ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
371
2181-
3187
PATOLOGIK GISTOLOGIYA: KASALLIKLAR PAYTIDA
TO'QIMALARDAGI O‘ZGARISHLAR
(JIGAR SIRROZI)
Kokand University Andijon filiali
Tibbiyot fakulteti Davolash ishi yo‘nalishi talabasi
RAXMONALIYEV FAXRIYOR BAXTIYOR O‘G‘LI
ILMIY RAHBAR:
ABDURAXMONOVA DILRABO
+998-90-774-77-34
Annotatsiya
Ushbu maqolada patologik gistologiyaning asosiy vazifalari va to'qimalarda
kasalliklar natijasida yuzaga keladigan o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Ayniqsa
,
jigar
sirrozi kabi surunkali kasallik paytida yuz beradigan gistologik jarayonlarga alohida
e’tibor qaratilgan. Maqolada degeneratsiya, nekroz, yallig‘lanish, fibroz va neoplaziya
kabi patologik holatlar tavsiflanadi. Jigar sirrozi holatida fibroz to‘qimaning
shakllanishi, regenerativ tugunlar paydo bo‘lishi, hujayralarning o‘limi va yallig‘lanish
hujayralari infiltratsiyasi kabi gistologik o‘zgarishlar muhim diagnostik belgi sifatida
ko‘rsatilgan. Shuningdek, gistologik tahlil usullari — mikroskopiya, elektron
mikroskopiya va immunohistoximiya — orqali ushbu o‘zgarishlarni aniqlash
imkoniyati yoritilgan. Maqola yakunida patologik gistologiyaning klinik amaliyotdagi
ahamiyati va kasalliklarni erta aniqlashdagi o‘rni ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
Jigar sirrozi, nekroz, neoplaziya, fibroz, gelatotsit,
meteorizm,
gepatit, pnevmoniya.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
372
2181-
3187
Аннотация
В данной статье рассматриваются основные задачи патологической
гистологии и изменения тканей, возникающие в результате заболеваний. Особое
внимание уделено гистологическим процессам, происходящим при циррозе
печени — хроническом заболевании, сопровождающемся фиброзом,
регенеративными узлами и воспалительной инфильтрацией. Также описаны
такие патологические процессы, как дегенерация, некроз, воспаление, фиброз и
неоплазия. При циррозе печени выделены ключевые гистологические признаки:
формирование фиброзной ткани, гибель гепатоцитов и воспалительная
инфильтрация. В статье освещены методы гистологического анализа — световая
микроскопия, электронная микроскопия и иммуногистохимия, позволяющие
выявить указанные изменения. В заключении подчеркивается важность
патологической гистологии для клинической диагностики и раннего выявления
заболеваний.
Ключевые слова
: цирроз печени, некроз, неоплазия, фиброз, гепатоцит,
метеоризм, гепатит, пневмония.
Abstract
This article explores the main functions of pathological histology and the tissue
changes that occur during various diseases. Special focus is given to histological
processes in liver cirrhosis
,
a chronic disease marked by fibrosis, regenerative nodules,
and inflammatory infiltration. The article discusses pathological conditions such as
degeneration, necrosis, inflammation, fibrosis, and neoplasia. In the context of
cirrhosis, the development of fibrous tissue, hepatocyte death, and inflammatory cell
infiltration are highlighted as key histological indicators. Additionally, histological
analysis
methods
—
light
microscopy,
electron
microscopy,
and
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
373
2181-
3187
immunohistochemistry — are presented as tools for identifying these changes. The
article concludes by emphasizing the importance of pathological histology in clinical
practice and in early disease detection.
Keywords
: liver cirrhosis, necrosis, neoplasia, fibrosis, hepatocyte, meteorism,
hepatitis, pneumonia.
Kirish
Gistologiya — organizmdagi to'qimalarning tuzilishi, tuzilish elementlari va
ularning funksiyalarini o‘rganadigan fan. Patologik gistologiya esa to'qimalarda
kasalliklar paytida yuzaga keladigan o‘zgarishlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan soha
bo‘lib, kasalliklarning mikroskopik ko‘rinishini o‘rganish orqali diagnostika va
davolashning samaradorligini oshirishga yordam beradi. To'qimalardagi o‘zgarishlar
kasallik jarayonining mohiyatini anglashda muhim rol o‘ynaydi.
To'qimalardagi asosiy patologik o‘zgarishlar
Kasalliklar paytida to'qimalarda bir qancha asosiy o‘zgarishlar yuz beradi:
Degeneratsiya
— to'qimaning funktsional va strukturaviy buzilishi bo‘lib,
hujayralarning suyuqlik yig‘ilishi, shishishi yoki metabolik jarayonlarning buzilishi
natijasida yuzaga keladi. Masalan, jigarda yog‘li degeneratsiya ko‘p uchraydi.
Nekroz
— hujayralarning nobud bo‘lishi va yallig‘lanish jarayonlari bilan birga
kechadi. Bu jarayon hujayra membranasining shikastlanishi va ichki tarkibining
chiqarilishi bilan tavsiflanadi. Masalan, yurak mushagidagi infarkt paytida nekroz
yuzaga keladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
374
2181-
3187
Yallig‘lanish
— organizmning shikastlanishga javobi sifatida yuzaga keladigan
murakkab himoya reaktsiyasi. To'qimalarda shishish, qon tomirlarining kengayishi, va
hujayra migratsiyasi kuzatiladi.
Fibroz
— jarohat yoki kasallik natijasida to'qimalarda kollagen tolalari ko‘payib,
sklerozlanish va to'qimaning qattiqlashishi yuz beradi. Bu jarayon jigar sirrozi kabi
kasalliklarda kuzatiladi.
Neoplaziya
— to'qimalarda hujayralarning boshqarilmaydigan o‘sishi bo‘lib,
o‘smalar paydo bo‘ladi. Ularning benign (yaxshi sifatli) va malign (yomon sifatli)
shakllari mavjud.
Kasallik misollari bilan patologik gistologik o‘zgarishlar
Yurak mushagining infarkti
: Infarkt vaqtida yurak mushak hujayralari nekrozga
uchraydi. Gistologik ko‘rinishda hujayralar hujayra devorlari yirtilishi, yadroning
yo‘qolishi va yallig‘lanish hujayralari ko‘payishi kuzatiladi.
Jigar sirrozi
: jigarning surunkali rivojlanib boradigan kasalligi; bunda jigar
toʻqimasi yalligʻlanib, uning bir qismi biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi.
Jigarning oʻtkir yalligʻlanishi — gepatitda, uning B, C, D shakllarida, oʻtkir gepatit
surunkali gepatitga aylanayotganda, bezgak, sil, zaxm, brutsellyoz kabi yuqumli
kasalliklarda, oʻt pufagi va oʻt yoʻllarining surunkali yalligʻlanishida, turli kimyoviy
moddalardan
muntazam
zaharlanishda,
shuningdek, alkogolizmda va
boshqa
sabablarga koʻra paydo boʻladi. Jigar sirrozi — sekin rivojlanadigan surunkali kasallik.
Jigar sirrozi turlicha namoyon boʻladi va u xastalikning qaysi shaklida kechishi hamda
davriga bogʻliq; tekshirganda jigarning qattiqlashgani va funksiyasining buzilganligiga
qaramay, kishi uzoq vaqt hech qanday xastalik alomatini sezmay yurishi mumkin.
Kasallik zoʻrayganda bemor darmonsizlanadi, ozib ketadi, ishtahadan qoladi, kekiradi,
koʻngli ayniydi, baʼzan qusadi, ichi ketadi yoki qotadi, qorni dam boʻladi, tana xarorati
koʻtariladi, qorin boʻshligʻida suyuqlik toʻplanishi natijasida u koʻtariladi (istisno),
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
375
2181-
3187
burni qonaydi, badani qichishadi, baʼzan sargʻayadi; kamqonlik avjiga chiqadi; jigari
va ayniqsa talogʻi kattalashadi va qattiqlashadi.
Jigar sirrozi simptomlari
Ba’zi-ba’zida o’ng qovurg’alar ostida paydo bo’ladigan og’riq. Og’riq ko’pincha
jismoniy zo’riqishdan yoki qovurilgan, yog’li taomlar va alkagol iste’molidan keyin
kuchayadi.
Og’izda achchiq ta’m va quruqlik hissi paydo bo’lishi, ayniqsa tong vaqtida.
Odamni surunkali ich ketishi va kuchli qorin dam bo’lishi (meteorizm) bezovta
qiladi
Bemor birmuncha vazn yo’qotadi, tajang va tez charchaydigan bo’lib qoladi.
Kasallikning ba’zi formalari, masalan postnekrotik sirroz dastalabki bosqichni
o’zidayoq yaqqol alomat teri sariqligini chaqiradi.
Gistologik o‘zgarishlar
Jigar sirrozining asosiy gistologik belgilari quyidagilardan iborat:
Fibrozning rivojlanishi
: Jigar to'qimasida normal arxitektura yo‘qoladi va
o‘rniga kollagen tolalaridan tashkil topgan fibroz to‘qimasi paydo bo‘ladi. Bu jarayon
jigar hujayralarini (gelatotsitlar) o‘zaro ajratib, normal tuzilishni buzadi.
Regenerativ tugunlar
: Shikastlangan jigar hujayralari o‘z-o‘zini tiklashga
harakat qiladi, lekin bu hujayralar tugun shaklida to‘planib, g‘alati arxitekturani hosil
qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
376
2181-
3187
Hujayralarning o‘limi va nekroz
: Surunkali zarar tufayli ayrim jigar hujayralari
nekrozga uchraydi, bu esa yallig‘lanish va fibroz jarayonlarini kuchaytiradi.
Yallig‘lanish hujayralari infiltratsiyasi
: Jigar to'qimasida limfotsitlar va boshqa
immun hujayralarining ko‘payishi kuzatiladi.
Sabablari
Jigar sirrozi ko‘pincha surunkali gepatit (B va C turi), alkogolizm, metabolik
kasalliklar va ba’zi toksinlar ta’siri natijasida yuzaga keladi.
Klinik ahamiyati
Gistologik tahlil jigar sirrozining bosqichini aniqlashda va uning sabablarini
aniqlashda yordam beradi. Bu ma’lumotlar kasallikni davolash va boshqarishda muhim
ahamiyatga ega.
O'pka yallig‘lanishi (pnevmoniya)
: To'qimalarda yallig‘lanish hujayralari
to‘planadi, alveolalarning devorlari qalinlashadi va suyuqlik yig‘iladi.
Saraton
: Saraton to'qimalarida hujayralarning boshqarilmaydigan o‘sishi va
tarqalishi kuzatiladi. Gistologik tahlil o‘smaning turi va darajasini aniqlashda yordam
beradi.
Patologik gistologiyada ishlatiladigan metodlar
Patologik o‘zgarishlarni aniqlashda quyidagi metodlardan foydalaniladi:
Oddiy mikroskopiya
: Hujayra va to'qimalar bo‘limlarini maxsus bo‘yoqlar bilan
bo‘yab ko‘rish.
Elektron mikroskopiya
: To'qimalarning ultrastrukturaviy o‘zgarishlarini
ko‘rishga imkon beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
377
2181-
3187
Immunohistoximiya
: Maxsus antigenlarga qarshi antitanalarni qo‘llash orqali
to'qimalarda kasallik belgilarini aniqlash.
Xulosa
Patologik gistologiya — bu organizmdagi to‘qimalarning kasallik sharoitida
qanday morfologik o‘zgarishlarga uchrashini o‘rganadigan muhim fan sohasidir. U
nafaqat kasalliklarning kelib chiqishi va rivojlanish bosqichlarini tushunishda, balki
klinik diagnostika va davolash strategiyalarini ishlab chiqishda ham katta ahamiyatga
ega. Ushbu maqolada patologik gistologiyaning asosiy vazifalari va to‘qimalarda
uchraydigan tipik o‘zgarishlar — degeneratsiya, nekroz, yallig‘lanish, fibroz va
neoplaziya — atroflicha yoritilgan.
Xususan, maqolada keng yoritilgan jigar sirrozi surunkali va progreslovchi
kasallik bo‘lib, u gistologik nuqtai nazardan jigar parenximasining fibrozlanishi,
regenerativ tugunlarning shakllanishi, gelatotsitlarning nekrozi va yallig‘lanish
hujayralarining infiltratsiyasi bilan kechadi. Bu o‘zgarishlar jigar to‘qimasining
arxitekturasini buzib, uning asosiy funksiyalarining izdan chiqishiga olib keladi.
Sirrozning turli klinik shakllari har xil patogenezga ega bo‘lib, ularning barchasi
to‘qima darajasidagi o‘zgarishlar orqali aniqlanishi mumkin.
Gistologik tekshiruvlar — jumladan, oddiy mikroskopiya, elektron mikroskopiya
hamda immunohistoximiya — jigar sirrozini aniqlash, bosqichini baholash va uni
boshqa gepatopatiyalardan differensial tashxis qilishda ishonchli diagnostik usullar
hisoblanadi. Ayniqsa, fibroz darajasining miqdoriy baholanishi, nekroz va
yallig‘lanishning tarqalish darajasi, regeneratsiya belgilari sirrozning rivojlanish
dinamikasini aniqlashga imkon beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
378
2181-
3187
Natijada, patologik gistologiya nafaqat morfologik tahlil vositasi, balki klinik
amaliyotda muhim ahamiyat kasb etuvchi diagnostik platforma sifatida e’tirof etiladi.
Kasalliklarning erta bosqichida to‘qimalardagi mikroskopik o‘zgarishlarni aniqlash
orqali davolash samaradorligini oshirish, prognozni yaxshilash va bemor umrining
sifatini saqlab qolish imkoniyati yaratiladi. Ayniqsa, jigar sirrozi kabi murakkab
kasalliklarda bu fan sohasi asosiy tayanchoqlardan biri bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Zuhra, Gʻulomjonova. "JIGAR SIRROZI." "Лучшие интеллектуальные
исследования" 43.2 (2025): 219-231.
2.Ahadovna, Qulmurodova Farog’at, and Mamashayev Eshonqul Eshmirzayevich.
"Jigar xastaliklari sabablari, alomatlari, tashxislash va davolash, oldini olish." journal
of international scientific research” 1.2 (2024): 487-492.
3.Benyon, R. Christopher, and Michael JP Arthur. "Mechanisms of hepatic
fibrosis."Journal of pediatric gastroenterology and nutrition" 27.1 (1998): 75-85.
4.Forbes, Stuart J., and Philip N. Newsome. "Liver regeneration—mechanisms and
models to clinical application. "Nature reviews Gastroenterology & hepatology" 13.8
(2016): 473-485.
