ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
308
2181-
3187
YO‘L CHIZIQLARINING AHAMIYATI VA TURLARI.
Andijon tumani 2-son politexnikumi
Yo‘l xarakat qoidalari fani o‘qtuvchisi
Ziyayev Qahramonjon Vahobovich
Annotatsiya:
Mazkur maqolada yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashda yo‘l chiziqlarining
tutgan o‘rni va ularning asosiy turlari tahlil qilinadi. Yo‘l chiziqlari transport
vositalarining harakatlanish tartibini belgilash, yo‘lovchilarning xavfsizligini oshirish,
shuningdek, tartib-intizomni saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada
doimiy va vaqtinchalik, uzluksiz va uzlukli chiziqlar, shuningdek, ularning rang va
shakliga qarab farqlari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar
:Yo‘l chiziqlari, yo‘l harakati, xavfsizlik, uzluksiz chiziq, uzlukli
chiziq, vaqtinchalik belgilash, transport, harakat tartibi, yo‘lovchi xavfsizligi
Zamonaviy yo‘l harakati tizimi insonlar hayoti, sog‘ligi va mulkini asrashga
xizmat qiluvchi muhim omillardandir. Harakat ishtirokchilari sonining ortishi,
transport vositalarining ko‘payishi yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashda yanada
samarali choralarni qo‘llashni talab etmoqda. Ana shunday choralar orasida yo‘l
chiziqlari alohida o‘rin egallaydi. Ular transport vositalarining harakat yo‘nalishini
belgilab berish, yo‘l qatnovini tartibga solish va harakat ishtirokchilari o‘rtasida
tushunishni ta’minlashga xizmat qiladi. Yo‘l chiziqlari o‘zining shakli, rangi va
joylashuviga ko‘ra turli ma’lumotlarni ifodalaydi va harakatda qatnashuvchilarga
muhim signal bo‘lib xizmat qiladi.
Yo‘l chiziqlari yo‘l harakati ishtirokchilariga muayyan ko‘rsatmalar beruvchi
grafikli belgilardir. Ular asfalt qoplamasiga maxsus bo‘yoqlar bilan chiziladi va
harakatni muvofiqlashtirishda muhim vosita hisoblanadi. Yo‘l chiziqlari odatda oq,
sariq yoki boshqa ranglarda bo‘lib, har birining o‘ziga xos ma’nosi mavjud.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
309
2181-
3187
Yo‘l chiziqlari yo‘l harakatini tartibga solish, haydovchilar va piyodalarning
xavfsizligini ta’minlash, to‘qnashuvlar oldini olish, transport oqimini muvozanatlash
kabi vazifalarni bajaradi. Ayniqsa, tungi va yomon ob-havo sharoitlarida yo‘l chiziqlari
haydovchining yo‘lni aniqlashiga yordam beradi.
Yo‘l chiziqlarining turlari
Uzluksiz chiziq. Bu chiziq yo‘l harakatining qat’iy chegarasini belgilaydi. Uni
bosib o‘tish taqiqlanadi. Ko‘pincha qarama-qarshi yo‘nalishli harakatni ajratishda
ishlatiladi.
Uzlukli chiziq. U harakat ishtirokchilariga chiziqni kesib o‘tishga ruxsat beradi.
Masalan, yo‘l o‘zgartirishda, burilishda yoki quvib o‘tishda ishlatiladi.
Ikki chiziqli belgilar. Ular odatda bir tomoni uzluksiz, ikkinchi tomoni uzlukli
bo‘lgan chiziqlar shaklida bo‘ladi. Bu holatda faqat uzlukli tomon harakat
ishtirokchisiga chiziqni kesib o‘tishga ruxsat beradi.
Vaqtinchalik yo‘l chiziqlari. Yo‘l ta’mirlash ishlari vaqtida qo‘llaniladi. Ular
odatda sariq rangda bo‘lib, doimiy chiziqlardan ustun hisoblanadi. Ya’ni haydovchi
sariq vaqtinchalik chiziqlarga rioya qilishi lozim.
Yo‘lak belgilari. Piyodalar yo‘lagi (zebra), velosiped yo‘lagi va boshqa maxsus
belgilar harakat xavfsizligini oshiradi. Piyodalar uchun mo‘ljallangan chiziqlar
haydovchilarga to‘xtash zaruriyatini bildiradi.
Ranglar va ularning ma’nolari
•
Oq chiziqlar – doimiy va asosiy yo‘l belgilari sifatida ishlatiladi.
•
Sariq chiziqlar – vaqtinchalik yoki maxsus yo‘nalishlarni belgilaydi.
•
Qizil yoki boshqa ranglar – ba’zi hollarda maxsus xavfli zonalarni
bildiradi.
Yo‘l chiziqlari faqat yo‘lning o‘rtasida emas, balki yon chetlarida, burilishlarda
va chorrahalarda ham chiziladi. Ular joylashuviga ko‘ra quyidagi ko‘rinishlarda
bo‘ladi:
Markaziy chiziqlar – yo‘lning ikki tomonlama harakatini ajratish uchun
mo‘ljallangan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
310
2181-
3187
Yon chiziqlar – yo‘l chetini belgilab beradi va yo‘lning qayergacha davom etishini
ko‘rsatadi.
Burilish belgilar chiziqlari – burilish yoki yo‘lning yo‘nalishini oldindan bildiradi.
To‘xtash chiziqlari – svetofor yoki belgi oldida haydovchilar qayerda to‘xtashi
kerakligini ko‘rsatadi.
Yo‘nalish ko‘rsatuvchi strelkalar – haydovchiga qaysi yo‘nalishda harakat qilish
mumkinligini bildiradi.
Yo‘l chiziqlari faqat tavsiya emas, balki majburiy amal qilinadigan qoidalardir.
Ularni buzish quyidagi xavflarga olib kelishi mumkin:
•
To‘qnashuv xavfi oshadi – chiziqlar yo‘q yoki rioya qilinmasa, transport
oqimi tartibsizlashadi.
•
YTH soni ko‘payadi – ayniqsa chorrahada va katta tezlikda harakatlanish
paytida yo‘l chiziqlari hayotiy ahamiyatga ega.
•
Ma’muriy javobgarlik – O‘zbekiston Respublikasi Yo‘l harakati
qoidalariga ko‘ra, yo‘l chiziqlarini buzish jarimaga sabab bo‘ladi.
Hozirgi kunda yo‘l chiziqlarini chizishda yoritiluvchi bo‘yoqlar, LED diodli yo‘l
belgilari va reflektorlar keng qo‘llanilmoqda. Bu vositalar tunda yoki yomg‘irli havoda
yo‘l ko‘rinishini yaxshilaydi. Ayrim zamonaviy avtomobillar yo‘l chiziqlarini
avtomatik aniqlab, haydovchini ogohlantirish funksiyasiga ham ega.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, yo‘l chiziqlari zamonaviy yo‘l harakati tizimining ajralmas
qismi bo‘lib, ularning to‘g‘ri va aniq chizilishi transport oqimini tartibga solishda,
haydovchi va piyodalarning xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Yo‘l
chiziqlari turli rang, shakl va joylashuviga qarab harakat ishtirokchilariga kerakli
ma’lumotlarni beradi va ularning harakatini muvofiqlashtiradi. Har bir haydovchi yo‘l
chiziqlarining ma’nosini to‘g‘ri tushunib, ularga qat’iy amal qilishi orqali yo‘l harakati
madaniyatining oshishiga va yo‘l-transport hodisalarining kamayishiga hissa qo‘shadi.
Shu bois yo‘l chiziqlarining ahamiyati har doim yuqori baholanishi lozim.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
311
2181-
3187
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘RQ-348-сон
10.04.2013. “Yo‘l harakati xavfsizligi to‘g‘risida”gi
O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida“.
lex.uz (11-aprel 2013-yil).
2.
„172-сон 12.04.2022. Yo‘l harakati qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida“. lex.uz
(13-aprel 2022-yil).
3.
„ГОСТ Р 52289-2004 Технические средства организации дорожного
движения. Правила применения дорожных знаков, разметки, светофоров,
дорожных ограждений и направляющих устройств (с Изменениями N 1, 2, 3)“
(ruscha). docs.cntd.ru (1-yanvar 2006-yil).
4.
„ГОСТ Р 52290-2004 Технические средства организации дорожного
движения. Знаки дорожные. Общие технические требования (с Поправками, с
Изменениями N 1, 2, 3)“ (ruscha). docs.cntd.ru (1-yanvar 2006-yil).
