ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
192
2181-3187
8-SINF O‘QUVCHILARIDA IFODALI O‘QISH KO‘NIKMASINI
SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Rustamova Shaxzoda Shuxrat qizi
ToshDOʻTAU OTAT fakulteti 3-kurs talabasi
shaxzodarustamova27@gmail.com
Annotatsiya
:
Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinf
o‘quvchilarida ifodali o‘qish ko‘nikmasini shakllantirishning metodik asoslari keng
qamrovda tahlil etilgan. Tadqiqotda ifodali o‘qish tushunchasining mazmuni, uning til
o‘rganish va shaxsiy rivojlanishdagi o‘rni, ayniqsa o‘smir yoshdagi o‘quvchilarning
psixologik va pedagogik xususiyatlari bilan uzviy bog‘liqligi ochib beriladi. Muallif
o‘quvchilarda matnni anglab, to‘g‘ri ohangda, his-tuyg‘ular bilan ifodalab o‘qish
ko‘nikmasini shakllantirish uchun amalda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan metodik
yondashuvlarni taklif etadi.
Xususan, namunaviy o‘qish, dramatizatsiya, guruhli rol o‘ynash, audiomatnlar
bilan ishlash, o‘zaro fikr almashish kabi innovatsion usullar orqali o‘quvchilarni
o‘qishga qiziqtirish, ularning estetik didini va nutq madaniyatini rivojlantirish
imkoniyati tahlil qilingan. Maqolada shuningdek dars jarayonini samarali tashkil etish
uchun metodik tavsiyalar, mashg‘ulot shakllari va baholash mezonlari ham bayon
etilgan. Tadqiqot natijalari amaliyotchi o‘qituvchilar, metodistlar hamda pedagogika
sohasida izlanayotgan mutaxassislar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Kalit so`zlar:Ifodali o‘qish, o‘quv ko‘nikmalari, 8-sinf o‘quvchilari, metodik
yondashuvlar, dramatizatsiya, nutq va til madaniyati, estetik tarbiya, psixopedagogik
yondashuv, o‘quv motivatsiyasi, fonetika va intonatsiya, og‘zaki nutqni rivojlantirish,
innovatsion ta’lim texnologiyalari, tilshunoslik asoslari, adabiy-badiiy matn tahlili,
shaxsiy rivojlanish.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
193
2181-3187
Annotatsion:This article provides a comprehensive methodological analysis
of how to develop expressive reading skills among 8th grade students in general
secondary schools. The concept of expressive reading, its significance in language
acquisition and personal development, and its close connection with the psychological
and pedagogical characteristics of adolescents are thoroughly discussed. The author
proposes practical teaching methods to foster students’ ability to read aloud with
appropriate emotion, intonation, and understanding.
Specifically, techniques such as model reading, dramatization, role-play in
groups, working with audio texts, and peer feedback are highlighted as effective
strategies to enhance learners' interest in reading and improve their speech culture
and aesthetic taste. The article also includes methodological recommendations, forms
of classroom activities, and assessment criteria to organize the teaching process
effectively. The findings and suggestions are
particularly useful for practicing
teachers, methodologists, and researchers in the field of education and pedagogy.
Kengwords: Expressive reading, reading skills, 8th grade students,
methodological approaches, dramatization, speech and language culture, aesthetic
education, psychopedagogical strategy, learning motivation, phonetics and intonation,
oral speech development, innovative teaching technologies, linguistics, literary text
analysis, personal development.
Kirish
: Bugungi globallashuv va raqamli axborot asrida o‘quvchilarning
nafaqat bilim olish, balki o‘z fikrini aniq, ravon va ifodali tarzda yetkazish qobiliyatiga
ega bo‘lishi muhim pedagogik vazifalardan biri hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan
qaralganda, ifodali o‘qish ko‘nikmasi – bu faqatgina tovushli o‘qish emas, balki
o‘quvchining nutq madaniyati, estetik didi, tafakkuri va his-tuyg‘ularini namoyon etish
vositasidir.
Ifodali o‘qish – matnni emotsional, ohangdor va mazmunan chuqur anglab,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
194
2181-3187
uni intonatsiya, pauza, urg‘u, ritm va mimik vositalar yordamida tinglovchiga estetik
taassurot qoldiradigan tarzda o‘qish san’atidir. Bu ko‘nikma o‘quvchining og‘zaki
nutqini boyitadi, tafakkurini kengaytiradi, eshituvchilar oldida erkin va ishonchli
chiqish qilishiga xizmat qiladi.
Xususan, 8-sinf o‘quvchilari – o‘smirlik davrida bo‘lib, bu bosqichda
ularning psixologik holati, dunyoqarashi va shaxsiy qadriyatlari shakllanib boradi. Bu
yoshdagi o‘quvchilar o‘z fikrini ifodalashga intiladi, obrazli fikrlashga qiziqadi va
tengdoshlari oldida o‘zini ko‘rsata olish istagida bo‘ladi. Ana shu jarayonda ifodali
o‘qish mashg‘ulotlari ular uchun ham til, ham nutq, ham estetik tarbiya vositasiga
aylanadi.
Shu sababli ham ushbu maqolada 8-sinf o‘quvchilarida ifodali o‘qish
ko‘nikmasini shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlari, metodik asoslari,
innovatsion yondashuvlar hamda dars jarayonida qo‘llaniladigan samarali usullar tahlil
etiladi. Maqsad – o‘quvchilarda mustahkam, ongli, his etilgan va estetik ifodali o‘qish
ko‘nikmasini shakllantirishga yo‘naltirilgan metodik tavsiyalarni ishlab chiqish va
amaliyotga tatbiq qilishdan iborat.
1. Ifodali o‘qish tushunchasi va uning ahamiyati
Ifodali o‘qish – bu faqat chiroyli ovozda emas, balki o‘quvchining matnni ichki
his bilan anglab, mazmuniga kirib borib, uni jonlantirib o‘qishi demakdir...
2. 8-sinfda ifodali o‘qishni o‘rgatish bosqichlari
1-bosqich. Matn bilan dastlabki tanishuv...
2-bosqich. Matn ustida tahliliy ish...
3-bosqich. Texnik tayyorgarlik...
4-bosqich. Ifodali o‘qish mashqlari...
5-bosqich. Baholash va mulohaza...
3. Samarali metodlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
195
2181-3187
Ifodali o‘qishni rivojlantirishda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin:
Rolga kirishish, Kichik sahna, Audio va video vositalardan foydalanish, Og‘ir so‘zlar
lug‘ati...
4. O‘qituvchining roli
O‘qituvchi bu jarayonda quyidagi vazifalarni bajaradi: o‘quvchining qiziqishini
uyg‘otadi, individual yondashuvni qo‘llaydi, o‘qishdagi xatolarni muloyimlik bilan
ko‘rsatadi...
Xulosa
:
Ifodali o‘qish ko‘nikmasi zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning
nafaqat o‘qish texnikasini egallashi, balki matnni chuqur anglab, uni emotsional,
ohangdor va mazmunan to‘la ifoda eta olish imkonini beruvchi murakkab nutq faoliyati
hisoblanadi. Ayniqsa, 8-sinf o‘quvchilari uchun ifodali o‘qish shaxsiy va ijtimoiy
rivojlanishda muhim omil bo‘lib, ularning nutq madaniyati, tafakkur doirasi, estetik
didi va ijodiy qobiliyatlarini shakllantirishga xizmat qiladi.
Maqolada ta’kidlanganidek, o‘smirlik yoshidagi o‘quvchilarning psixologik
xususiyatlari, shaxsiy qiziqishlari va rivojlanish jarayoni ifodali o‘qishni o‘rgatishda
metodik yondashuvlarni individual va ijodiy tarzda tanlashni taqozo etadi.
Dramatizatsiya, rol o‘yinlari, namunaviy o‘qish, matn tahlili va audiomatnlar bilan
ishlash kabi usullar o‘quvchilarda o‘z fikrini ifoda etish, hissiyotlarni ochiq namoyish
qilish va nutqni boyitish qobiliyatini rivojlantiradi.
Shuningdek, o‘qituvchining metodik jihatdan to‘g‘ri yo‘nalishdagi faoliyati,
motivatsiya yaratish, o‘zaro fikr almashish va baholash tizimi o‘quvchilarning
o‘qishga bo‘lgan qiziqishini oshirishda, ular orasida o‘ziga bo‘lgan ishonchni
mustahkamlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ifodali o‘qish nafaqat til va nutq
madaniyatini,
balki
o‘quvchilarning
ijtimoiy-madaniy
kompetensiyalarini
rivojlantirishga yordam beradi.
Ta’lim jarayonida ifodali o‘qish ko‘nikmasini shakllantirish uchun ishlab
chiqilgan metodik tavsiyalar va amaliy mashg‘ulot shakllari o‘quvchilarning nafaqat
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
196
2181-3187
til o‘rganish sifatini, balki umumiy madaniy darajasini ham oshirishga xizmat qiladi.
Bunday ko‘nikmalar o‘quvchilarni nafaqat yaxshi o‘quvchi sifatida, balki yetuk, fikrini
aniq va ta’sirli ifoda eta oladigan shaxs sifatida tarbiyalashga zamin yaratadi.
Natijada, ushbu tadqiqotning asosiy ahamiyati shundaki, u o‘qituvchilarga
ifodali o‘qish jarayonini yanada samarali tashkil etish uchun ilmiy asoslangan,
amaliyotga yo‘naltirilgan usullar va tavsiyalarni taqdim etadi. Bu esa o‘z navbatida
ta’lim sifatini oshirish, o‘quvchilarning nutq madaniyati va ijodiy salohiyatini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Shu boisdan, ifodali o‘qish ko‘nikmasini rivojlantirish o‘quv jarayonining
ajralmas qismi bo‘lib, uning metodik jihatdan mukammal tashkil etilishi
o‘quvchilarning umumiy rivojlanishi va kelajakdagi muvaffaqiyatlari uchun poydevor
hisoblanadi. Ushbu maqola metodistlar, o‘qituvchilar va pedagogik tadqiqotchilar
uchun amaliy va ilmiy jihatdan katta qimmatga ega bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Yuldasheva D. – O‘zbek tilini o‘qitish metodikasi. ‒ Buxoro ‒ Durdona, 2021.
2. G‘ofurov N. Badiiy asarni ifodali o‘qitish metodikasi. – Toshkent, 2020.
3. Raximova N. O‘quvchilar nutqini ifodali rivojlantirish yo‘llari. – “Ilm
sarchashmalari” jurnali, 2023.
4. Axmedova S. O‘qish kompetensiyasini shakllantirishda innovatsion
yondashuvlar. – TDIU nashri, 2022.
5. Obidova D. O‘quvchilarda badiiy nutqni shakllantirish texnologiyasi. –
Toshkent, 2022.
References
1. Yuldasheva D. – O‘zbek tilini o‘qitish metodikasi. ‒ Buxoro ‒ Durdona, 2021.
2. G‘ofurov N. Badiiy asarni ifodali o‘qitish metodikasi. – Toshkent, 2020.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–6_ июня –2025
197
2181-3187
3. Raximova N. O‘quvchilar nutqini ifodali rivojlantirish yo‘llari. – “Ilm
sarchashmalari” jurnali, 2023.
4. Axmedova S. O‘qish kompetensiyasini shakllantirishda innovatsion
yondashuvlar. – TDIU nashri, 2022.
5. Obidova D. O‘quvchilarda badiiy nutqni shakllantirish texnologiyasi. –
Toshkent, 2022.
