ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
48
2181-
3187
BETONNI SHISHA TOLALARI BILAN DISPERS ARMATURALASH
ORQALI MUSTAXKAMLIGINI OSHIRISH VA SEMENT SARFINI
KAMAYTIRISH
t.f.d.prof.S.J.Razzakov Nam DTU
doktorant. I.X.Egamberdiev
Annotatsiya
. Bugungi kunda bino va inshootlarni barpo etish jadal suratlarda
amalga oshirilayotganligini hisobga olib, bino va inshootlarni mustaxkamligiga tasir
qilmagan holda unda ishlatiladigan sementni tejash maqsad qilib olindi.
Kalit soʻzlar.
Sement, fibrotemirbeton, mustsxkamlik, shisha tola.
Bugungi kunda qurilish talablariga javob beradigan mustaxkamligi, ustivorligi
hamda seysmik xavfsizligi taʼminlangan bino va inshootlarni qurilishiga alohida
ahamiyat berilmoqda. Shunday ekan bino va inshootlarni asosiy yuk koʻtaruvchi
elementlarini tayyorlashda turli xil tolalardan foydalanilmoqda. Bunga misol qilib,
tolalardan foydalanish amaliyoti Xitoy, Yaponiya, Germaniya, АQSh, Rossiya,
Kanada, Fransiya, Аvstraliya va boshqa shu kabi rivojlangan mamlakatlarni keltirish
mumkin.
Hozirda tolalardan foydalangan holda dispers armaturalangan fibrotemirbeton
konstruksiyalarni ishlab chiqarish orqali bino va inshootlardagi xavfsizlik,
mustaxkamlik hamda ishonchlilgini oshirishga qaratilgan ilmiy izlanuv ishlari amalga
oshirilmoqda. Ushbu yoʻnalishda, jumladan, tolalar asosida dispers armaturalash
yordamida bino va inshootlar konstruksiyalarini kuchaytirish, mustahkamligi va
ishonchligini oshirish tadqiqotlari ustivor hisoblanmoqda. Shu bilan birga,
fibrotemirbeton uchun tolalarning optimal miqdorlarini aniqlash, fibrobetonning fizik-
mexanik xususiyatlarini tadqiq qilish, modellashtirish, fibrotemirbeton toʻsinlarning
mustahkamligi, darzbardoshliligi, bikrligi, olovbardoshliligi va elastiklik modulini
oshirish yoʻnalishlarida tadqiqotlar olib borish dolzarb vazifalardandir.
Bino va inshootlar mustahkamligi hamda ishonchliligini taʼminlash, tabiiy xom
ashyo materiallarini iqtisod qilish, maxalliy xom ashyolardan ishlab chiqarishda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
49
2181-
3187
foydalanish imkonini beruvchi yangi qurilish materiallari va konstruksiyalarini ishlab
chiqarishga katta eʼtibor qaratilmoqda. Ushbu vazifalarni amalga oshirishda, xususan,
Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilayotgan shisha tolalaridan foydalangan
holda, bino va inshootlar uchun fibrotemirbetonning tarkibini aniqlash, belgilangan
yangi tarkibdagi fibrotemirbetonning mexanik xossalarini oʻrganish hamda
fibrotemirbeton toʻsinlarni kuchlanganlik - deformatsiyalanganlik holatini tadqiq
qilish, dispers armaturalash, dispers armaturalangan egiluvchi fibrotemirbeton
toʻsinlarini mustahkamligi, darzbardoshligi va bikrligi boʻyicha hisoblash ishlarini
takomillashtirish, hisoblashning yangi amaliy dasturlarini yaratish, ularni
konstruksiyalashga doir amaliy tavsiyalarni ishlab chiqish muhim hisoblanadi.
Yuqorida masalalarni aniqlash maqsadida naʼmunalarni tayyorlab, tajriba
ishlarini amalga oshirdik.
Namunalar uchun ishlatilgan tola miqdori
1-jadval
№
Umumiy tola miqdori,
(%)
Tola uzunligi,
(mm)
Umumiy miqdori,
(g)
1
0
0
0
2
01
5
17.43
3
0.1
10
17.43
4
0.1
20
17.43
5
0.1
30
17.43
6
0.1
40
17.43
7
0.1
50
17.43
8
0.2
5
34.86
9
0.2
10
34.86
10
0.2
20
34.86
11
0.2
30
34.86
12
0.2
40
34.86
13
0.2
50
34.86
14
0.3
5
52.29
15
0.3
10
52.29
16
0.3
20
52.29
17
0.3
30
52.29
18
0.3
40
52.29
19
0.3
50
52.29
20
0.4
5
69.72
21
0.4
10
69.72
22
0.4
20
69.72
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
50
2181-
3187
23
0.4
30
69.72
24
0.4
40
69.72
25
0.4
50
69.72
26
0.5
5
87.15
27
0.5
10
87.15
28
0.5
20
87.15
29
0.5
30
87.15
30
0.5
40
87.15
31
0.5
50
87.15
DАST 27006-2019 davlatlararo standart talablari asosida ishlab chiqilgan
meʼyoriy hujjatlar koʻrsatkichlari asosida B25 sinfli beton olish uchun laboratoriya
sharoitida tajriba ishlari olib borildi.
Loyihaviy mustaxkamligi B25 sinfli betonning umumiy koʻrsatkichlari
2-jadval
Loyihada
gi beton klassi
Beton
qorishmasinin
g hajmiy
ogʼirligi,
kg/m3
Suv,
l
Seme
nt markasi
PS400D20,
kg
5-20
mm yirik
toʻldiruvchi
(chaqiqtosh
), kg
0-5
mm
mayda
toʻldiruvc
hi (kvarts
qumi), kg
Suv/seme
nt nisbati
В25
2460
18
0
440
815
102
5
0,41
Namunalar "Jiydakapa MChJ" zavodiga qarashli qurilish-sinov laboratoriyasida
standart talablar asosida tomonlari 100x100x100 mm boʻlgan 31 seriyada kub
naʼmunalar tayyorlandi.
Tayyorlangan namunalarga belgilar qoʻyilib, meʼyoriy qotish kamerasida yaʼni
namlik 90-95%, harorati 20±2˚S da 7, 14, 28 sutka saqlandi.
Sinovga tayyor namunalar pressning quyi plitasining markaziga oʻrnatildi.
Sinovda tashqi yuk miqdori uzluksiz oshirib borildi. 1-rasm.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
51
2181-
3187
1-rasm. Beton kub na`munalarni sinov jarayoni
Sinov jarayonidan keyingi natijalar grafik va jadval shakllarda rasmiylashtirilib,
xulosalar chiqarildi:
7 sutkalikdagi siqilishdagi mustahkamligi 17,98 MPa ni tashkil etdi.
-Uzunligi 5 mm boʻlgan shisha tolalarni beton xajmga nisbatan 0.1; 0.2; 0.3; 0.4;
0.5% miqdorlarda qoʻshib dispers armaturalangan kub namunalarning siqilishdagi
mustahkamligi mos ravishda 18,8; 20,1; 19,83; 19,16; 18,2 MPa ga erishdi.
14 sutkalik shisha tolasiz kub namunalarda siqilishdagi mustaxkamlik 27,67 MPa
ni tashkil etdi.
-0,1% da-30,1 MPa, 0,2% da-31,1 MPa, 0,3% da-30,53 MPa, 0,4% da-29,47 MPa,
0,5% da-28,17MPa ni tashkil qildi.
28 sutkada siqilishdagi mustaxkamlik 30,75 MPa ni tashkil etdi.
- dispers armaturalangan kub namunalarda esa 0,1% da-32,4 MPa, 0,2% da-34,2
MPa, 0,3% da-33,9 MPa, 0,4% da-32,75 MPa, 0,5% da-31,3 MPa.
Xulosalar
1.7 sutkada tola uzunligi 5mm boʻlib, 0,2% qoʻshilganda 3,6% ga oshdi.
14 sutkada tola uzunligi 5mm boʻlib, 0,2% qoʻshilganda 8,6% ga oshdi.
28 sutkada tola uzunligi 5mm boʻlib, 0,2% qoʻshilganda 10,5% ga oshdi.
2.Olingan mustaxkamlik natijalariga nisbatan beton tarkibidagi sementni tejalish
mumkin.
Аdabiyotlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
52
2181-
3187
1.
Jurayevich, R. S., & Shukirillayevich, M. A. (2022). Calculation of Strength of Fiber
Reinforced Concrete Beams Using Abaqus Software. The Peerian Journal, 5, 20-26.
2.Shukirillayevich, M. A., & Sobirjonovna, J. A. (2022). The Formation and
Development of Cracks in Basalt Fiber Reinforced Concrete Beams. CENTRAL
ASIAN JOURNAL OF THEORETICAL & APPLIED SCIENCES, 3(4), 31-37.
3. Juraevich, R. S., & Xayitmirzaevich, E.I. (2025). Determination of the
strength
of
glass
fiber
reinforced
concrete.
Miasto Przyszłości
732
Kielce 2025 61,732-736.
4.Миронов С. А., Малинский Е. Н., Малинина Л. А., О
продолжительности начального ухода за свежеуложенным бетоном в
условиях сухого жаркого климата, 2007.
5.Ступаков Г.И. Ускорение твердения бетона под влиянием высоких
летних температур, 2008.
6.
Гетун Г. В. Экспериментально-теоретические исследования изгибаемых
железобетонных конструкций, усиленных в растянутой зоне слоем
сталефибробетона: дис. к.т.н., Киев, 1983
7.Горб А.М. Фибробетон история вопроса, нормативная база, проблемы и
решения / А.М. Горб, И.А. Войлоков // Алитинформ: международное
аналитическое обозрение. – 2009
8.Воронцова Н. С. “Напряженно-деформированное состояние и прочность
косоизгибаемых фиброжелезобетонных элементов”, диссертация, Санкт-
Петербург – 2019
9.Волков И.В. Фибробетонные конструкции // Обзорная информация.
Строительство и архитектура. – М.: ВНИИИС, 1988
10.Войлоков И.А. Базальтофибробетон. Исторический экскурс / И.А.
Войлоков, С.Ф. Канаев // Материалы. Инженерно-строительный журнал. № 4. -
2009
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
53
2181-
3187
11.Василовская
Н.Г. Цементные композиции, дисперсно-армированные
базальтовой фиброй / Н.Г. Василовская, И.Г. Енджиевская, И.Г. Калугин //
Вестник ТГАСУ. – 2011
