ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
299
2181-
3187
AI YORDAMIDA O‘QITUVCHILARNING TA’LIM BERISH
KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH: TAJRIBALAR VA
AMALIYOT
Sirojiddinov Odiljon Ilxomjonovich
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
Pedagogika fakulteti
Maktab menejmenti yoʻnalishi 3-kurs talabasi
E-mail:
odiljonsirojiddinov04@gmail.com
Annotatsiya. Sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining ta’limga kirib kelishi
o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatiga yangi imkoniyatlar ochmoqda. Mazkur maqolada
AI vositalari orqali o‘qituvchilarning ta’lim berish kompetensiyalarini rivojlantirish
yo‘llari, amaliy tajribalar va real misollar asosida tahlil qilinadi. O‘rganishlar shuni
ko‘rsatmoqdaki, AI yordamida metodikani moslashtirish, o‘quvchilar ehtiyojiga qarab
dars strategiyasini tanlash, baholash jarayonini avtomatlashtirish va ta’lim sifatini
oshirish mumkin. Shuningdek, maqolada AI vositalaridan foydalanishdagi pedagogik
yondashuvlar, muammolar va kelajak istiqbollari ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, pedagogik kompetensiya, ta’lim texnologiyalari,
o‘qituvchini rivojlantirish, metodika, EdTech, raqamli pedagogika, innovatsion
yondashuv
Kirish
Ta’limda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida o‘qituvchidan
faqat bilim beruvchi emas, balki texnologik jihatdan moslasha oluvchi, innovatsion
vositalardan foydalanishni biladigan mutaxassis sifatida faoliyat yuritish talab
etilmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt (AI) vositalari orqali pedagoglarning
kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyati paydo bo‘ldi. Bu kompetensiyalar
qatoriga darsni rejalashtirish, moslashtirilgan ta’limni amalga oshirish, interaktiv
metodlardan foydalanish, hamda o‘quvchilarning o‘zlashtirish jarayonini nazorat
qilish kiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
300
2181-
3187
Bugungi kunda ChatGPT, Google Bard, Grammarly, Curipod, Edmodo AI kabi
platformalar orqali o‘qituvchilar o‘z bilimini yangilash, metodik yondashuvlarini
rivojlantirish va samarali darslar tashkil qilish imkoniga ega. Mazkur maqolada ushbu
vositalar orqali o‘qituvchilik kompetensiyalarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy
tajribalar, foydalanish modellari va istiqbollar tahlil qilinadi.
Metodlar
Ushbu tadqiqotda sun’iy intellekt vositalarining o‘qituvchilarning ta’lim berish
kompetensiyalarini rivojlantirishdagi o‘rnini o‘rganish maqsadida sifatli va miqdoriy
yondashuvlar uyg‘un holda qo‘llanildi. Birinchi bosqichda Toshkent shahri, Farg‘ona
va Samarqand viloyatlaridagi 15 ta umumta’lim maktabi va 5 ta kasb-hunar
maktablarida faoliyat yuritayotgan o‘rta va yuqori sinf o‘qituvchilari tanlab olindi.
Tanlovda ishtirok etgan 100 nafar o‘qituvchidan onlayn va yozma so‘rovnomalar
yordamida fikrlar olindi. So‘rovnomalar AI vositalaridan foydalanish chastotasi,
ularning turlari, o‘qituvchining o‘z kasbiy faoliyatida bu vositalarni qanday tatbiq
etayotgani haqida ma’lumotlar to‘plashga qaratildi.
Ikkinchi bosqichda esa 40 nafar o‘qituvchi bilan chuqurlashtirilgan
polstrukturaviy intervyular o‘tkazildi. Bu suhbatlar davomida ishtirokchilarning AI
vositalariga bo‘lgan shaxsiy yondashuvi, foydalanishda uchrayotgan qiyinchiliklar,
tajriba asosida shakllangan kompetensiyalar o‘rganildi. Shuningdek, o‘qituvchilarning
AI yordamida tayyorlagan dars rejasi, baholash vositalari va taqdimotlari ham tahlil
qilindi. Intervyular zamonaviy AI texnologiyalarining qanday o‘zlashtirilgani va qaysi
kompetensiyalarni kuchaytirayotgani haqida chuqur ma’lumotlar berdi.
Uchinchi bosqichda ayrim maktablarda o‘tkazilgan onlayn vebinarlar va trening
mashg‘ulotlarining ta’siri ham kuzatildi. Xususan, AI vositalaridan foydalanishga
bag‘ishlangan qisqa muddatli o‘quv kurslarida qatnashgan o‘qituvchilarning
faoliyatidagi o‘zgarishlar tahlil qilindi. To‘plangan barcha ma’lumotlar tematik tahlil,
kontent tahlili va deskriptiv statistik usullar orqali tahlil qilindi.
Natijalar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
301
2181-
3187
Tadqiqot davomida to‘plangan ma’lumotlar sun’iy intellekt vositalarining
o‘qituvchilik kompetensiyalarini sezilarli darajada rivojlantirayotganini ko‘rsatdi.
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, ishtirokchilarning 78 foizi haftasiga kamida bir marta
sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishini bildirgan. Bu vositalar orasida eng ko‘p
uchraydiganlari quyidagilar bo‘ldi: ChatGPT (73%), Grammarly (59%), Quillionz
(43%), Edpuzzle (31%) va Canva AI (25%). Ulardan foydalanish yo‘nalishlari
quyidagicha taqsimlandi:
Dars materiallari yaratish: 68% o‘qituvchi AI yordamida tez va interaktiv
materiallar tayyorlaydi.
Baholash va test tuzish: 54% AI vositalari orqali avtomatik testlar ishlab chiqadi
yoki mavjud baholash vositalarini qayta tahlil qiladi.
Individual yondashuv: 46% o‘qituvchi AI yordamida o‘quvchilarning individual
ehtiyojlarini hisobga olgan holda dars strategiyasini ishlab chiqadi.
Intervyular asosida esa metodik kompetensiyalarni rivojlantirishda quyidagi
holatlar kuzatildi:
O‘qituvchilar AI vositalaridan foydalanish orqali zamonaviy dars dizaynini
o‘rganmoqda. Ular o‘z taqdimotlari va resurslarini vizual va interaktiv tarzda ishlab
chiqishni yo‘lga qo‘ymoqda.
Sun’iy intellekt o‘qituvchining reflektiv yondashuvini kuchaytirmoqda.
O‘qituvchilar AI orqali o‘z darslarini tahlil qilish, xatoliklarini aniqlash va o‘zgarishlar
kiritish imkoniga ega bo‘lmoqda.
Treninglarda qatnashgan o‘qituvchilarda AI vositalaridan foydalanish ko‘nikmasi
ancha oshgani, darsga yangicha yondashuv shakllanganligi aniqlandi.
Natijalar AI’ning ta’lim sohasida potensiali yuqoriligini, ammo u bilan samarali
ishlash uchun pedagoglar doimiy ravishda o‘z ustida ishlashlari kerakligini ko‘rsatdi.
Muhokama
Ushbu tadqiqotdan olingan natijalar sun’iy intellekt texnologiyalarining
o‘qituvchilik faoliyatiga bevosita va ijobiy ta’sir ko‘rsatayotganini ko‘rsatadi.
Dastlabki kuzatuvlarda AI vositalarining faqatgina yordamchi funksiyalarga ega ekani
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
302
2181-
3187
ta’kidlangan bo‘lsa, bugungi kunga kelib ular o‘qituvchining kompetensiyalarini
kengaytiruvchi asosiy vositalardan biriga aylangan. Ayniqsa, metodik yondashuvlarni
yangilash, shaxsiylashtirilgan ta’lim tizimini yo‘lga qo‘yish va zamonaviy baholash
mezonlariga mos darslar tashkil qilishda AI vositalari yuqori samaradorlik
ko‘rsatmoqda.
Shu bilan birga, ba’zi muhim masalalarga ham e’tibor qaratish lozim. Jumladan,
o‘qituvchilarning texnologik savodxonligi yetarli bo‘lmasa, AI imkoniyatlaridan
to‘laqonli foydalanish imkoni kamayadi. Ba’zi hollarda o‘qituvchilar AI’dan
foydalanishda faqat soddalashtirish va nusxalash vositasi sifatida foydalanmoqda, bu
esa yangilikni to‘liq anglab yetmaslikni bildiradi. Shuningdek, AI’ning ta’limda etik
jihatlari, ya’ni plagiatga olib kelishi, noaniq ma’lumotlar taqdim etishi yoki
o‘quvchilarning mustaqil fikrlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi ehtimoli ham mavjud.
Shunday bo‘lsa-da, ta’lim sohasida AI vositalarining integratsiyasi to‘xtab
qolmasligi kerak. Bu vositalar o‘qituvchilarning ijodkorlik, refleksiya,
individuallashtirish kabi zamonaviy pedagogik kompetensiyalarini rivojlantirish uchun
katta imkoniyat yaratadi. Muhimi, AI’ni maqsadli, ongli va metodik asoslangan tarzda
qo‘llashdir. Buning uchun ta’lim tizimida maxsus o‘quv kurslari, uslubiy qo‘llanmalar
va doimiy amaliy mashg‘ulotlar tashkil etilishi lozim.
Xulosa
AI texnologiyalarining joriy etilishi o‘qituvchilik kasbini yangi bosqichga olib
chiqmoqda. O‘qituvchilarning metodik, texnologik va analitik kompetensiyalarini
rivojlantirishda AI vositalari muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Tajriba shuni
ko‘rsatadiki, bu vositalar nafaqat dars sifatini oshiradi, balki o‘qituvchini doimiy
o‘rganuvchi, innovatsion yondashuvga ega mutaxassisga aylantiradi. Kelajakda AI
asosidagi treninglar, sertifikatlash kurslari va dars dizayni bo‘yicha platformalar ta’lim
tizimida keng ommalashishi zarur.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
303
2181-
3187
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019).
Artificial Intelligence in Education:
Promises and Implications for Teaching and Learning
. Center for Curriculum
Redesign.
2.
UNESCO (2021).
AI and Education: A Guide for Policy-Makers
. Paris:
UNESCO Publishing.
3.
Luckin, R. et al. (2016).
Intelligence Unleashed: An Argument for AI in
Education
. Pearson.
4.
Shadieva, M. (2023). “Sun’iy intellekt orqali ta’limda innovatsion
yondashuvlar.”
Ta’limda raqamli texnologiyalar jurnali
, 2(1), 25–31.
5.
Ergashev, R. (2022). “O‘qituvchi kompetensiyalarini rivojlantirishda zamonaviy
texnologiyalarning o‘rni.”
Pedagogik innovatsiyalar axborotnomasi
, 3(3), 58–64.
