ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
49
2181-
3187
KVANT KOMPYUTERLAR: KELAJAK TEXNOLOGIYALARINING
MARKAZIDA
Xomidjonova Mastona
1
Nizomiy
nomidagi O’zbekiston
pedagogika unversiteti talabasi.
Annotatsiya
Mazkur maqolada kvant kompyuterlarining nazariy asoslari, an’anaviy hisoblash
tizimlaridan farqlari va ularning amaliy qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Kvant mexanikasi
qonunlariga asoslangan ushbu texnologiya bugungi kunda kriptografiya, kimyoviy
modellashtirish, optimallashtirish va sun’iy intellekt sohalarida inqilobiy o‘zgarishlar
olib kelmoqda. Maqolada shuningdek, kvant kompyuterlarning ishlash tamoyillari,
mavjud algoritmlar va O‘zbekiston uchun bu texnologiyaning istiqbollari haqida ham
fikr yuritiladi.
Annotation
This article analyzes the theoretical foundations of quantum computers, their
differences from classical computing systems, and their practical applications.
Quantum computing, based on the principles of quantum mechanics, is revolutionizing
fields such as cryptography, chemical simulation, optimization, and artificial
intelligence. The paper also discusses the working principles of quantum computers,
well-known algorithms, and the prospects for utilizing this technology in Uzbekistan.
Kalit so‘zlar
kvant kompyuter, kvbit, kvant ustunligi, sun’iy intellekt, kvant algoritmlar,
kriptografiya
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
50
2181-
3187
Kirish
Bugungi texnologik taraqqiyotda hisoblash quvvatiga bo‘lgan talab ortib
bormoqda. An’anaviy kompyuterlar ma’lum chegaraga yetgan bir paytda, kvant
texnologiyasi yangi imkoniyatlar eshigini ochmoqda. Kvant kompyuterlar kvant
mexanikasi asosida ishlaydi va klassik kompyuterlar hal qila olmaydigan murakkab
masalalarni hal qilishga qodir. Maqolaning dolzarbligi shundaki, bu texnologiya
nafaqat fan va ishlab chiqarishda, balki ta’lim, xavfsizlik va iqtisodiyot sohalarida ham
tub burilish yasay oladi.
Kvant hisoblashga oid ilmiy adabiyotlar soni oxirgi yillarda keskin oshgan.
Nielsen va Chuang (2010) tomonidan yozilgan 'Quantum Computation and Quantum
Information' asari ushbu yo‘nalishdagi asosiy manbalardan biridir. Preskill (2018)
tomonidan taklif qilingan NISQ (Noisy Intermediate-Scale Quantum) davri
kontseptsiyasi hozirgi kvant kompyuterlarning imkoniyatlari va cheklovlarini tahlil
qiladi. Shuningdek, Google tomonidan 2019-yilda e’lon qilingan kvant ustunligi
haqidagi maqola mazkur texnologiyaning real imkoniyatlarini isbotlaydi.
Kvant kompyuterlarning ishlash prinsipi
Kvant kompyuterlar kvbitlar asosida ishlaydi. Kvbit klassik bitdan farqli ravishda
superpozitsiya holatida bo‘lishi mumkin, ya’ni bir vaqtning o‘zida 0 va 1 bo‘lish
xususiyatiga ega. Shuningdek, kvant holatlarining bog‘liqligi (entanglement) orqali
ma’lumotlar orasidagi o‘zaro ta’sir kuchayadi. Kvant algoritmlar — xususan, Shor
algoritmi (kriptografiya) va Grover algoritmi (qidiruv) — ushbu texnologiyaning
amaliy quvvatini ko‘rsatib beradi.
Kvant kompyuterlar ko‘plab sohalarda qo‘llanilishi mumkin. Masalan:
- Kriptografiyani buzish va yangi xavfsizlik tizimlarini ishlab chiqish;
-
Dori
vositalarini
kimyoviy
modellashtirish
orqali
sintez
qilish;
-
Moliya
va
logistika
tizimlarida
optimallashtirish;
- Koinotdagi murakkab tizimlarni simulyatsiya qilish.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
51
2181-
3187
O‘zbekiston yoshlarining fizika va IT sohalariga bo‘lgan qiziqishini inobatga
olgan holda, kvant hisoblash yo‘nalishida o‘quv kurslari, onlayn laboratoriyalar va
ilmiy loyihalarni yo‘lga qo‘yish mumkin. IBM va Microsoft kabi kompaniyalar
tomonidan bepul platformalar (Qiskit, Q#) taklif qilinmoqda. Bu platformalar orqali
talabalar kvbitlarni modellashtirish va algoritmlar yaratishni o‘rganishlari mumkin.
Xulosa
Kvant kompyuterlar fan va texnologiya sohasida katta burilish yasamoqda.
Ularning hisoblash quvvati tufayli insoniyat ilgari imkonsiz deb hisoblangan
masalalarni hal qila oladi. Mazkur maqolada kvant kompyuterlarning ishlash asoslari,
amaliy qo‘llanilishi va istiqbollari tahlil qilindi. O‘zbekiston yoshlarining ushbu
yo‘nalishda bilim va ko‘nikmalarni egallashi kelajak uchun muhim strategik
qadamlardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar (APA uslubida)
1.
Nielsen, M. A., & Chuang, I. L. (2010). Quantum Computation and Quantum
Information. Cambridge University Press.
2.
Preskill, J. (2018). Quantum Computing in the NISQ era and beyond. Quantum,
2, 79.
3.
Arute, F. et al. (2019). Quantum supremacy using a programmable
superconducting processor. Nature, 574(7779), 505–510.
4.
IBM Quantum. (2024). Qiskit: Quantum Development Kit. https://quantum-
computing.ibm.com
5.
Google AI Blog. (2019). Quantum Supremacy Using a Programmable Processor.
https://ai.googleblog.com
6.
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. (2021). Kvant mexanikasi va zamonaviy
hisoblash tizimlari bo‘limi.
7.
Microsoft
Quantum.
(2024).
Quantum
Development
with
Q#.
https://azure.microsoft.com/en-us/resources/videos/microsoft-quantum
