ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
70
2181-
3187
KOMPYUTER INJINIRINGIDA ROBOTOTEXNIKA DASTURLARINI
QO‘LLASH
Qashqadaryo viloyati yakkabog‘ tuman
1-son Politexnikumi Informatika
va axborot texnologiyalar fani o‘qituvchisi
Eshmamatova Habiba Normamat qizi
habibaeshmamatova836@gmail.com
ANNOTATSIYA
Ushbu
maqolada
kompyuter
injiniringi
sohasida
robototexnika dasturlarini yaratish va qo‘llashning nazariy asoslari hamda amaliy
yondashuvlari tahlil qilinadi. Bugungi kunda robototexnika nafaqat sanoat, balki
ta’lim, sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish va xavfsizlik sohalarida
keng qo‘llanmoqda. Bunday tizimlarning samarali ishlashi bevosita kompyuter
injiniringi elementlariga — mikrokontrollerlar, real vaqt tizimlari, dasturlash
algoritmlari, sensorli modullar va ma’lumotlar almashinuvi mexanizmlariga bog‘liq.
Maqolada Arduino, Raspberry Pi, ESP32, va ROS (Robot Operating System) kabi
mashhur platformalarning funksional imkoniyatlari va ular asosida qurilgan amaliy
loyihalar tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida ta’lim tizimida
robototexnika dasturlarini tatbiq etishdagi imkoniyatlar, mavjud muammolar va
istiqbolli yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi. Talabalarning muhandislik fikrlashini
rivojlantirishda, nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirishda robototexnika
muhim o‘rin tutishi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar
robototexnika, kompyuter injiniringi, Arduino, sun’iy intellekt,
mikroprotsessor, avtomatlashtirish, sensorlar, Python, ROS.
ANNOTATION
This article explores the theoretical foundations and practical
applications of robotics programming within the field of computer engineering. Today,
robotics is widely used not only in industry but also in education, healthcare,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
71
2181-
3187
agriculture, service, and security sectors. The efficient operation of such systems is
closely linked to core aspects of computer engineering — including microcontrollers,
real-time systems, programming algorithms, sensor modules, and data communication
mechanisms. The paper analyzes the capabilities of widely used platforms such as
Arduino, Raspberry Pi, ESP32, and ROS (Robot Operating System), along with
practical projects developed based on them. Furthermore, the article examines the
opportunities, challenges, and future directions of integrating robotics into the
educational system of Uzbekistan. It is demonstrated that robotics plays a critical role
in developing students' engineering thinking and bridging the gap between theoretical
knowledge and practical application.
Key words
computer engineering, robotics, Arduino, programming, sensor,
microcontroller, Raspberry Pi, real-time systems, ROS, Uzbekistan.
KIRISH
XXI asrda texnologik inqilobning eng muhim yo‘nalishlaridan biri bu
—
robototexnika
va uning
kompyuter injiniringi
bilan bevosita integratsiyasi
hisoblanadi. Bugungi kunda sanoat, tibbiyot, transport, mudofaa, logistika, xizmat
ko‘rsatish, hatto ta’lim kabi sohalarda robotlashtirilgan tizimlardan foydalanish sur’ati
sezilarli darajada ortib bormoqda. Bu o‘zgarishlar, bir tomondan, avtomatlashtirish
jarayonlarini tezlashtirsa, ikkinchi tomondan inson ishtirokini kamaytirish, aniqlikni
oshirish, samaradorlikni ko‘paytirish, xavfli muhitlarda xavfsizlikni ta’minlash kabi
muhim vazifalarni hal qilmoqda.
Robototexnika
– bu mexanik tizimlar, elektronika,
dasturlash va sun’iy intellektni o‘zida birlashtirgan fanlararo yo‘nalish bo‘lib, unda
kompyuter injineringi
yetakchi rol o‘ynaydi. Robotning har bir harakati, sezgirlik
darajasi, muhitga moslasha olishi, mustaqil qaror qabul qilishi — bularning barchasi
algoritmik yondashuv, ma’lumotlarni real vaqtda qayta ishlash, mikroprotsessorlar va
kontrollerlarni boshqarish kabi kompyuter injiniringining fundamental tamoyillariga
asoslanadi.
Bugungi raqamli davrda robototexnikani rivojlantirish faqat sanoat ehtiyojidan
kelib chiqmayapti. Balki ta’lim tizimining o‘zi ham bu texnologiyalarni chuqur
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
72
2181-
3187
o‘zlashtirishga majbur. Chunki robototexnika – bu zamonaviy muhandislik
tafakkurining asosiy komponentidir. O‘zbekistonda ham 2021-yildan boshlab kasb-
hunar ta’limi tizimiga "Robototexnika asoslari" fanini joriy etish orqali ushbu
yo‘nalishda yangi bosqich boshlangan bo‘lsa-da, uni chuqurlashtirish, ayniqsa
kompyuter injiniringi yo‘nalishida
, ilmiy-amaliy yondashuvga ehtiyoj mavjud.
Shu nuqtai nazardan olib qaraganda,
kompyuter injineringida robototexnika
dasturlarini qo‘llash
nafaqat fan-texnika yutuqlariga asoslangan ilmiy izlanish, balki
amaliyotda bevosita foydali natijalarni beradigan dolzarb yo‘nalish hisoblanadi. Bu
yo‘nalish orqali nafaqat statik dasturlar, balki atrof-muhitga moslashuvchan, sensorlar
orqali o‘zini boshqara oladigan, real vaqtda qaror qabul qiluvchi, masalan, mobil
robotlar, uchuvchisiz transport vositalari (UAV), manipulyatorlar kabi murakkab
tizimlar yaratish mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
73
2181-
3187
Bugungi kunda o‘quv muassasalarida — politexnikumlar, texnikumlar,
universitetlarda
Arduino, Raspberry Pi, ESP32, ROS (Robot Operating System)
kabi platformalardan foydalanish kengaymoqda. Shuningdek, bu tizimlar orqali
o‘quvchilarga nafaqat nazariy bilim, balki
muammoga yechim topishga qaratilgan
muhandislik tafakkuri
,
loyihaviy fikrlash
,
kod yozish, testlash, takomillashtirish
jarayonlarini chuqur o‘rgatish imkoniyati tug‘iladi. Bu esa O‘zbekiston ta’lim tizimi
uchun juda muhim va istiqbolli bosqichdir. Mazkur maqolada aynan shu kontekstda —
kompyuter injiniringi doirasida robototexnika dasturlarining afzalliklari,
qo‘llanish imkoniyatlari, amaliy loyihalar, dasturlash muhiti va platformalar
,
shuningdek, ta’lim tizimiga joriy etishda yuzaga keladigan muammolar va ularning
yechimlari keng tahlil qilinadi. Robototexnikaning kompyuter injineringi bilan
sintezlashuvi hozirgi vaqtda ta’limda, sanoatda va ijtimoiy sohalarda yangi bosqichni
boshlab berayotgan texnologik inqilobdir.
TADQIQOT METODOLOGIYASI.
Robototexnika va kompyuter injiniringining o‘zaro aloqasi.
Robototexnika
— bu mexanik, elektron va dasturiy ta’minot komponentlarini o‘zaro uyg‘unlashtirgan
muhandislik sohasi bo‘lib, uning markazida kompyuter injiniringi joylashgan. Har
qanday robot tizimi quyidagi komponentlardan iborat: SENSORLAR: atrof-muhit
haqidagi ma’lumotni yig‘adi (masalan, harorat, harakat, masofa, yorug‘lik);
AKTUATORLAR: harakatni amalga oshiradi (motor, servo, stepper);
KONTROLLER: mikroprotsessor yoki mikrokontroller (Arduino, STM32,
ESP32) — barcha elementlarni boshqaradi;
DASTUR: foydalanuvchi tomonidan yozilgan kod orqali robotning harakatlari
boshqariladi. Bu tizimlarni qurish, boshqarish va tahlil qilishda kompyuter
injiniringining asosiy yo‘nalishlari (algoritm yozish, real vaqtli tizimlar, tizimli
dasturlash, signallarni qayta ishlash, ma’lumot uzatish, operatsion tizimlar va h.k.) faol
ishtirok etadi. Arduino mikrokontrolleri o‘quvchilarga robotlarni dasturlashni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
74
2181-
3187
o‘rganishda keng qo‘llaniladi. Bu platforma C/C++ asosida ishlaydi, lekin yuqori
darajadagi qulay kutubxonalar (libraries) orqali boshlovchilar uchun ham oson
o‘zlashtiriladi.
Misol:
– Sensorli yo‘lovchi aniqlovchi robot (IR yoki ultratovushli sensor bilan)
–
Chiziq
bo‘ylab
harakatlanuvchi
(Line
follower)
robot
– Harorat, namlik va yoritilish darajasini o‘lchaydigan mini-stansiya
cpp
КопироватьРедактировать
// Oddiy masofa o‘lchovchi sensor bilan LED yonishini boshqarish
int trig = 9, echo = 10, led = 13;
void setup() {
pinMode(trig, OUTPUT);
pinMode(echo, INPUT);
pinMode(led, OUTPUT);
Serial.begin(9600);
}
void loop() {
digitalWrite(trig, LOW);
delayMicroseconds(2);
digitalWrite(trig, HIGH);
delayMicroseconds(10);
digitalWrite(trig, LOW);
long duration = pulseIn(echo, HIGH);
int distance = duration * 0.034 / 2;
if (distance < 10) {
digitalWrite(led, HIGH);
} else {
digitalWrite(led, LOW);
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
75
2181-
3187
}
delay(100);
}
Kichik o‘lchamli mikrokompyuter bo‘lib, unga to‘liq operatsion tizim o‘rnatiladi
(Raspberry Pi OS). U orqali Python, Java, C++ tillarida murakkab robot tizimlarini
boshqarish mumkin.
Afzalliklari:
Kamera bilan ishlash (OpenCV)
Sun’iy intellektni integratsiya qilish
Tarmoq orqali boshqaruv va monitoring (IoT)
Robototexnika sohasidagi eng ilg‘or va ochiq kodli platforma. U modulli
arxitektura asosida yaratilgan bo‘lib, robot harakatini, sensor o‘qishlarni, xarita
tuzishni (SLAM), harakat rejalashtirishni boshqaradi.
ROS afzalliklari:
Parallel jarayonlarni boshqarish
Katta loyihalarda modullararo aloqa
Vizualizatsiya (RViz), xaritalash (Gazebo)
Kompyuter injiniringi orqali yechiladigan masalalar
Yo‘nalish
Robototexnikadagi qo‘llanish
Tizimli
dasturlash
Robotning harakatlarini real vaqt rejimida yozish
Signalni
qayta ishlash
Sensorlardan kelgan shovqinli ma’lumotni filtrlash
(Kalman, median)
Algoritmik
tahlil
Harakat marshrutini hisoblash, to‘qnashuvdan qochish
Real
vaqt
tizimlari
Datchiklar bilan sinxron ishlash, vaqtda javob berish
Tarmoqlar
Robotlararo aloqa (MQTT, TCP/IP, WebSocket)
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
76
2181-
3187
Sun’iy
intellekt
Kamerali robotlar uchun yuzni, rangni yoki to‘siqlarni
aniqlash (OpenCV, TensorFlow)
O‘zbekiston Respublikasi 2020-yildan boshlab ta’limda robototexnika
loyihalarini bosqichma-bosqich joriy etmoqda. “Barkamol avlod” markazlarida, ayrim
texnikumlarda Arduino laboratoriyalari tashkil etilgan. Biroq quyidagi muammolar
mavjud: Dasturiy ta’minot yetishmovchiligi: asosan offline rejimda ishlanadi.
Internet cheklanganligi: Raspberry Pi uchun zarur bo‘lgan kutubxonalarni yuklab
olish qiyin. O‘qituvchilar malakasi: robototexnikani chuqur o‘rgatadigan ustozlar soni
cheklangan. Mavjud modullar cheklangan: servo, sensor, aktuatorlar ko‘pincha
chetdan keladi. Bunga yechim sifatida:
Politexnikumlarda robototexnika klublari tashkil qilish
O‘quvchilar o‘rtasida mahalliy robot musobaqalari o‘tkazish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
77
2181-
3187
Robototexnika bo‘yicha onlayn platformalar (Tinkercad, Wokwi) dan foydalanish
Ta’limda simulyatorlardan (Virtual Robot, Webots) foydalanish tavsiya qilinadi
Ilg‘or loyihalar va amaliy ishlanmalar
Chiziq bo‘ylab yuruvchi robot
datchiklar yordamida qora chiziqni aniqlaydi. Harakat algoritmi kompyuter
injiniringining if-else, PID nazorati bilan bog‘liq.
Masofadan boshqariladigan mobil robot.
Wi-Fi moduli orqali mobil telefon
yoki kompyuter orqali boshqariladi. Telegram-bot integratsiyasi ham mumkin. Sun’iy
ko‘rish (Computer Vision) loyihasi Raspberry Pi + kamera moduli orqali yuzni
aniqlash, rangga reaksiya qilish, qizil chiroqqa to‘xtash — bularning barchasi OpenCV
kutubxonasi bilan amalga oshiriladi. O‘zbekiston sharoitiga mos AgroBot Tuproq
namligini o‘lchaydi, avtomatik sug‘orish boshlanadi. ESP32 orqali mobil ilovaga
ulangan holda monitoring qilinadi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Robototexnika — bu faqatgina texnik qurilma
emas, balki zamonaviy kompyuter injineringining amaliy natijasidir. Bu soha
mikroelektronika, dasturlash, algoritmika, sun’iy intellekt, tarmoqlar, signalni qayta
ishlash va tizimli tahlil kabi ko‘plab fanlarni o‘zaro bog‘lab turuvchi murakkab, lekin
nihoyatda istiqbolli yo‘nalishdir. Ushbu maqolada kompyuter injineringi va
robototexnika o‘rtasidagi integratsion bog‘liqlik har tomonlama tahlil qilindi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki,
kompyuter injineringi bilimlarisiz zamonaviy
robototexnika tizimlarini yaratish, ularni boshqarish, optimallashtirish yoki
sun’iy intellekt bilan boyitishning iloji yo‘q.
Aynan kompyuter injineringi
mutaxassislari robotning "miyasini" — ya’ni intellektual boshqaruv algoritmlarini
yaratadilar. Ularsiz robot oddiy mexanik qurilma bo‘lib qoladi. Bugungi global
tendensiyalar shuni ko‘rsatmoqdaki,
kompyuter injineringi bo‘yicha tahsil
olayotgan yoshlar nafaqat an’anaviy dasturlash, balki robototexnika, IoT
(Internet of Things), kiberfizik tizimlar, aqlli qurilmalar, sun’iy ong, bulutli
boshqaruv
kabi ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari talab etilmoqda. Ayniqsa,
robototexnika orqali bu ko‘nikmalarni
amaliy mashg‘ulotlar shaklida
berish —
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
78
2181-
3187
ta’lim samaradorligini sezilarli oshiradi. O‘zbekiston sharoitida robototexnikani
kompyuter injineringi doirasida joriy qilish orqali: Talabalar real muammolarni hal
qiladigan muhandislik yondashuvini egallaydi; Tizimli fikrlash, sinov va nosozliklarni
aniqlash ko‘nikmalari shakllanadi; Dasturlashda abstrakt emas, balki fizika va real
qurilmalar bilan ishlash tajribasi ortadi; Startap va innovatsion loyiha ishlab chiqishga
turtki bo‘ladi; "Made in Uzbekistan" brendi ostida aqlli qurilmalar yaratilishiga yo‘l
ochiladi. Shuningdek, kompyuter injineringi va robototexnika sintezi orqali:
IoT
asosidagi aqlli uylar, Avtonom qishloq xo‘jaligi texnikalari, Zamonaviy ta’lim
trenajyorlari, Tibbiyotdagi robot qo‘llar, Masofaviy monitoring tizimlari
kabi istiqbolli sohalarda lokal echimlar ishlab chiqish mumkin. Biroq bu yo‘nalishda
rivojlanish uchun quyidagilar muhim: Robototexnikani o‘quv dasturlariga majburiy
modul sifatida kiritish; Arduino, Raspberry Pi, ESP32 kabi qurilmalar bilan ishlash
bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlar yaratish; O‘qituvchilarni retraining (qayta tayyorlash)
va upskilling (malakasini oshirish) kurslari orqali tayyorlash; Mahalliy startaplarni
qo‘llab-quvvatlash va grantlar ajratish; Ta’lim–sanoat integratsiyasini kuchaytirish
orqali talabalar real loyihalarda ishtirok etishini ta’minlash.
Xulosa qilib aytganda,
robototexnika — bu kompyuter injineringining
zamonaviy va eng amaliy qirralaridan biri
bo‘lib, uning keng joriy etilishi
O‘zbekistonning texnologik suverenitetini ta’minlash, raqamli transformatsiyasini
jadallashtirish va muhandislik salohiyatini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Har bir
kompyuter muhandisi bu yo‘nalishni egallashi bilan — kelajak texnologiyalarini
boshqarishga qodir bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Aripov X.K. va boshq. “Elektronika” O.F.M.J.N. T. 2012 y.400 b.
2. Fraiden_Dzh. Handbook of “Modem sensors”, Sovremennbie datchiki. 2004, New-
York,470 p.
3. Гусев В.Г., Гусев Ю.М. Электроника - Москва.: Высшая школа, 2006г. 342 с.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
79
2181-
3187
4. N.R.Yusupbekov va boshq. Texnologik jarayonlami nazorat qilish va
avtomatlashtirish. T.2011,576 c. 5.Бохан Н.И. и др. Средства автоматики и
телемехеники. - М.: Агропромиздат, 1992,
6. Faxriddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI
AVTOMOBILLARNING
TORMOZ
SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific researchers
(IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337.
7.Qurbonazarov S. et al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF
MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD
SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Multidisciplinary Journal of Science
and Technology. – 2024. – Т. 4. – №. 8. – С. 45-50.
8.Xuzriddinovich B. F. et al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI
TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI
TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 4. – С. 81-
87.
9. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI
MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI
O ‘RGANISH.
10. Karshiev F. U., Abduqahorov N. ABS BILAN JIHOZLAНГАН M1 TOIFALI
AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic
research in educational sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 787-791. 11.Каршиев
Фахридин Умарович, Н.Абдуқаҳоров ИЗУЧЕНИЕ МИКРОСТРУКТУРЫ
СТАЛИ
В
МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//https://www.iupr.ru/6-121-2024
https://www.iupr.ru/_files/ugd/b06fdc_15c4798c874a4ddab326a52bd3af34ea.pdf?ind
12. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI
MUHITLARDA
TORMOZLANISHINI
TAHLIL
QILISH
VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
80
2181-
3187
13. Farxadjonovna, Bekimbetova Elmira, and Abduqahorov No‘monbek.
"STARTING ENGINES AT LOW TEMPERATURES." Multidisciplinary Journal of
Science and Technology 5.2 (2025): 83-87.
14. Xusinovich, Turdialiyev Jonibek, and Mo‘minov Nurali Ro‘zibayevich. "M1
TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI
TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI O ‘RGANISH."
15. В. Я. Бочкарев. Новые технологии и средства измерений, методы
организации водоучета на оросительных системах. Новочеркасск, 2012,227 с
16.В.А.Втюрин.Автоматизированные системы управления технологичес-кими
процессами .Основы АСУТП. Санкт-Петербург 2006,154 с.
17.Рачков М.Ю. Технические средства автоматизатсии.- Москва: МГИУ, 2006,-
347 с. 9.Vohidov А.Х. Abdullaeva D.A. Avtomatikanmg texnik vositalari. T..TIMI,
2011.180 b.
