ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
328
2181-
3187
RAUF PARFINING IJODI: HAYOT HAQIQATLARINING SHE’RIY
TALQINI
Muallif: Andijon shahar 2-son politexnikumi
ona tili va adabiyot o‘qituvchisi
Kamolxo‘jayeva Muxtasarxon
Annotatsiya
Mazkur maqolada O‘zbekiston xalq shoiri Rauf Parfining hayoti va ijodi keng
yoritilgan. Unda shoirning milliy uyg‘onish, istiqlol, insoniy qadriyatlar va erkinlik
g‘oyalariga bag‘ishlangan she’riy asarlari tahlil qilinadi. Parfining badiiy uslubi, til
boyligi, ramziy ifodalari va poetik olami o‘ziga xos tarzda ochib beriladi. Shoirning
adabiyotimizdagi o‘rni, istiqlol davri g‘oyaviy-ma’naviy yuksalishiga qo‘shgan hissasi
asosli misollar bilan ko‘rsatiladi.
Kalit so‘zlar
Rauf Parfi, istiqlol adabiyoti, she’riyat, ramz, erkinlik, Vatan, badiiy tafakkur,
milliy g‘oya.
Kirish
O‘zbek she’riyati tarixida o‘ziga xos poetik olami bilan ajralib turuvchi
siymolardan biri bu – Rauf Parfi (1943–2005)dir. Uning asarlari o‘zbek xalqining
dardu hasrati, orzu-umidlari, istiqlolga intilishi va erkinlik ruhi bilan yo‘g‘rilgan. Shoir
o‘z ijodi orqali mustamlakachilik davri zulmatlariga qarshi haqiqat so‘zini baralla
aytgan, millat g‘ururini, yurt dardini she’riyat maydoniga olib chiqqan ijodkordir.
1. Rauf Parfi – hayoti va ijodiy shakllanishi
Rauf Parfi (asl ismi – Rauf Sobirov) 1943-yil Toshkent viloyatida tug‘ilgan.
Toshkent davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. Uning ilk she’rlari
1960-yillarda matbuotda chop etilgan. Parfi dastlabki asarlidayoq o‘zining chuqur
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
329
2181-
3187
falsafiy mushohadalari, erkin fikri bilan e’tibor qozondi. Shoir mustabid tuzum
sharoitida ham xalqparvarlik, milliy ruh, istiqlolga intilish g‘oyalarini yashirin ramzlar
vositasida ifodalagan. Uning «Qora quyosh», «O‘zbekman», «Sado», «Ko‘zgu», «Baxt
haqida doston» kabi to‘plamlari o‘zbek she’riyatida muhim voqea bo‘lgan.
2. She’riyatida milliy uyg‘onish va erkinlik ruhi
Parfi she’riyatining asosiy yo‘nalishi – bu millatni uyg‘otish, erkinlikka chorlov,
tarixiy o‘zlikni anglashdir. Shoirning “O‘zbekman!” she’ri bugungi kunda ham milliy
faxr uyg‘otuvchi asarlardan biri hisoblanadi. U shoirning o‘z xalqiga, o‘z tiliga va
tarixiga bo‘lgan chuqur muhabbatini ifodalaydi:
O‘zbekman
–
tilimda
el-yurtin
kuylayman,
O‘zbekman – yuragim el uchun uradi...
Bu satrlarda shoir o‘z milliy o‘zligini or-nomus deb biladi, uni himoya qilish
zarurligini urg‘ulaydi.
3. Ramz va timsollar – Parfi poetikasining tayanchi
Shoir ijodida ramzlar alohida o‘rin tutadi. U o‘z fikrlarini bevosita emas, balki
timsollar, metaforalar orqali beradi. Masalan, “qora quyosh”, “ko‘zgu”, “g‘oyiblik”,
“tashnalik” kabi obrazlar uning poetikasiga xos. Bunday uslub unga mafkuraviy
senzura davrida ham erkin fikrni yetkazish imkonini bergan.
4. Til va uslub xususiyatlari
Parfi she’riyatining tili – boy, tasvirlarga boy, goho og‘ir va falsafiy, goho esa
nihoyatda sodda va dilga yaqin. U qadimgi turkiy so‘zlardan, xalq og‘zaki ijodi
unsurlaridan mohirona foydalangan. Har bir satrida yurak og‘rig‘i, iztirob, va umid
bor.
5. Shoirning adabiyotdagi o‘rni
Rauf Parfi nafaqat shoir, balki istiqlol adabiyotining yetuk namoyandasi,
ma’naviy kurashchi sifatida tarixda qoladi. Unga “O‘zbekiston xalq shoiri” unvoni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
330
2181-
3187
berilishi ham uning ijodiy merosining yuksak qadrlanganidan dalolat beradi. Shoirning
asarlari bugungi yoshlar uchun ham milliy o‘zlikni anglashda muhim manbadir.
Xulosa
Rauf Parfi ijodi o‘zbek adabiyoti xazinasi uchun bebaho boylikdir. Uning she’rlari
bugun ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Shoir she’riyatida ifodalangan
Vatanparvarlik, erkinlik, haqiqatga sadoqat kabi g‘oyalar o‘zbek yoshlariga g‘urur va
ilhom manbai bo‘lib xizmat qiladi. Rauf Parfining ovozi bu xalqning dardi, umidi, va
haqiqatini kuylagan qalbdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Parfi R. “Qora quyosh”. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at
nashriyoti,
1988.
2.
Parfi
R.
“O‘zbekman”.
–
Toshkent:
Adabiyot,
1995.
3. Karimov I. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. – Toshkent: Ma’naviyat, 2006.
4. O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi”
Davlat
ilmiy
nashriyoti,
2002.
–
11-jild.
5. Jo‘rayev A. “Zamon va so‘z”, maqolalar to‘plami. – Toshkent: Akademnashr, 2010.
