ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
283
2181-
3187
XORIJIY TILLARNI OʻRGATISHDA “MUAMMOLI METOD”NING
MOHIYATI VA TA’LIM TEXNOLOGIYASINING AHAMIYATI.
OʻzDJTU katta oʻqituvchisi
Tashpulatova Feruza Sultanovna
Annotasiya.
Taqdim etilayotgan maqola xorijiy tillarni oʻrgatishda muammoli
metodning mohiyati va ta’lim texnologiyasining ahamiyati masofadan oʻqitish
texnika va texnologiyasining asosi bu zamonaviy axborot texnologiyalaridir ya'ni
multimedia, Web - texnologiya elektron virtual kutubxona masofadan turib ta'lim
berish taqdim etish texnologiyasi sun’iy tafakkur tizimlari, Vebinar metodi, Evriktik
metodlar Modul - oʻquv materiali yoki ta'lim mazmunini oʻzaro uygʻunlashtirilgan
namunasi Muammoli oʻqitish-Oʻqitishning tabiiy-samarali usuli, muammoli
vaziyatlar yaratish orqali ilmiy bilimlar mantiqini namoyish etadigan oʻqitish
jarayonlari ifodalangan.
Аннотация:
Представленная статья посвящена сущности проблемного
метода и значению образовательных технологий в обучении иностранным
языкам. Основой дистанционных методов и технологий обучения являются
современные информационные технологии, а именно мультимедиа, Web -
технологии, электронная виртуальная библиотека, дистанционное обучение,
презентационные технологии, системы искусственного интеллекта, метод
вебинаров, эвритические методы. Модуль - модель учебного материала или
образовательного контента, которые взаимно интегрированы. Проблемное
обучение - естественный и эффективный метод обучения, который выражает
логику научного познания через создание проблемных ситуаций.
Abstract:
The
presented article is devoted to the essence of the problem method and the importance
of educational technologies in teaching foreign languages. The basis of distance
learning methods and technologies are modern information technologies, namely
multimedia, Web technologies, electronic virtual library, distance learning,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
284
2181-
3187
presentation technologies, artificial intelligence systems, webinar method, heuristic
methods. Module - a model of educational material or educational content that are
mutually integrated. Problem-based learning is a natural and effective teaching method
that expresses the logic of scientific knowledge through the creation of problem
situations.
Kalit soʻzlar:
Ta’lim, mutaxassis,texnologiya, metod, Web - texnologiya,
Evristik metodlar,pedagogik texnologiya
Ключевые слова
:обучение, специалист Б технология, метод, Wеб-
технологии, эвристические методы, педагогические технологии
Key words:
education, specialist , technology, method, Web- technology,
hueristic methods, pedagogical methods .
Hozirgi zamon talabiga toʻliq javob beradigan mutaxassisni tayyorlash bu - davr
talabidir. Hozirgi vaqtda respublikamizda yosh avlodni tarbiyalash oʻqitish bilim
berish zamonaviy axborot texnologiyalarga yaqindan yondashish hamda yangi texnika
va texnologiyalar bilan ishlashni oʻrgatish maqsadida juda koʻp ijobiy ishlar amalga
oshirilib borilmoqda. Ulardan asosiysi Masofadan oʻqitish texnika va texnologiyasidir.
Shu nuqtai nazardan yosh avlodni masofadan oʻqitish tizimiga tayyorlash bosqichlarini
quyidagi koʻrinishda amalga oshirishmumkin. Hozirgi axborot texnologiyalar jadal
rivojlanib
borayotgan davrda masofaviy oʻqitish katta ahamiyat kasb
etmoqda.(Azizxodjaeva,N.N., 2005)
Chunki ta’limning bu turi shu paytgacha mavjud boʻlgan ta’lim turlaridan
oʻzining ayrim ijobiy tomonlari bilan ajralib turadi. Masofadan oʻqitish texnika va
texnologiyasining kunduzgi va boshqa ta'lim turlaridan farqli jihati shundaki mazkur
ta’lim turiga juda keng aholi ommasini jalb qilish mumkin. Masofadan oʻqitish texnika
va texnologiyasi oʻzida kunduzgi va sirtqi ta'lim turlarining ijobiy xususiyatlarini
mujassam etadi. “Ta’lim toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonuni va “Kadrlar
tayyorlash milliy dasturi” maqsad va vazifalari bosqichma – bosqich roʻyobga
chiqarilishida zamonaviy axborot texnologiyalari va tizimlarning roli muhim ahamiyat
kasb etishi hammaga ayondir. Yangi pedagogik texnologiya uchun avtomatlashtirilgan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
285
2181-
3187
oʻqitish kurslarini yaratish murakkab jarayon hisoblanadi. Buning uchun chet tillari
boʻyicha mukammal bilimga ega boʻlishi bilan birga ta’lim jarayonida kompyuter va
axborot texnologiyalarining psixologik va uslubiy ta’minoti ham talab etiladi. Axborot
texnologiyalari asosida yangi pedagogik texnologiya an’anaviy oʻqitish tizimi bilan
uygʻunlashgan holda amalga oshiriladi.(Ochilov,M.,2000) Buning uchun yangi
pedagogik texnologiyada interaktiv internet texnologiyalar: muammoli munozaralar,
telekonferensiyalar, oʻqituvchi va talabalarni muloqot qilish uchun e’lonlar oynasi,
talabalar bilimini nazorat qilish va baholash, turli xil trenajyorlar qoʻllaniladi. Yangi
pedagogik texnologiyada talabalar mustaqil bilim olishlari uchun tarmoqqa
joylashtirish elektron darsliklar, gipermatnli qoʻllanmalar, multimedia texnologiya
CDROM disklar va boshqalardan foydalaniladi. Chet tillari ta’limi jarayonining
samaradorligi axborotlarni talabalarga qanday tarzda, qanday texnologiyalar asosida
berilishiga va ularni qanday qabul qilishga bogʻliq.(Mirolyubov,A.A.,1967)
Zamonaviy axborot texnologiyalariga: multimedia bir tildan ikkinchi tilga tarjima
qilish bir alifbodan ikkinchi bir alifboga oʻtkazish kompyuterli test nazorati skaner
texnologiyasi internet elektron pochta Web - texnologiya elektron virtual kutubxona
masofadan turib ta’lim berish taqdim etish texnologiyasi sun’iy tafakkur tizimlari va
boshqalar kiradi.(Tashpulatova,F.S. 2024)
Vebinar metodi Vebinar usulida dars seminar yoki konferensiya Internet orqali
bir vaqtda hozir boʻlgan tinglovchilar bilan audio video va avvalgi postlarda sanab
oʻtilgan koʻplab interaktiv imkoniyatlar bilan jonli olib borilib ushbu dars keyingi
foydalanishlar uchun yozib olinishi mumkin boʻlsada butun oʻquv yoki kurs
jarayonidagi darslar yagona platforma doirasida oʻzaro uzviy bogʻlanmaydi, ya'ni
alohida-alohida bir martalik darslar boʻladi deyish mumkin. Bundan tashqari Chet
tilini oʻqitish jarayonida Power Point dasturida slaydlar orqali taqdimotlar tayorlash,
elektron oʻquv qullanmalardan dars jarayonida tatbiq etish orqali dars jarayonini
boyitish shuningdek, kompyuter texnologiyalari orqali yangi interaktiv metodlardan
foydalanish xam mumkun. Bunday texnologiyalar ta’lim tizimida oʻz aksini topishi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
286
2181-
3187
uchun, asta-sekin, bosqichma-bosqich oʻquvchilarga ta’lim berish jarayonida qoʻllash
va ulardan oqilona foydalanishga xarakat kelish kerak.(YoʻldoshevJ.Gʻ.,2004)
Shu jumladan muammoli metodning mohiyati. Muammoli metodning mohiyati
mashgʻulotlar jarayonida muammoli vaziyatlarni yaratish va echishdan iborat boʻlib
uning asosida didaktik ziddiyatlar yotadi. Muammoli ta'lim konsepsiyasining asosiy
tushunchalari “muammoli vaziyat” “muammo”, “muammoni topish” kabilar
hisoblanadi. Chizmadan anglanadiki muammoli vaziyat bu metodning dastlabki
koʻrinishi hisoblanib oʻzida sub'ektning aniq yoki qisman tushunib etilgan muammoni
ifodalaydi uni bartaraf etish yangi bilimlar usullar va harakat koʻnikmalarini
oʻzlashtirishni taqozo etadi. Agar oʻquvchida qiyinchiliklarni yoʻqotish yoʻllarini izlab
topish uchun boshlangʻich ma'lumotlar boʻlmasa shubhasiz muammoli vaziyat
echimini u qabul qilmaydi ya’ni muammoning echimi uning ongida aks etmaydi.
Fikrlash muamo mohiyatini tushunib etilishi ifodalanishi mavjud bilim va koʻnikmalar
majmuasi va izlanish tajribasi asosida muammoli vaziyatni qabul qilish bilanoq
boshlanadi.
Bu holda muammoli vaziyat muammoga aylanadi. Har bir muammo muammoli
vaziyatni oʻzida namoyon etadi biroq barcha muammoli vaziyat muammoga
aylanavermaydi. Ziddiyatlarni bartaraf etish nafaqat ilmiy bilish yoʻli shu bilan birga
oʻquv yoʻli hamdir. Bu metodni quyidagi chizma yordamida ifodalash mumkin:
Muammoli oʻqitish metodining tuzilmasi mazkur metoddan foydalanish jarayonida
muammo echimini topishga yordam beruvchi yoʻnalishlar koʻrsatilmaydi va
chegaralanmaydi. Bu xususiyat muammoli masalaga xosdir. Muammoda echimning
qandaydir parametrlari koʻrsatilsa u muammoli masala hisoblanadi. Har qanday
muammoli topshiriq ma'lum muammoni demak muammoli vaziyatni ham qamrab
oladi. Biroq yuqorida ta’kidlanganidek barcha muammoli vaziyat muammo boʻla
olmaydi. Inson har doim muammoli masalalarni hal etadi. Agar uning oldida muammo
paydo boʻlsa uni muammoli masalaga aylantiradi, ya'ni uning echimi uchun oʻzidagi
bilimlar
tizimiga
tayanadi
va
ma’lum
koʻrsatishlarni belgilab oladi.
Muvaffaqiyatsizlikka uchragan taqdirda, u boshqa koʻrsatkichlarni qidiradi va shu
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
287
2181-
3187
muammo boʻyicha yangi variantlardagi masalalarni loyihalaydi. Ta’lim jarayonida
muammoli metodni qoʻllashda oʻqituvchi va oʻquvchilar tomonidan quyidagi
harakatlar amalga oshiriladi ya'ni ta'lim oluvchining qanday oʻqiyotganligi va
rivojlanayotganligini toʻliq tushunib, his qila oladigan, ya’ni uning hayotini oʻz
shaxsiy hayoti singari his qilib, oʻquvchining ichki, axloqiy-ma'naviy, umummadaniy
oʻsib rivojlanishiga, bolalar hamda kattalar hamjamiyatining mustahkamlanishiga
koʻmaklasha oladigan oʻqituvchi zamonaviy pedagog faoliyati metodi deb
izohlanadi. Bu faoliyatning asosiy oʻzagi quyidagi metodlardan iborat.
Evristik
metodlar-oʻquvchilarni
asta-sekin muammolarni hal etishga
yaqinlashtirish uchun, tadqiqotning ayrim bosqichlarini bajarishga oʻrgatish, koʻnikma
hosil qilish metodi. Innovasion texnologik metod-pedagogik taraqqiyotni ta'minlashga
qaratilgan tashkiliy faollik jarayoni. Innovasion ta’lim-ta’lim sohasiga kiritilgan va
kiritilayotgan yangiliklar, yangilangan, yangi texnologiyalar asosida tashkil etilgan
ta’lim jarayonidir. Modul - oʻquv materiali yoki ta’lim mazmunini oʻzaro
uygʻunlashtirilgan namunasi, oʻquv axborotining mantiqiy boʻlakka boʻlingan qismi,
ushbu qism mantiqan yaxlit va tugallangan boʻlib, uning oʻzlashtirilishini nazorat
qilish mumkin boʻladi hamda fanning fundamental tushunchasini taqdim etuvchi
muayyan jarayon yoki qonun boʻlimi, muayyan mavzu doirasida oʻzaro bogʻliq
tushunchalar guruhidan iboratdir. Modulli ta’lim-modullashtirilgan oʻquv dasturi
asosida tashkillashtiriladigan oʻqitish jarayoni.
Yuqorida izohlab oʻtilgan barcha metodlar va ta’lim texnologiyalarini pedagogik
olimlar va amaliyotchilar ilmiy asoslangan ta’lim texnologiyalarni oʻz faoliyatlarida
keng qoʻllashga intilmoqdalar pedagogoik texnologiyalarning samaradorligi
shundan iboratki unda turli fan oʻqituvchilarining ta’lim va tarbiya jarayonida bir
xil yakuniy natijaga erishish imkoniyatiga ega boʻlishi ahamiyatlidir.
Xulosa qilib shuni aytish kerakki, chet tillarni oʻzlashtirishda zamonaviy
pedagogik texnologiyalarni qoʻllash talaba yoshlarni fanga ya’ni, til oʻrganishga
qiziqishlarini, mustaqil fikirlashga, ijodkorligini oshirishga, oʻz ustida ishlashga,
sayqallashib, yangi bilimlarni egallashga, dunyoqarashi va tafakkurini rivojlanishiga,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
288
2181-
3187
xozirgi zamon standartlari va talablariga javob beruvchi yuqori malakali mutaxassis
boʻlib etishishiga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Azizxodjaeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik maxorat. -T.: Choʻlpon,
2005.
2.Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. - Qarshi.: Nasaf, 2000.
3.Mirolyubov.A.A.”Obshaya metodika obucheniya inostrannim yaizkam v sredney
shkole”1967.
4
.Tashpulatova, F. S. Ispan tili leksikasini zamonaviy texnologiyalar asosida
oʻrgatishning maqsad va vazifalari.
образование наука и инновационные идеи в
мире
,
43
(3), 108-112. (2024).
5.Yoʻldoshev J.Gʻ., Usmonov S. Ilgʻor pedagogik texnologiyalar.- T.: Oʻqituvchi,
2004.
