydalanish // Acadeic Reserch in
Educational Scinces // ISSN 2181-1385 DOI: 10.24412/1385-2022-2-105-117 Volume
3/ISSUE 2/2022 Cite-factor: 0,89 / SIS: 1,12 SJIF 5.7 / UIF:6,1
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
239
2181-3187
6.
Jurayeva M.M.
Boshlang‘ich sinf ona tili ta’limida yozma nutq kompetensiyasini
rivojlantirish
//
CENTRAL
ASIAN
RESEARCH
JOURNAL
FOR
INTERDISCIPLINARY STUDIES 8 (CARJIS) ilmiy jurnali bilan hamkorlikda.
References:
1. Hamroyev A.R., Po‘latova Y.A. Ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: TDPU
nashriyoti, 2021. 244-bet.
2. Babayeva D.R. Nutq o‘stirish nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: 2020. 198-bet.
3. Saidvaqqosova U.T. O‘quvchilar nutqini o‘stirish metodikasi // CENTRAL ASIAN
RESEARCH JOURNAL FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES 8 (CARJIS) ilmiy
jurnali bilan hamkorlikda.
4. Юсупова Т. А. To develop students’ knowledge, skills and competencies in the
organizational and technical aspects of essay // ACADEMICIA A n I n t e r n a t i o n
a l M u l t i d i s c i p l i n a r y R e s e a r c h J o u r n a l (Double Blind Refereed &
Peer Reviewed Journal) ISSN: 2249-7137 Vol. 11, Issue 2, February 2021 Impact
Factor: SJIF 2021 = 7.492
5. Xusenova N.O Ona tili metodikasi mashg‘ulotlarida nutqiy ko‘nikmalarni
rivojlantirishda sinov-test topshiriqlaridan foydalanish // Acadeic Reserch in
Educational Scinces // ISSN 2181-1385 DOI: 10.24412/1385-2022-2-105-117 Volume
3/ISSUE 2/2022 Cite-factor: 0,89 / SIS: 1,12 SJIF 5.7 / UIF:6,1
6.
Jurayeva M.M.
Boshlang‘ich sinf ona tili ta’limida yozma nutq kompetensiyasini
rivojlantirish
//
CENTRAL
ASIAN
RESEARCH
JOURNAL
FOR
INTERDISCIPLINARY STUDIES 8 (CARJIS) ilmiy jurnali bilan hamkorlikda.
