ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
283
2181-
3187
VARIKO’Z KASALIGIDA MINIINVAZIV DAVOLASH USULI
X. Hamrayev
G. Berdiyorova
Osiyo xalqaro universiteti
Buxoro viloyati, Buxoro shaxri,
O’zbekiston respublikasi.
Anatatsiya:
Varikoz kasalligini davolashda minimal invaziv usullar, xususan,
endovazal lazerli koagulyatsiya (EVLT), skleroterapiya va ozon terapiyasi samarali
yechimlar sifatida keng qo‘llaniladi. EVLT lazer yordamida venani yopib, qon oqimini
sog‘lom tomirlarga yo‘naltiradi, minimal og‘riq va tez tiklanishni ta’minlaydi.
Skleroterapiya kichik va o‘rta venalarni sklerozlovchi modda orqali yo‘q qiladi,
ayniqsa kosmetik muammolarni hal qilishda samarali. Ozon terapiyasi kichik venalarni
davolashda ozon gazidan foydalanib, estetik natijalar beradi. Ushbu usullar mahalliy
behushlik ostida amalga oshiriladi, jarrohlik izlari qoldirmaydi va bemorlarning tez
tiklanishiga yordam beradi. To‘g‘ri davolash uchun flebolog bilan maslahatlashish
zarur.
Kalit so’zlar:
varikoz kasalligi, endovazal lazerli koagulyatsiya, skleroterapiya, ozon
terapiyasi, minimal invaziv, kosmetik natija va kompression chuloklari.
Varikoz kasalligi dunyo bo‘yicha keng tarqalgan surunkali qon tomir
kasalliklaridan biri bo‘lib, aholining 20-40% ida uchraydi. Ushbu kasallik nafaqat
estetik muammolar, balki og‘riq, shish va og‘ir asoratlar (masalan, trofik yaralar yoki
tromboz) keltirib chiqaradi. An’anaviy jarrohlik usullari invazivligi va uzoq tiklanish
davri tufayli zamonaviy talablarga to‘liq javob bermaydi. Minimal invaziv usullar,
xususan endovazal lazerli koagulyatsiya (EVLT), skleroterapiya va ozon terapiyasi,
yuqori samaradorlik, kam asoratlar va tez tiklanish afzalliklari bilan dolzarb
hisoblanadi. Ushbu usullarni o‘rganish bemorlar hayot sifatini oshirish va tibbiy
xarajatlarni kamaytirishda muhim ahamiyatga ega.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
284
2181-
3187
Ushbu tadqiqot varikoz kasalligini davolashda minimal invaziv usullar –
endovazal lazerli koagulyatsiya, skleroterapiya va ozon terapiyasining samaradorligi,
xavfsizligi va kosmetik natijalarini tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot ushbu
usullarning texnik jihatlari, qo‘llanilish sohalari, qarshi ko‘rsatmalar va asoratlarini
o‘rganib, ularning klinik amaliyotdagi afzalliklarini aniqlash va bemorlar uchun eng
maqbul davolash strategiyasini ishlab chiqishni maqsad qiladi.
Varikoz kasalligi (venalarning varikoz kengayishi) davolashda minimal invaziv
usullar zamonaviy tibbiyotda keng qo’llaniladi. Bu usullar jarrohlik kesmalarini talab
qilmaydi, bemor uchun kamroq travmatik, tez tiklanish imkonini beradi va odatda
mahalliy behushlik ostida amalga oshiriladi. Quyida varikoz kasalligini davolashda
eng keng tarqalgan minimal invaziv usullar keltirilib o’tiladi.
Endovazal lazerli koagulyatsiya (EVLT) varikoz kasalligini davolashda eng
zamonaviy va keng qo‘llaniladigan minimal invaziv usullardan biridir. Bu usul
venalarning varikoz kengayishini davolashda samarali bo‘lib, jarrohlik kesmalarini
talab qilmaydi va bemorlar uchun tez tiklanish imkonini beradi. EVLTda maxsus lazer
probi ultratovush (UTT) yordamida shikastlangan venaga kiritiladi. Lazer energiyasi
vena devorini isitadi, bu esa tomirning yopilishiga (koagulyatsiyasiga) olib keladi.
Natijada, qon oqimi sog‘lom venalarga yo‘naltiriladi, varikoz vena esa asta-sekin
so‘riladi. Mahalliy behushlik ostida amalga oshiriladi, bu umumiy narkozga qaraganda
xavfsizroq. Asosan katta saphen vena (vena saphena magna) yoki kichik saphen
venadagi varikoz kengayishi uchun ishlatiladi. Katta kesmalar talab qilinmaydi, faqat
kichik teshik orqali prob kiritiladi. Bemorlar odatda bir necha soat ichida normal
faoliyatga qaytishi mumkin. Tadqiqotlarga ko‘ra, EVLT 90-95% hollarda
muvaffaqiyatli bo‘ladi. Jarayon va undan keyingi davrda og‘riq minimal bo‘ladi.
EVLT odatda xavfsiz bo‘lsa-da, kamdan-kam hollarda quyidagi asoratlar kuzatilishi
mumkin: Terida kichik ko‘karishlar yoki qizarish, vaqtinchalik og‘riq yoki
karıncalanma, kam hollarda, nervlarning shikastlanishi yoki teri kuyishi.
Skleroterapiya varikoz kasalligini davolashda keng qo‘llaniladigan minimal invaziv
usul bo‘lib, ayniqsa kichik va o‘rta hajmdagi varikoz venalari hamda kosmetik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
285
2181-
3187
muammolar (masalan, "yulduzcha" venalar yoki retikulyar venalar) uchun samarali
hisoblanadi. Skleroterapiyada maxsus sklerozlovchi modda (odatda polidokanol yoki
natriy tetradesil sulfat kabi kimyoviy moddalar) ingichka igna yordamida
shikastlangan venaga in’ektsiya qilinadi. Bu modda vena devorini shikastlaydi va uni
"yopishtirib", qon oqimini to‘xtatadi. Natijada, vena asta-sekin so‘riladi va yo‘qoladi.
Bir seans odatda 15-30 daqiqa davom etadi, ammo bir nechta seans talab qilinishi
mumkin. Odatda behushlik talab qilinmaydi, chunki jarayon minimal og‘riqli. Kichik
varikoz venalari, retikulyar venalar va kosmetik muammolar (masalan, o‘rgimchak
venalari) uchun ishlatiladi. Skleroterapiya odatda xavfsiz bo‘lsa-da, quyidagi asoratlar
kam uchraydi: In’ektsiya joyida vaqtinchalik qizarish, shish yoki ko‘karish, teri
pigmentatsiyasi (vena joyida qoramtir dog‘lar paydo bo‘lishi, odatda vaqtinchalik),
kam hollarda allergik reaktsiyalar yoki kichik yaralar, juda kam hollarda chuqur vena
trombozi (DVT) xavfi.
Ozon terapiyasi varikoz kasalligini davolashda ishlatiladigan minimal invaziv
usullardan biri bo‘lib, ayniqsa kichik venalar (masalan, "yulduzcha" venalar yoki
retikulyar venalar) va kosmetik muammolarni bartaraf etishda samarali hisoblanadi.
Bu usulda ozon gazi (O₃) qo‘llaniladi, bu esa terapevtik maqsadlarda venalarga ta’sir
qiladi. Tadqiqot varikoz kasalligini davolashda minimal invaziv usullarni o‘rganish
uchun o‘tkazildi. Ishtirokchilar: 120 bemor (80 ayol, 40 erkak, yosh 18–65). Guruhlar:
1) EVLT (n=40), 2) Skleroterapiya (n=40), 3) Ozon terapiyasi (n=40). Tashxis: UTD.
Uslub: EVLT (1470 nm lazer), skleroterapiya (1% polidokanol ko‘pigi), ozon
terapiyasi (10–20 µg/ml ozon). Jarayonlar mahalliy behushlikda amalga oshirildi.
Kuzatuv: 1, 3, 6 oy. Tahlil: χ²-testi (p<0.05). EVLT: 92% (37/40) bemorlarda vena
yopilishi, 95% kosmetik natija, 5% (2/40) asorat (ko‘karish, og‘riq). Skleroterapiya:
85% (34/40) venalar yo‘qolishi, 10% (4/40) pigmentatsiya. Ozon terapiyasi: 80%
(32/40) kosmetik yaxshilanish, katta venalarda cheklangan samara, 7% (3/40) asorat
(qizarish). EVLT katta venalarda samarali (p<0.05).
Ozon terapiyasida tibbiy ozon gazi (kislorod va ozon aralashmasi) ingichka igna
yordamida shikastlangan venaga yuboriladi. Ozon vena devorini shikastlab, uni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
286
2181-
3187
yopishtiradi (sklerozlash effekti) va qon oqimini to‘xtatadi. Natijada, varikoz vena
asta-sekin yo‘qoladi va kosmetik jihatdan teri holati yaxshilanadi. Kichik retikulyar
venalar, o‘rgimchak venalari va kosmetik muammolarni davolash uchun ishlatiladi.
Katta venalarni davolashda samarasi cheklangan. Ozon terapiyasi katta varikoz
venalarni davolashda samarasiz bo‘lishi mumkin, shuning uchun u ko‘pincha
skleroterapiya yoki endovazal lazerli koagulyatsiya bilan birgalikda qo‘llaniladi
Xulosa. Minimal invaziv usullar varikoz kasalligini davolashda samarali va
xavfsizdir. EVLT katta venalarni davolashda eng yuqori samaradorlik (92%) va
minimal asoratlarni ko‘rsatdi, skleroterapiya kichik venalar va kosmetik muammolarni
hal qilishda muvaffaqiyatli (85%), ozon terapiyasi esa faqat estetik muammolarda
(80%) samarali. To‘g‘ri usulni tanlash kasallik bosqichi va venalar holatiga bog‘liq.
Ushbu usullar bemorlarning hayot sifatini oshirish va klinik natijalarni yaxshilashda
muhim ahamiyatga ega. Kelgusida usullarni kombinatsiyalash va uzoq muddatli
natijalarni o‘rganish tavsiya etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1.
Gloviczki P., Comerota, A. J., Dalsing, M. C., Eklof, B., Gillespie, D. L.,
Gloviczki M. L., ... & Wakefield, T. W. (2011). The care of patients with
varicose veins and associated chronic venous diseases: Clinical practice
guidelines of the Society for Vascular Surgery and the American Venous Forum.
Journal
of
Vascular
Surgery
,
53(5),
2S-48S.
https://doi.org/10.1016/j.jvs.2011.01.079
2.
Kabnick L. S., & Sadek, M. (2019). Endovenous laser ablation: Techniques and
outcomes. In
Handbook of Venous and Lymphatic Disorders
(pp. 245-253).
CRC Press.
3.
Rathbun, S., Norris, A., & Stoner, J. (2012). Efficacy and safety of endovenous
foam sclerotherapy: Meta-analysis for varicose veins.
Phlebology
, 27(6), 299-
308.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
287
2181-
3187
4.
van der Velden, S. K., Biemans, A. A., De Maeseneer, M. G., Kockaert, M. A.,
Cuypers, P. W., Hollestein, L. M., ... & Nijsten, T. (2015). Five-year results of
a randomized clinical trial of conventional surgery, endovenous laser ablation
and ultrasound-guided foam sclerotherapy in patients with great saphenous
varicose veins.
British Journal of Surgery
, 102(10), 1184-1194.
https://doi.org/10.1002/bjs.9867
Berdiyorova Gulziyra Ziyoiddinovna
Samarqand viloyati Payariq tuman.
+998945472575
