ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
361
2181-
3187
TIJORAT BANKLARINING AHOLI BANDLIGIGA VA IQTISODIY
RIVOJLANISHGA KO‘RSATAYOTGAN TA’SIRI: “TURONBANK”
TAJRIBASI ASOSIDA
O
‘
zbekiston Resublikasi Bank Moliya
Akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
Baxtiyorov Boboyor Shuhrat o
‘
gli
Annotatsiya. Ushbu maqolada tijorat banklarining, xususan “Turonbank” ATB
misolida, aholi bandligiga va iqtisodiy rivojlanishga ko‘rsatayotgan amaliy ta’siri tahlil
qilingan. Maqolada bank kreditlari orqali kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni
moliyalashtirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish, ayollar va yoshlar tadbirkorligini
qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlar o‘rganilgan. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida
tijorat banklarining iqtisodiyotdagi ijtimoiy funksiyalari ko‘rib chiqilib, O‘zbekiston
sharoitida ushbu tajribalarni qo‘llash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot
natijalari bank sektorining ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi strategik
o‘rnini asoslab beradi.
Kalit so‘zlar:
tijorat banklari, aholi bandligi, iqtisodiy rivojlanish, Turonbank,
kredit siyosati, kichik biznes, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, ish o‘rinlari, bank sektori,
xalqaro tajriba.
Abstract.
This article analyzes the impact of commercial banks, particularly
“Turonbank” JSCB, on employment promotion and economic development. The study
explores how bank lending supports small businesses and private entrepreneurship,
contributes to the creation of new jobs, and facilitates youth and women's
entrepreneurship. International practices regarding the social functions of commercial
banks in economic growth are reviewed, and practical recommendations are provided
for applying these approaches in the context of Uzbekistan. The findings highlight the
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
362
2181-
3187
strategic role of the banking sector in ensuring socio-economic stability and inclusive
growth.
Keywords:
commercial banks, employment, economic development, Turonbank,
credit policy, small business, financial support, job creation, banking sector,
international experience.
KIRISH
Mamlakatimizda bozor iqtisodiyoti sharoitida barqaror iqtisodiy o‘sishni
ta’minlash, aholi turmush darajasini oshirish va ijtimoiy himoya tizimini kuchaytirish
dolzarb vazifalardan biri sanaladi. Xususan, bandlik darajasini oshirish va mehnat
bozorini rivojlantirish O‘zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan olib
borilayotgan islohotlarning ustuvor yo‘nalishlaridandir.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-sonli
Farmoni bilan tasdiqlangan “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi”da bandlik va daromadlarni oshirish, xususiy sektorni
kengaytirish, bank-moliya tizimini liberallashtirish orqali iqtisodiy o‘sishni ta’minlash
asosiy maqsad sifatida belgilangan.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PQ–
4639-sonli qarorida “Tijorat banklari orqali tadbirkorlik subyektlarini qo‘llab-
quvvatlash” mexanizmlarini kuchaytirish, imtiyozli kreditlar ajratish va yangi ish
o‘rinlarini yaratish bo‘yicha aniq choralar belgilangan.
Mazkur islohotlarda tijorat banklari muhim o‘rin tutadi. Ular nafaqat moliyaviy
vositachi sifatida, balki real sektorni rivojlantirish, kichik va o‘rta biznesni
moliyalashtirish, yangi ish o‘rinlari yaratish orqali ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlashda faol ishtirok etmoqda. Ayniqsa, “Turonbank” ATB kabi banklarning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
363
2181-
3187
tajribasi, aholi bandligini oshirish va iqtisodiy o‘sishga qo‘shayotgan hissasi ushbu
sohada olib borilayotgan siyosatning amaliy natijalarini ko‘rsatadi.
Shu boisdan, ushbu maqolada tijorat banklarining bandlikni rag‘batlantirishdagi
roli, iqtisodiy rivojlanishga ko‘rsatayotgan ta’siri va “Turonbank” ATB faoliyati
misolida bu boradagi yondashuvlar tahlil qilinadi.
Tijorat banklari iqtisodiyotni moliyaviy resurslar bilan ta’minlash, investitsion
loyihalarni moliyalashtirish, tadbirkorlikni rag‘batlantirish, ichki bozorni faollashtirish
kabi muhim funksiyalarni bajaradi. Ular orqali real sektorga mablag‘lar yo‘naltiriladi,
bu esa ishlab chiqarish hajmini oshirish va yangi ish o‘rinlari yaratishga zamin
yaratadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-noyabrdagi PQ–4892-sonli
qarorida bank-moliya tizimini transformatsiya qilish, xususiy sektorga keng imtiyozlar
yaratish va bank xizmatlarini aholiga yaqinlashtirish bo‘yicha qator vazifalar
belgilangan.
Banklar tomonidan berilayotgan kreditlar ko‘plab yangi bizneslarning tashkil
topishiga xizmat qilmoqda. Ayniqsa, “Har bir oila – tadbirkor”, “Ayollar daftari”,
“Yoshlar – kelajagimiz” dasturlari orqali tijorat banklari, jumladan “Turonbank” ATB,
o‘z moliyaviy xizmatlarini ijtimoiy maqsadlarga yo‘naltirib, bandlik darajasini
oshirishda faol ishtirok etmoqda.
“Turonbank” ATB tomonidan ajratilgan imtiyozli kreditlar natijasida yuzlab
yangi biznes subyektlari faoliyat boshlagan, minglab ish o‘rinlari yaratilgan. Bank
o‘zining rasmiy ma’lumotlarida har yili kichik biznes va oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlash uchun milliardlab so‘mlik kreditlar ajratilayotganini ta’kidlaydi.
AQSh, Germaniya, Xitoy, Janubiy Koreya kabi davlatlarda tijorat banklari
bandlikni oshirishda muhim vosita sifatida qaraladi. Masalan, AQShda SBA (Small
Business Administration) orqali banklar kichik korxonalarni kafillik asosida
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
364
2181-
3187
moliyalashtiradi. Germaniyada KfW Bank orqali ijtimoiy yo‘naltirilgan, uzoq
muddatli kreditlar ajratiladi.
Bu tajribalar shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklari nafaqat iqtisodiy foyda olish,
balki ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash maqsadida ham faol ishlashi lozim.
O‘zbekistonda bu yo‘nalishda dastlabki natijalar ijobiy bo‘lsa-da, banklarning bandlik
siyosatida yanada faolroq ishtiroki uchun tizimli yondashuvlar zarur.
Xulosa va takliflar
Yuqoridagi tahlillar asosida quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
•
Tijorat banklari O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sishni ta’minlash va bandlikni
oshirishda strategik o‘rin egallaydi.
•
“Turonbank” ATB tajribasi shuni ko‘rsatadiki, bank xizmatlarini ijtimoiy
ehtiyojlarga yo‘naltirish orqali real sektorga ta’sir qilish mumkin.
•
Moliyaviy savodxonlikni oshirish, kredit olish shartlarini soddalashtirish,
yangi bank mahsulotlari joriy etish orqali aholi bandligiga yanada katta ta’sir ko‘rsatish
mumkin.
•
Xalqaro tajribalarni chuqur o‘rganish asosida milliy bank tizimining ijtimoiy-
iqtisodiy vazifalarini kengaytirish lozim.
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklari nafaqat moliyaviy muassasa
sifatida, balki iqtisodiy rivojlanish va bandlikni ta’minlashning muhim vositasi sifatida
ham faol ishtirok etmoqda. Rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda bank
sektori davlat siyosatining ajralmas qismi sifatida qaralib, ish o‘rinlari yaratish va
tadbirkorlikni rag‘batlantirishda markaziy rol o‘ynaydi.
Masalan, AQShda tijorat banklari SBA (Small Business Administration) dasturi
orqali kichik biznes subyektlariga kafillik asosida kreditlar ajratadi. Bu dastur
yordamida minglab yangi korxonalar tashkil etiladi va millionlab ish o‘rinlari
yaratiladi. Ushbu mexanizm AQSh mehnat bozorining barqarorligini ta’minlashda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
365
2181-
3187
muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Banklarning xususiy sektor bilan uzviy ishlashi
tufayli mamlakatda bandlik darajasi yuqori bo‘lib qolmoqda.
Germaniyada esa KfW Bankengruppe kabi davlat ishtirokidagi tijorat banklari
uzoq muddatli, past foizli kreditlar orqali kichik va o‘rta korxonalarni qo‘llab-
quvvatlaydi. Ushbu banklar ijtimoiy yo‘naltirilgan moliyalashtirishga e’tibor qaratib,
iqtisodiy rivojlanishni faqat moliyaviy foyda emas, balki ijtimoiy barqarorlik vositasi
sifatida ham ko‘radi. KfW kreditlari ko‘plab ishbilarmonlarning ish boshlashiga, yangi
texnologiyalar joriy etilishiga va eksport salohiyatining oshishiga zamin yaratgan.
Janubiy Koreyada tijorat banklari hukumat dasturlari bilan bevosita
integratsiyalashgan holda ishlaydi. Masalan, Industrial Bank of Korea va Korea
Development Bank innovatsion startaplarni, yosh tadbirkorlarni va texnologik loyiha
egalari uchun maxsus kredit liniyalarini taqdim etadi. Bu orqali banklar ish o‘rinlarini
yaratishga, ayniqsa IT va zamonaviy ishlab chiqarish sohalarida, katta hissa
qo‘shmoqda.
Xitoyda esa banklar davlat strategiyasining faol ijrochilari sifatida ishlaydi.
Agricultural Bank of China va China Development Bank orqali ayniqsa qishloq
hududlarida ishlab chiqarish va infratuzilma loyihalari moliyalashtirilmoqda. Bu
kreditlar ishsizlik darajasini kamaytirish va mahalliy aholining daromadlarini
oshirishga xizmat qilmoqda.
Ushbu xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, tijorat banklarining faoliyati
nafaqat moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, balki ijtimoiy muammolar — xususan
bandlik, teng imkoniyatlar va hududiy rivojlanishni hal etishda ham muhim rol
o‘ynaydi. Ularni davlat strategiyasi bilan uyg‘unlashtirish, maqsadli kredit liniyalari
orqali real sektorni qo‘llab-quvvatlash – muvaffaqiyat kalitidir.
Mazkur yondashuvlardan O‘zbekiston bank sektori ham samarali foydalanishi
mumkin. Jumladan, tijorat banklari faoliyatini ijtimoiy yo‘nalishli moliyalashtirish
tomon yo‘naltirish, innovatsion mahsulotlar joriy etish, yoshlar va ayollar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
366
2181-
3187
tadbirkorligini yanada kuchaytirish orqali bandlik darajasi barqaror va keng ko‘lamli
oshiriladi.
1-rasm. Tijorat banklari orqali yaratilgan ish o‘rinlari (Mln.)
Yuqoridagi diagrammada turli mamlakatlardagi tijorat banklari orqali yaratilgan
ish o‘rinlari miqdori ko‘rsatilgan.
Tavsif:
•
AQSh (SBA dasturi) – eng katta ko‘rsatkichga ega bo‘lib, kichik biznesni
kafolatli moliyalashtirish orqali 8,4 milliondan ortiq ish o‘rni yaratgan.
•
Xitoy (Agricultural Bank of China) – qishloq hududlarni rivojlantirish
orqali taxminan 4,5 million ish o‘rni yaratgan.
•
Germaniya (KfW banki) – ijtimoiy yo‘naltirilgan kreditlar asosida 2,7
million ish o‘rni tashkil etilgan.
•
Janubiy Koreya (IBK banki) – startap va texnologik loyihalarni
moliyalashtirish orqali 1,9 million ish o‘rni yaratilgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
367
2181-
3187
Ushbu tajribalar shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklari moliyalashtirish strategiyasini
bandlik siyosati bilan uyg‘unlashtirgan holda katta ijtimoiy natijalarga erishmoqda.
XULOSA
O‘tkazilgan tahlillar asosida shuni xulosa qilish mumkinki, tijorat banklari
zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotda muhim rol o‘ynaydi. Ular nafaqat moliyaviy
vositachilik vazifasini bajaradi, balki aholi bandligini oshirish, yangi ish o‘rinlari
yaratish, kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish orqali iqtisodiy va ijtimoiy
barqarorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, “Turonbank” ATB misolida
ko‘rish mumkinki, tijorat banklari tomonidan amalga oshirilayotgan moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash dasturlari mamlakatning strategik maqsadlariga xizmat qilmoqda.
Shuningdek, xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklarini bandlik va
iqtisodiy rivojlanish siyosatiga integratsiya qilish orqali yuqori natijalarga erishish
mumkin. Germaniya, AQSh, Xitoy va Janubiy Koreya tajribalari bu borada amaliy
isbotdir.
Mazkur holatlarni inobatga olgan holda quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1.
Tijorat banklarining ijtimoiy funksiyalarini kuchaytirish: Bandlikni
ta’minlashga qaratilgan kredit mahsulotlarini kengaytirish va ijtimoiy yo‘naltirilgan
moliyalashtirish strategiyalarini ishlab chiqish lozim.
2.
Kichik biznesni moliyalashtirishni soddalashtirish: Kredit olish tartib-
taomillarini soddalashtirish, garovsiz yoki kafillik asosidagi mikromoliyalashtirish
mexanizmlarini kengaytirish maqsadga muvofiqdir.
3.
Hududiy tenglikni ta’minlash: Chekka va kam rivojlangan hududlardagi
aholi uchun bank xizmatlarining qulay va tezkor bo‘lishini ta’minlash, shu orqali
joylardagi bandlik darajasini oshirish kerak.
4.
Moliyaviy savodxonlikni oshirish: Aholi, ayniqsa yoshlar va ayollar
o‘rtasida bank xizmatlaridan to‘g‘ri foydalanish, biznes-reja tuzish va moliyaviy
rejalashtirish ko‘nikmalarini oshirish bo‘yicha treninglar tashkil etilishi lozim.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
368
2181-
3187
5.
Xalqaro tajriba asosida innovatsion yondashuvlarni joriy etish:
Rivojlangan davlatlar tajribasidan kelib chiqib, davlat-banka hamkorligidagi
mexanizmlarni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish zarur.
Xulosa qilib aytganda, tijorat banklarining faoliyati nafaqat iqtisodiy, balki
ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashda ham asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ularning
bandlik siyosatiga faol jalb qilinishi mamlakat taraqqiyotining muhim tarkibiy
qismidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-sonli
Farmoni “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi to‘g‘risida”.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PQ–4639-sonli
Qarori “Tadbirkorlik subyektlarini tijorat banklari orqali moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-noyabrdagi PQ–4892-
sonli Qarori “Bank tizimini transformatsiya qilish va bozor mexanizmlariga o‘tish
strategiyasi to‘g‘risida”.
4.
Abdukarimov K.K. (2020).
Bank ishi asoslari
. Toshkent: Iqtisod-Moliya.
5.
Samig‘in I.F., Taranov P.V. (2018).
Kreditovoe delo
. Moskva: INFRA-M.
6.
Turonbank ATB rasmiy veb-sayti:
7.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy veb-sayti:
8.
World Bank. (2021).
Financial Inclusion and Employment Report
.
9.
OECD. (2020).
Financing SMEs and Entrepreneurs: An OECD Scoreboard
.
10.
SBA – U.S. Small Business Administration. (2023).
Small Business Economic
Impact Report
11.
KfW Bankengruppe. Annual Report 2022.
12.
China Development Bank. Annual Activity Report.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
369
2181-
3187
13.
Industrial
Bank
of
Korea.
(2022).
Start-up
financing
strategy
.
