ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
135
2181-
3187
NOMUTAXASSIS TAʼLIM YOʼNALISHI TALABALARINING OLIY
MATEMATIKA FANI BOʼYICHA MUSTAQIL ISHINI TASHKIL ETISH
XUSUSIYATLARI.
Pardaboyeva S.I.
( JDPU, talabasi)
(JDPU, talabasi e-mail:
saodatpardaboyeva04@gmail.com)
Аnnotatsiya.
Respublikamizda 2020 – 2021 oʼquv yilidan boshlab oliy taʼlim
muassasalarida kredit – modul tizimi joriy etilishi boshlandi. Ushbu tizimning afzalligi
shundaki talabalarning mustaqil taʼlimiga aloxida soatlar ajratilgan boʼlib, ulardan
taʼlim olishga jiddiy va ongli yondoshishni talab etadi. Kredit - modul tizimida
talabalarning mustaqil taʼlimini tashkil etish muxim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada
kredit-modul tizimida pedagogik oliy taʼlim muassasalari nomuyaxassis taʼlim
yoʼnalishlari talabalrining oliy matematika boʼyicha mustaqil ishini tashkil etish
xususiyatlari oʼrganilgan.
Kalit soʼzlar:
kredit – modul tizimi, mustaqil ish, matematik tayyorgarlik,
mateamatik apparat, matematik madaniyat,
ОСОБЕННОСТИ ОРГАНИЗАЦИИ САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ РАБОТЫ
ПО ВЫСШЕЙ МАТЕМАТИКЕ СТУДЕНТОВ НЕСПЕЦИАЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ.
Пардабойева С.И. ( студенть ДжГПУ)
Аннотация.
В стране с 2020-2021 учебного года началось внедрение
кредитно-модульной системы в высших учебных заведениях. Преимущество
этой системы в том, что для самостоятельного обучения студентов выделяются
отдельные часы, что требует от них серьезного и осознанного подхода к
обучению. Важно организовать самостоятельное обучение студентов по
кредитно-модульной системе. В статье исследуются особенности организации
самостоятельной работы по высшей математике студентов-гуманитариев
педагогических вузов в кредитно-модульной системе.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
136
2181-
3187
Ключевые слова
: кредитно - модульная система, самостоятельная работа,
матеаматический аппарат, математическая культура.
FEATURES OF ORGANIZING INDEPENDENT WORK IN HIGHER
MATHEMATICS FOR STUDENTS OF NON-SPECIAL EDUCATION.
Pardaboyeva S.I
(student of Jizzakh State Pedagogical Universitet)
Abstract
. In the country, from the 2020-2021 academic year, the introduction of
a credit-modular system in higher educational institutions began. The advantage of this
system is that separate hours are allocated for self-study of students, which requires
them to take a serious and conscious approach to learning. It is important to organize
self-study of students on the credit-modular system. The article examines the features
of the organization of independent work in higher mathematics of humanities students
of pedagogical universities in the credit-modular system.
Key words
: credit - modular system, independent work, mathematical apparatus,
mathematical culture.
Matematik taʼlim insoniyat madaniyatining bir qismidir. Xozirgi zamonda erkin,
mustaqil intellektual faoliyat olib borish uchun zarur bilimlarga ega boʼlish lozim.
Matematik bilimlar abstrakt tafakkurni shakllantirish va takomillashtirish bazasining
ajralmas qismidir. Bundan tashqari, matematika boshqa fanlarni oʼzlashtirishga
tayyorlikni taʼminlovchi mustaqil taʼlim imkoniyatlarini rivojlantirishga yordam
beruvchi omildir.
Jamiyatning yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlashga qoʼyadigan zamonaviy
ijtimoiy talablari oliy taʼli muassaslari oldiga har tomonlama rivojlangan, yangi
faoliyat sharoitlariga moslasha oladigan, kasbiy faoliyatni davom ettirishda yuzaga
keladigan muammolarga oʼz vaqtida va toʼgʼri yechim topa oladigan shaxsni, yaʼni
abstrakt fikrlash qobiliyatiga ega boʼlgan kadrlarni tayyorlash vazifasini qoʼyadi.
Qator tadqiqotlar tahlili shuni koʼrsatdiki, pedagogik oliy taʼlim muassasalarining
tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishi talabalari uchun matematika fani bir qator muammolarni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
137
2181-
3187
keltirib chiqaradi va natijada oʼrganish motivatsiyasini pasaytiradi. Talabalar orasida
yuzaga keladigan quyidagi asosiy qiyinchiliklarni belgilash mumkin: tabiiy fanlar
taʼlim yoʼnalishlarining birinchi kursga qabul qilingan talabalar matematika fanini
oʼrganishga va oʼzlashtirishga yetarlicha koʼnikmaga ega emas; hisob-kitoblarning
murakkabligi va koʼp mexnat talab qilishi; yechim va olingan javobni talqin qilish;
koʼpgina talabalar tomonidan matematikani oʼrganish boʼlajak kasbiy faoliyati uchun
foydasiz deb hisoblanishi. Vujudga kelgan qiyinchiliklarning natijasi - oʼquvchilar
tomonidan dars davomida yechiladigan kam sonli vazifalar va ularning yechimiga
talabalarning qiziqishining pasayishi.
Keltirilgan qiynchiliklar tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishlari talabalariga matematika
oʼqitishga yangi yondoshuvlarni qidirishni nazarda tutadi.
Soʼnggi yillarda tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishlari talabalari uchun matematika
kursini qurishda bir nechta yondashuvlar paydo boʼldi. Quyidagi uchta asosiy
yondashuvni belgilash mumkin:
-
muhandislik va texnik mutaxassisliklar uchun belgilangan
matematika boʼyicha dasturlarni tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishlari talabalari
uchun moslashtirish (asosan, oʼquv jarayonining xususiyatlarini hisobga
olmasdan dars hajmini qisqartirish);
-
dars mazmunini ilmiy-ommabop matnlar bilan almashtirish;
-
matematikaning bir nechta boʼlimlarini yagona metodik tamoyil
asosida va tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishlari talabalariga yoʼnaltirilgan holda
oʼqitish.
Oxirgi yondoshuv samaraliroq va istiqbolli, chunki aynan shu yondoshuvda
matematik boʼlmagan taʼlim yoʼnalishlarida matematika oʼqitish xususiyatlarini
hisobga olish imkoni koʼproq.
Tadqiqotchilar: Bordachenko S.I., Vasekin C.B., Voronov M.V., Meщeryakova
G.P., Dmitrieva M.N va boshqalar taʼkidlaganidek, sanab oʼtilgan muammolar, asosan,
materialni norasmiy idrok etish, sabab-natija munosabatlarini tahlil qilishda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
138
2181-
3187
qiyinchiliklar paydo boʼlishida ifodalangan tabiiy fanlar talabalarning individual -
psixologik xususiyatlariga bogʼliq.
Respublikamizda 2020 – 2021 oʼquv yilidan boshlab oliy taʼlim muassasalarida
kredit – modultizimi joriy etilishi boshlandi. Ushbu tizimning afzalligi shunda ki
talabalarning mustaqil taʼlimiga aloxida soatlar ajratilgan boʼlib, ulardan taʼlim olishga
jiddiy va ongli yondoshishni talab etadi. Kredit - modultizimida talabalarning mustaqil
taʼlimini tashkil etish muxim ahamiyatga ega.
Kredit - modul tizimi – oʼquv jarayonini tartibga solish va kreditlar koʼrinishidagi
bilimlar hajmini hisobga olish doirasida taʼlimning traektoriyasini tanlab olish,
individuallashtirish asosida mustaqil taʼlim va bilimlarni ijodiy oʼzlashtirish darajasini
oshiradigan taʼlim texnologiyasidir. Bu oʼquv jarayoniga nisbatan moslashuvchan
boʼlishga imkon beradi, talaba mustaqil oʼrganish uchun koʼproq oʼquv kurslarini
tanlashi mumkin.
Taʼlimda kredit - modul tizimini joriy etish samaradorligi va sifatini taʼminlash
uchun kredit texnologiyasi, standartlari, oʼquv dasturlari, lavozim taʼriflari, oʼquv
kurslari mazmunini tanlash tamoyillari, oʼqitish tamoyillari va uslublari, talabalarning
mustaqil ishlari tashkil etish usullarini ishlab chiqish zarur. Kredit- modultaʼlim
texnologiyasining asosiy vazifalaridan biri bu talabalarning mustaqil ishi rolini
oshirishdir.
Kredit - modul tizimini oliy oʼquv yurtlarining oʼquv jarayoniga joriy etishdan
maqsad:
- mahalliy taʼlim tizimini xalqaro taʼlim maydoniga integratsiyalash;
- oʼquv jarayoni subʼektlarining akademik mobiligini taʼminlash.
Talabalarning mustaqil ishi - bu taʼlim sifatini oshirish va kelajakdagi
mutaxassislarni tayyorlashning asosiy zaxiralaridan biridir. Kredit - modultaʼlim
tizimiga koʼra, talabalarning mustaqil ishi kursning teng yarmini tashkil qiladi. Shu
munosabat bilan, kredit- modultaʼlim tizimini joriy etish sharoitida talabalarning
mustaqil ishlarini toʼgʼri va samarali tashkil etish muammosi juda dolzarbdir. Shunday
qilib, oliy oʼquv yurtlarida kredit- modultaʼlim tizimini joriy etish oʼquv jarayonini
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
139
2181-
3187
tashkil etishni tubdan qayta koʼrib chiqishni talab qiladi, talabalarning mustaqil ishini
samarali tashkil etishga imkon beradi.
Talabalarning mustaqil ishi deganda - oʼquv, uslubiy adabiyotlar va tavsiyalar
bilan taʼminlangan, testlar, kollokviyalar, referatlar, nazorat ishlari koʼrinishida
nazorat qilinadigan mustaqil oʼrganish uchun ajratilgan mavzular ustida mustaqil ish
tushuniladi. Talabalarning mustaqil ishining toʼliq hajmi talabadan har kuni mustaqil
ishlashni talab qiladigan topshiriqlar bilan tasdiqlanishi kerak. Talabalarning
oʼqituvchi raxbarligida mustaqil ishi soatlari oʼquv dasturining eng murakkab
masalalari, uy vazifasi, maʼruzalar va boshqa mustaqil ish topshiriqlari boʼyicha
konsultatsiyalarni oʼz ichiga oladi. Talabalarning mustaqil ishi mazmuni, albatta,
ishchi dastur (silabus) va fan dasturida aks etadi.
Talabalarning mustaqil ishi - oʼqituvchilarning bevosita ishtirokisiz talabaning
yangi bilim va koʼnikmalarni faol, maqsadga muvofiq egallash usuli.
Tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishi talabalarining matematika boʼyicha mustaqil ishini
tashkil etishda ularning individual – psixologik xususiyatlaridan kelib chiqish
axamiyatlidir. Ushbu jarayonni tashkil etish uchun uslubiy qoʼllanmani ishlab chiqish
bugungi kunda pedagogik OTM lar oldida turgan dolzarb masalalardan biri. Bunday
qoʼllanma matematika fanining mantigʼini buzmagan xolda kursning muxim
qsimlarini ajratishga imkon beradi.
Kredit – modultizimida tabiiy fanlar taʼlim yoʼnalishi talabalarning mustaqil
ishini tashkil etish uchun uslubiy qoʼllanmani “Mustaqil ish daftari” koʼrinishida ishlab
chiqish maqsadga muvofiq boʼladi deb oʼylayman. “Mustaqil ish daftari” ning asosiy
qismi talaba tomonidan mustaqil ravishda toʼldiriladi, yaʼni mavzular boʼyicha
belgilangan nazariy savollar va amaliy topshiriqlarni mustaqil bajaradi.
Mustaqil ishni bajarishda quyidagi qoidalarga qatʼiy rioya qilinishi lozim.
1. Mustaqil ish topshiriqlarni tanlash talabaning gurux jurnalidagi tartib raqami
boʼyicha amalga oshiriladi;
2. Agar bir nechta vazifalar umumiy shartga ega boʼlsa, unda masalani yechishda
umumiy shartlar tegishli maʼlumotlar bilan almashtiriladi;
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–2_ июня–2025
140
2181-
3187
3. Topshiriqlarni bajarishdan avval materialni oʼrganish va uslubiy koʼrsatmalar
bilan tanishish kerak. Masalalar yechimlari batafsil, bajarilgan qadamlar ketma –
ketligi aniq koʼrsatilgan xolda qayd etilishi kerak.
4. Tekshirilgan ishni olgandan soʼng talaba tьyutor tomonidan qayd etilgan xato
va kamchiliklarni tuzatishi shart. Xatolar ustida ishlash xam “Mustaqil ish daftari” da
bajariladi va qayta topshiriladi.
АDABIYOTLAR ROʼYXATI
1.
Воронов М.В., Мещерякова Г.П. Математика для студентов гуманитарных
факультетов / Серия «Учебники, учебные пособия» Ростов н/Д: Феникс, 2002.
2.
Гаваза Т.А. Профессионально-педагогическая направленность курса
математики для естественных факультетов педвуза: Дис. канд. пед. наук. Орел,
2003.
3.
Захожая Т.М. Самостоятельная работа студентов в условиях организации
учебного процесса в системе кредитно – зачетных единиц// успехи современного
естествохнания. – 2008. - №7 – С. 112 – 113.
4.
Эрназарова
Н.Х
Формирование
познавательного
интереса
к
математическому образованию студентов гуманитарных факультетов//
Научный вестник
СамГУ №2- 2020
5.
Эрназарова Н.Х Methods of intensification of teaching mathematics of
humanitarian students.
European Journal of Research and Reflection in Educational
Sciences
Vol. 8 No. 3, 2020 Part II
ISSN 2056-5852
