ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
189
2181-
3187
XOTIN-QIZLAR BANDLIGINI TA’MINLASHDA "AYOLLAR
DAFTARI"NING AHAMIYATI
Jumaniyazova Husnora O’ktam qizi
(O‘zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi magistranti,
elektron pochta manzili:
husnorajumaniyozova2001@gmail.com)
Annotatsiya: Keyingi yillarda mamlakatimizda xotin-qizlarning huquq va
erkinliklarini ta'minlash, ularni turli tazyiq va zo'ravonliklardan himoya qilish borasida
qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, ayollarning jamiyatga moslashishi,
o'qishi va ishlashi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish bilan bir qatorda, ularga
nisbatan sodir bo'layotgan tazyiq va zo'ravonlikning oldini olish va bartaraf etishning
yangi mexanizmlari joriy etildi. Amalga oshirilgan ishlar bilan bir qatorda bugungi
vaziyat ayollarni himoya qilish bilan bog'liq ba'zi kamchiliklar mavjudligini
ko'rsatmoqda. Shunga ko'ra, ayollarning huquq va manfaatlarini himoya qilishga
qaratilgan amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni qayta ko'rib chiqish va
takomillashtirish
talab
etiladi.
Kalit so'zlar: Ayollar daftari,undagi imtiyozlar, “Faol va tashabbuskor ayollar"
Muhtasham ayol " nishoni haqida.
Annotation: In the following years, a number of reforms are being
implemented in our country to ensure the rights and freedoms of women, to protect
them from various forms of harassment and violence.In particular, in addition to
creating favorable conditions for women to adapt to society, study and work, new
mechanisms have been introduced to prevent and eliminate the harassment and
violence that occurs against them.Along with the work carried out, today's situation
shows that there are some shortcomings associated with the protection of
women.Accordingly, it is required to revise and improve the current regulatory legal
acts aimed at protecting the rights and interests of women.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
190
2181-
3187
Keywords:женская тетрадь,льготы в ней, “активные и предприимчивые
женщины о значке" великолепная женщина".
KIRISH
Ta'kidlash joizki, mamlakatimizda xotin-qizlarning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy
faolligini oshirish, ma'naviy-intellektual salohiyatini oshirish, salomatligini
mustahkamlash, oila, onalik va bolalikni muhofaza qilish uchun imkoniyat va huquqiy
kafolatlar yaratilgan. Mamlakatimizda sog'lom oilani shakllantirish, oilada yuksak
ma'naviy-axloqiy muhitni qaror toptirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish,
yoshlarni oila qurishga tayyorlash, oila mustahkamligini ta'minlash va uning
manfaatlarini himoya qilish, sog'lom bola tug'ilishi va uni tarbiyalash masalalari
jamoatchilik darajasiga ko'tarildi Siyosat. Bu islohotlar respublikamizning chekka
hududlariga ham yetib borishi, ayollar davlat ko'magi va himoyasida ekanini bilishi
zarur.
ADABIYOTLARNI TAHLILI, USLUBI VA NATIJA:
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev "ayollar daftari" da hozirda 630 000 dan
ortiq ayol ro'yxatga kiritilgani, ulardan 200 000 nafari ishsiz ekani, afsuski,
jinoyatchilik, oiladagi zo'ravonlik va repressiya holatlari hamon uchrab turayotgani
qayd etildi. Boshqa tomondan, bu raqamlar to'g'ridan-to'g'ri islohotlar barcha
mahallalar kesimidagi kabi ishlamayotganidan dalolat beradi, murojaatlar joylardagi
ayrim amaldorlar tomonidan yuzaki ko'riladi. Ayollar huquqlarini himoya qilish Oliy
Majlisning inson huquqlari bo'yicha vakili (ombudsman) faoliyatining ustuvor
yo'nalishlaridan biri hisoblanadi.
Jamiyat palatasining inson huquqlari bo'yicha vakili (Ombudsman) 18,738 yilda
2021 ta ariza oldi, shundan 8,054,42,9% ayollar tomonidan yuborilgan. To'g'ri,
mamlakatimizda ijtimoiy munosabatlar sohasida ro'y berayotgan barcha yangilanish
jarayonlari muayyan qiyinchiliklarsiz o'tmaydi. Fuqarolar ko'pincha oilaviy-nikoh
munosabatlarida bunday muammolarga duch kelishadi va bu ularning vakilga
murojaatlarida aks etadi. 2021 yilda oilani himoya qilish bilan bog'liq jami 391 ta ariza
qabul qilindi, ulardan 228 tasi oiladagi ayolning turmush o'rtog'i tomonidan suiiste'mol
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
191
2181-
3187
qilish huquqlarini, 91 tasi voyaga etmaganlarning huquqlarini, 17 tasi turmush
o'rtoqlaridan birining ota-onasi va yaqin qarindoshlariga bo'lgan huquqlarini ta'kidladi
oilada 17 quyidagi huquqlarni ta'kidladi.
Ushbu murojaatlar darhol Ombudsman tomonidan nazoratga olinadi va tegishli
choralar ko'riladi. Ammo shuni tan olish kerakki, ayollar orasida o'z huquqlarini yaxshi
bilmaydigan, doimiy qiynoqlar tufayli qo'rqoq, nochor, himoyasiz bo'lib qolgan,
huquqiy ongi yetarli bo'lmaganlar ham bor. Agar ular Ombudsman bilan
bog'lanmasalar ham, biz ularning og'riqli muammolaridan bexabar qolishimiz mumkin.
Davlatimiz rahbari xotin-qizlarning huquqiy himoyasini kuchaytirish masalasiga
alohida to'xtalib, bugungi kunda qatag'on qilingan va tahqirlangan ayollarni himoya
qilish tizimini takomillashtirish zarurligini ta'kidladi. Haqiqatan ham qatag'on qilingan
ayollar 30 kun davomida maxsus himoya ostiga olinadi, keyingi jarayonlar jarayonida
tizimda bo'shliqlar mavjud.
Kelgusida ayollarni tazyiq va zo'ravonlikdan himoya qilish sud tomonidan
ta'minlanadi va alohida himoya olish muddati bir yilgacha ularga etarlicha psixologik,
ijtimoiy, huquqiy yordam ko'rsatish va ish bilan ta'minlashga xizmat qiladi. Davlatimiz
rahbari
videomagnitofon
yig'ilishida
ayollarni
qo'llab-quvvatlash
masalasi
mamlakatimiz taraqqiyot strategiyasining eng muhim yo'nalishlaridan biri sifatida
belgilangani, ularning ijrosini tizimli ravishda amalga oshirish uchun oila va ayollar
davlat qo'mitasini tashkil etish to'g'risida prezident farmoni qabul qilingani ta'kidlandi.
har bir mahalla qismida. Albatta, har bir mahalla hududida islohotlarning amalga
oshirilishi ko'plab huquqlari qo'pol ravishda buzilgan yoki chetlab o'tilgan zaif va
nochor ayollarni aniqlash va amaliy yordam ko'rsatish uchun zamin yaratadi.
Ta'kidlash joizki, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar keng qamrovli
bo'lib, xotin-qizlarni tarbiyalash, mehnat va uy-joy bilan ta'minlash, ular uchun teng
mehnat sharoitlarini yaratish, bir so'z bilan aytganda, har tomonlama qo'llab-
quvvatlashni o'z ichiga oladi. Davlat rahbari ham o‘z maʼruzasida “Endi har bir
mahallada ayollarning dardi bilan yashaydigan tizim bo‘ladi. Qaysi ayolga nima
kerakligi, o‘qishi, davolanishi, bolalari tarbiyasi bo‘yicha mening stolimda adolatli
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
192
2181-
3187
raqam bo‘ladi, – deb taʼkidladi. Uning ta'kidlashicha, ayolga nima kerak, o'qish,
davolanish, bolalarini tarbiyalash nuqtai nazaridan mening stolimda adolatli raqam
bo'ladi. Bundan tashqari, 2022-yil 1- sentyabrdan boshlab xususiy sektorda rasman
ishlayotgan ayollarga homiladorlik nafaqalarini davlat tomonidan to'lash tizimini
yaratish bo'yicha ko'rsatma berilganligi ayollarni ijtimoiy qo'llab-quvvatlashda muhim
qadamdir. Bu hamma uchun teng sharoitlarni yaratishga xizmat qiladi. Uchrashuvda,
shuningdek, ipotekaga ajratilgan subsidiyalarning kamida 40% ayollarga yo'naltirilishi
belgilandi. Ularning salomatligini tiklash bo‘yicha ham aniq tadbirlar amalga
oshiriladi. Xususan, joriy yilda 6 ming nafar ayolga yuqori texnologik tibbiy yordam
ko‘rsatiladi. Nogironligi bo‘lganlar reabilitatsiya vositalari bilan taʼminlanadi. 3
million nafar xotin-qiz onkologik skriningdan o‘tkaziladi. Shuningdek, qizlarni
emlash, fertil yoshdagi ayollarni dori va vitaminlar bilan bepul taʼminlash bo‘yicha
topshiriqlar berildi.
Ayniqsa, 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Xotin-qizlar taʼlimini qo‘llab-
quvvatlash dasturi ishlab chiqilishi jamiyatimizda olima ayollar ulushini sezilarli
oshirish xizmat qiladi. Chunki dasturga ko‘ra, davlat-xususiy sherikchilik asosida
to‘qimachilik sohasida alohida universitet tashkil etish, yangi o‘quv yilidan boshlab,
taʼlim kontraktlarini to‘lash uchun qizlarga ilk marotaba 7 yil muddatga foizsiz kredit
berish joriy qilinadi. Kelgusi o'quv yilidan boshlab aspiranturada o'qiyotgan qizlarning
kontrakt pullari byudjetdan to'liq qoplanadi, kam ta'minlangan oila vakillarining o'quv
shartnomasi, otasi yoki onasidan ayrilgan talaba qizlar mahalliy byudjetdan to'lanadi,
shuningdek, maqsadli kvotasini ajratish, ayollar uchun yiliga kamida 300 dan ortiq ish
o’rnini yaratish va hokazolar.
XULOSA
Xulosa o'rnida aytish mumkinki, mamlakatda ayollarni qo'llab-
quvvatlash maqsadida yana bir muhim qadam tashlandi. Maqsad aniq va ulug'vor
bo'lishi kerak, harakat esa uyg'un bo'lishi kerak. Ushbu maqsadga erishish yo'lida Oliy
Majlisning inson huquqlari bo'yicha vakili (Ombudsman) yangi tashkil etilgan oila va
ayollar Davlat qo'mitasi bilan hamkorlikda ishlashga tayyor. Har qanday jamiyatning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
193
2181-
3187
madaniy darajasi va ma'naviy etukligi ayollarga bo'lgan munosabat bilan belgilanadi.
Ayollarning jamiyat taraqqiyotidagi hissasini munosib baholash, ularga barcha
masalalarda yordam berish-bularning barchasi azaldan xalqimizga xos.
ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori O'zbekiston
Respublikasi oila va xotin-qizlar qo'mitasi faoliyati hamda "Ayollar daftari" bilan
ishlash tizimi takomillashtirilishi munosabati bilan O'zbekiston Respublikasi
hukumatining ayrim qarorlariga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritish to'g'risida
2.
Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 31 martdagi 145-son qarori"ayollar daftari"ni
yuritish orqali “Xotin-qizlar muammolarini tizimli ravishda hal etish va ularni ijtimoiy
qo'llab-quvvatlash tartibi to'g'risida”gi Nizom
3.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 23.09.2024 yildagi PQ-330-sonli
qarori
4.
“2030-yilga qadar O’zbekiston Respublikasida gender tenglikka erishish
srtategiyasinitasdiqlash haqida” O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining
qarori
Vebsayt:
1. https:xabar.uz/xhwa
2.lex.uz 313-son 31.05.2024
3.bilimlar.uz
