ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
118
2181-
3187
INTEGRATIV TIBBIYOTNING ILMI RUHIY TIB (PSIXIATRIYA)
FANIDA "KISHI QANDAY QILIB O'ZIGA O'ZI ZULM QILAYOTGANINI
KASHF QILISHI" HAQIDA
Alfraganus university Klinik
fanlar kafedrasi, Assistenti
Azimov Doniyor
Annototsiya:
Hiltlarning kiprik follikulalariga kirib, ularni o'tkir, qirrali va
dag'allashtiruvchi-qo'pol qilib ichkariga aylantiradi. Buning natijasida sodir bo'lgan
ishqalanish juda og'riqli kechadi. Videha Hakim aytishicha: "Bu illatning paydo
bo'lishi ko'z qovoqlarining chegaralariga g'ayritabiiy hiltlarning o'rnashishini
tajribasida ko'rganini" aytadi. Inverted kirpiklar, sovuq qotish, sovuq oyoqlari hissi,
tez-tez, rangsiz va ko'p miqdorda siyish, och va nam til, chuqur-zaif puls.
Kalit so’zlar:
ushlanib qolinadigan istaklar, uyqu, katta hojat, kichik hojat,
jismoniy, zehniy, vokal zulmlar, nazariy idrok, aktiv holat, badaniy quvvat, tug’ma
savdo, xiltlar g’alayoni.
Ayurvedaga ko'ra ushlanib qolinadigan va ushlanib qolinmaydigan istaklar
mavjud. Ushlanib qolinmaydiganlarga, uyqu, katta hojat, kichik hojatlar kirsa, ushlanib
qolinadiganlarga Zulm va ruhiy (psixologik) nuqsonlardan parhezlar kiradi.
Hakim Laghu Vagbhataga ko’ra "o'ziga o'zi zulm qilishlikni" ushlanib
qolinadiganlar deb atalib, ularni ushlab qolish manfaati dunyo va o'limdan keyingi
hayotda saodatga erishishdir deydi. Va u 10 xil zulmlarni sanaydi ruhshunoslikda.
Dalillarga asoslangan Ayurvedik Psixiatriyada esa bular 3 ga bo'linadi
1. Jismoniy zulmlar: Zino, O'g'rilik kabilar
2. Zehniy zulmlar: Hirs, qayg'u, g'azab, behayolik, dunyoparastlik
3. Vokal zulmlar: shiddatli gapirishlar, g'iybat, yolg'on kabilar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
119
2181-
3187
Abu Bakr ar-Roziy o'zining Psixologiyaga oid asari "Kitab al Tibb al Ruhani"
(Духовная медицина) asarining"Kishi qanday qilib o'ziga o'zi zulm qilayotganini
kashf qilishi***" bobida shunday deydi:
"Shuning uchun u bu masalada davomiy sherik va muntazam hamroh bo'lgan oqil
kimsaga suyanmog'ligi darkor. U [kishi]dan o'ziga zulmlari xususindagi bilgan
narsalarini aytib berishini rijo etishi (yalinib yolvorishi), isror etmog'i (nazokat ila turib
olish), talab qilishi lozim hamda shu yo'l bilan u o'zini eng rag'batlantiruvchi
orzuyigidek narsani qilishini va unga nima ulkan manfaatli ta'sirligini anglab yetajak."
***Jolinus (Galen)ning ayni nomdagi asari "De propriorum animi cuiuslibet
affectuum dignotione et curatione/ De animi cuiuslibet peccatorum dignotione et
curatione" dan parchalar keltirilgan.
Ibn Sino "Kitab al nafs"ida Roziydan bir qadam yuqoriga ko'tarilib, "o'ziga o'zi
zulm qilayotgan kimsalar"ni shunday ilmiy izohlaydi:
Axloqni badaniy quvvatlarga o'ziga xoslab ham kiritish mumkin. Ammo agar
keyingisi (nazariy idrok**) ustunlik qilsa ular aktiv (faol) holatdadir, unda amaliy idrok
esa passiv holatda [bo'lgan bo'ladi]. Shunday qilib, o'xshash narsalarning ikkalasida
ham axloqni yaratadi. Biroq garchi amaliy idrok ustunlik qilsa-yu, u aktiv (faol)
holatda, badaniy quvvatlari esa passiv holatda bo'ladi va bu esa qat'iy ma'noda axloqdir.
Ibn Sinoga ko'ra
** nazariy idrok - umumiy qabul qilingan fikrlardir, masalan yolg'on va zulm
qilishlik yovuzlikdir deb nazariy tushungani kabi. U yomon axloqni passiv
dispozitsiyadan qanday namayon bo'lishini ko'rsatib berib, na'munali axloqni esa
quvvatlarini itoatkorlik va passivlikdan uzoqlashishi bilan tanaga hokim bo'lishdadir
deydi.
Abu Zayd al-Balxi "Masolih al abdan va al anfus fit tib"ida bunday holatlarni
vasvasaga bog'lab, xiltlardan savdo g'alabasidan deb 2 ga tasmiya qiladi:
1. Tug'ma savdoning boshqa xiltlardan ziyodaligidan
2. Xiltlarni g'alayonidan (disproportsiyasidan) deydi
Xitoy Xalq tabobatiga ko'ra bunday holatni "Zehn obstruksiyasi" deb atalib,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
120
2181-
3187
Etiologiyasi:
- Qi (Tsi) turg'unligi
-Qon va balg'am turg'unligidan bo'ladi
Zehn obstruksiyasida aqliy chalkashlikni keltirib chiqaradi, chunki bu obstruksiya
ongning fikrlash, xotira, tushunish, kontseptsiyalash, amaliy tadbiq etish va tushunish
faoliyatini buzadi.
Emotsional darajada, zehn obstruksiyasi qilganda, ma'lum bir tushuncha
yo'qoladi, odam ruhiy chalkashliklarni his qiladi va o'zini qandaydir mantiqsiz tutadi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Abu Bakr ar-Roziy "Kitab al Tibb al Ruhani" (Духовная медицина). Toshkent.
1980
2. Ibn Sino "Kitab al nafs". Kembridj nashriyoti 1985 yil
3. Vagbhataning “Ashtanga Hridayam” 3-jild. Chaukhambha nashriyoti. 2010.
4. Galeni "De propriorum animi cuiuslibet affectuum dignotione et curatione.
Nederlandiya. Brill Nashriyoti, 1970 yil
5. Abu Zayd al-Balxi "Masolih al abdan va al anfus fit tib" Turkiya Yozma asarlar
Idorasi. 2022
