ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
273
2181-
3187
GIMNASTIKA VA UNING SALOMATLIKDAGI O'RNI MASALALARI
Boymirzayev Dilxush Alisher õğli
Qarshi Abu Ali Ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi texnikumi Jismoniy tarbiya o'qituvchisi
Annotatsiya.
Gimnastika sporti jismoniy tarbiya va sog‘lom turmush tarzining
muhim
bir
qismi
hisoblanadi.
Gimnastika
mushaklarni
kuchaytirishga,
moslashuvchanlikni oshirishga va muvozanatni yaxshilashga yordam beradi. Bu
jismoniy rivojlanishning har qanday boshqa sport turi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Maqolada gimnastika va uning turlari, salomatlikka ta'siri masalalari haqoda atroflicha
fikr-mulohazalar bildiriladi.
Kalit so'zlar.
Gimnastika, sport gimnastikasi, jismoniy faoliyat, akrobatik
gimnastika, san'at gimnastikasi.
Gimnastika – bu jismoniy faoliyat va san'atning birlashuvi bo'lib, u turli xil
harakatlar va qobiliyatlarni o'z ichiga oladi. Gimnastikaning bir nechta asosiy turlari
mavjud:
•
San'at gimnastikasi: Bu turda raqs va akrobatik harakatlar birlashtiriladi.
Ayollar uchun asosan to'rtta uslub (erkin jang, to'siq ustida, balandlikda va
lenta) mavjud.
•
Erkaklar gimnastikasi: Bu turda erkaklar uchun shartli harakatlar ko'rsatiladi,
masalan, kirish ustida, parallel barlarda, to'siq ustida va boshqalar.
•
Akrobatik gimnastika: Bu turda jamoa yoki juftliklar akrobatik harakatlarni
bajaradi. Harakatlar ko'pincha yuqori darajada muvozanat va kuch talab qiladi.
•
Bodibilding yoki kuch gimnastikasi: Ushbu tur kuchni oshirishga qaratilgan
bo'lib, og'irliklarni ko'tarish va mushaklarni rivojlantirishga e'tibor qaratadi.
•
Trampolinda gimnastika: Ushbu tur trampolinada bajariladigan akrobatik
harakatlarga asoslangan bo'lib, u yuqori sakrash va havoda aylanishni o'z
ichiga oladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
274
2181-
3187
•
Ritmiki gimnastika: Bu turda musiqaga mos ravishda lenta, halqa, to'p kabi
asboblardan foydalaniladi.
•
Sirk gimnastikasi: Sirkdagi spektakllar uchun maxsus tayyorlangan akrobatik
va jismoniy ishlar ham gymnasticaga kiradi.
Gimnastikaning har bir turi o'zining maxsus texnikalari va uslublariga ega bo'lib,
u sportchilarning jismoniy holatini yaxshilashga yordam beradi hamda estetik jihatdan
yaxshi ko'rinishni ta'minlaydi. Gimnastika salomatlik uchun juda muhim ahamiyatga
ega bo'lgan jismoniy faoliyat turidir. U nafaqat mushaklarni mustahkamlash, balki
umumiy jismoniy holatni yaxshilashda ham muhim rol o'ynaydi. Quyida
gimnastikaning salomatlikdagi o'rnini ko'rsatadigan bir necha asosiy jihatlar
keltirilgan:
1. Mushaklarni kuchaytiradi: Gimnastika turli mushak guruhlarini ishlatish
imkonini beradi, bu esa mushaklarning kuchini va chidamliligini oshiradi.
2. Muvozanat va koordinatsiyani yaxshilaydi: Gimnastika harakatlari muvozanat
va koordinatsiyani rivojlantirishga yordam beradi, bu esa kundalik hayotda va boshqa
sport turlarida ham foydali hisoblanadi.
3. Moslashuvchanlikni oshiradi: Gimnastika mashqlari muskullarni cho'zish va
moslashuvchanlikni oshirishga yordam beradi, bu esa jarohatlardan himoya qiladi.
4. Ruhiy salomatlik: Jismoniy faoliyat endorfinlar ishlab chiqarishni
rag'batlantiradi, bu esa kayfiyatni yaxshilaydi va stressni kamaytiradi.
5. Mushak-skelet tizimini qo'llab-quvvatlaydi: Gimnastika suyaklar va bo'g'inlar
sog'lig'ini saqlashga yordam beradi, osteoporozning oldini olishda foydali bo'lishi
mumkin.
6. Jismoniy faollik darajasini oshiradi: Gimnastika muntazam ravishda
bajarilganda umumiy jismoniy faoliyat darajasini oshirib, yurak-qon tomir tizimining
sog'lom ishlashiga yordam beradi.
7. Konsentratsiya va diqqatni rivojlantiradi: Gimnastikada murakkab harakatlarni
bajarish uchun diqqat va konsentratsiya talab etiladi, bu esa miyaning faoliyatini
yaxshilaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
275
2181-
3187
8. Ijtimoiy aloqalar: Gimnastika ko'pincha guruhli mashg'ulotlar sifatida
o'tkaziladi, bu esa ijtimoiy aloqalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Gimnastikaning salomatlikka ta'siri ko'p qirrali bo'lib, u nafaqat jismoniy holatni
yaxshilash, balki ruhiy salomatlikni ham qo'llab-quvvatlaydi. Har kim uchun mos
keladigan gimnastika turini tanlab, uni muntazam ravishda amalga oshirish tavsiya
etiladi.
Sport gimnastikasi bir nechta turlarga bo'linadi. Ular orasida:
1. San'at gimnastikasi - Bu turda sportchilar musiqaga mos ravishda akrobatik
harakatlar, burilishlar va boshqa estetik harakatlarni bajonadilar. San'at gimnastikasi
asosan ayollar o'rtasida ommalashgan.
2. Erkin gimnastika - Bu turda sportchilar erkin maydonda harakat qiladilar, ya'ni
maxsus jihozlardan foydalanmaydilar va o'z harakatlarini yaratuvchilik bilan
ko'rsatadilar.
3. Bodibilding - Bu turda sportchilar mushak massasini oshirish va badan shaklini
yaxshilashga qaratilgan mashg'ulotlarni bajaradilar.
4. Ritmiks gimnastika - Bu san'at gimnastikasining bir turi bo'lib, unda sportchilar
musiqaga mos ravishda lenta, to'p, arqon va boshqa jihozlar bilan ishlaydilar.
5. Akrobatika - Bu turda sportchilar balandlikdan sakrash va murakkab akrobatik
elementlarni bajarishadi.
6. Gimnastika (muayyan jihozlarda) - Ushbu turda sportchilar parallel baralar,
doira yoki qozon kabi jihozlarda harakat qilishadi.
Har bir turda o'ziga xos texnikalar, qoidalar va baholash mezonlari mavjud.
Gimnastika ko'plab jamoa va shaxsiy musobaqalarda namoyish etiladi va bu sport turi
jismoniy kuch, elastiklik va muvozanatni rivojlantirishga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. "Jismoniy tarbiya va sport psixologiyasi" - bu kitobda sport faoliyatining psixologik
jihatlari, motivatsiya va jismoniy faollikning ruhiy holatga ta'siri muhokama qilinadi.
2. "Oliy o'quv yurtlari uchun jismoniy tarbiya" - jismoniy tarbiyaga oid nazariy va
amaliy ma'lumotlarni o'z ichiga olgan darslik.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
276
2181-
3187
3. "Sport tibbiyoti" - sport jarohatlari, ularning oldini olish va davolash usullari haqida
ma'lumotlar beradigan manba.
4. "Jismoniy tarbiya metodikasi" - jismoniy tarbiyani tashkil etish va o'tkazish
metodlarini yorituvchi kitob.
