ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
150
2181-
3187
QON KETISHNI TOʻXTATISH USULLARI
Respublika o‘rta tibbiyot va farmatsevtika
xodimlari malakasini oshirish va ularni
ixtisoslashtirish markazi Termiz filiali o‘qituvchilari.
Xamroeva Zuxra
Erniyozova Mushtariy
Annotatsiya:
Mazkur maqolada hozirgi vaqtda butun dunyoda ko‘p uchrayotgan
qon ketish turlari to‘g‘risida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
qon ketishi, ichki qon ketish, arterial qon ketish, mioma hayz sikli.
Qon ketishni toʻxtatish —
bu muhim birinchi yordam chorasidir. Qon ketish
turiga qarab turli usullar qoʻllaniladi. Quyida qon ketishni toʻxtatishning asosiy usullari
keltirilgan:
1. Qon ketish turlari:
Qon ketish quyidagi turlarga boʻlinadi:
Kapillyar qon ketish — mayda qon tomirlaridan, yuzaki jarohatlarda kuzatiladi.
Venoz qon ketish — qonni tomirlar chuqurroq bo‘lgan venalardan oqadi, quyuq
va doimiy oqimda bo‘ladi.
Arterial qon ketish — arterial qon oqimi kuchli, yorqin qizil rangda, pulsatsiyalab
oqadi.
Ichki qon ketish — tananing ichki qismida sodir bo‘ladi, tashqi belgilar bilan
sezilishi mumkin.
2. Qon ketishni to‘xtatish usullari:
A. To‘g‘ridan-to‘g‘ri bosim qo‘yish
Toza mato yoki bint bilan yaraga bevosita bosim qo‘yiladi.
Bu usul kapillyar va venoz qon ketishda samarali.
B. Bosimli bint (davleniye povyazka)
Yaraga steril bint bosiladi, ustidan bosimli bint bog‘lanadi.
Bint namlanib ketsa, olib tashlanmaydi – ustiga yana yangi bint qo‘yiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
151
2181-
3187
C. Qon ketayotgan joyni yuqoriga ko‘tarish
Qo‘l yoki oyoq qon ketayotgan bo‘lsa, u yuqoriga ko‘tariladi.
Bu qon oqimini kamaytiradi.
D. Arterial qon ketishda – turniket (jgut)
Arterial qon ketishni to‘xtatish uchun jarohat yuqorisidan 5-10 sm balandda jgut
(turniket) bog‘lanadi.
Turniketni aniq vaqt bilan qo‘llash kerak (odatda 1 soatdan ortiq bo‘lmasligi
kerak).
Jgut ustiga vaqti yozilgan qog‘oz qo‘yiladi.
E. Sovuq qo‘llash
Qon ketayotgan joyga muz yoki sovuq kompress qo‘yilishi qon tomirlarini
toraytiradi va qon ketishni kamaytiradi.
Ichki qon ketishda
Ichki qon ketish shubhasida darhol tibbiy yordam chaqiriladi.
Bemor yotqiziladi, harakatsiz holatda saqlanadi.
3. Qon ketishda yodda tutish kerak bo‘lganlar:
Tozalik: Infeksiyadan saqlanish uchun steril materiallardan foydalaning.
Qon ketish turini aniqlang va mos usulni tanlang.
Turniketni noto‘g‘ri ishlatish to‘qima o‘limiga olib kelishi mumkin.
Har qanday og‘ir qon ketishda shifokorga murojaat qilish shart.
Burundan qon ketishi (epistaksis):
Sabablari:
Bosh miya bosimi oshishi
Burni urilishi
Haddan tashqari quruq havo
Burun ichidagi qon tomirlarning zaifligi
Yordam:
Bemorni tik yoki yengil oldinga egilgan holatda o'tqazing.
Boshini orqaga emas, oldinga eging — qon nafas yo‘liga tushmasin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
152
2181-
3187
Burun qismlarini (qanotlarini) barmoq bilan 5-10 daqiqa mahkam bosib turing.
Burunga sovuq kompress (muz, sovuq suvli sochiq) qo‘ying.
Agar qon to‘xtamasa yoki qayta-qayta ketaversa — LOR shifokorga murojaat
qilish kerak.
2. Bachadondan qon ketishi:
Sabablari:
Homiladorlik yoki homiladorlikdan keyingi asoratlar
Hayz siklining buzilishi
Mioma, endometrioz, poliplar
Yordam:
Ayolni yotqizish, sokinlik ta’minlash.
Sovuq kompress past qorin sohasiga qo‘yiladi.
Og‘ir qon ketishda — tez yordam chaqiriladi.
Og‘riq bo‘lsa, dori berish faqat shifokor tavsiyasi bilan mumkin.
O‘zboshimchalik bilan dori qabul qilinmasin!
3. Jarohatdan qon ketishi (tashqi):
Yordam:
Yuqorida aytilganidek, qon ketish turiga qarab bosim, bint, turniket ishlatiladi.
Yarani antiseptik bilan tozalash kerak (masalan, yod yoki xlorheksidin).
Qon ko‘p bo‘lsa — tez yordam chaqiring.
4
. Ichki qon ketish:
Belgilari:
To‘satdan rang oqarishi, holsizlik, hushsizlanish
Terlash, bosh aylanish, yurak urishining tezlashishi
Qorinda yoki ko‘krakda og‘riq
Yordam:
Bemor yotqiziladi, harakatsiz saqlanadi.
Sovuq kompress qon ketayotgan joyga (masalan, qorin) qo‘yiladi.
Ichki qon ketishda hech qanday dori berilmaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
153
2181-
3187
Darhol tez tibbiy yordam chaqirish zarur.
Tavsiya etilgan adabiyotlar
:
1.
A.Gadoyev,M.Ziyayeva ,R.Turaquliv “Terapiya ”Toshkent -2022 yil
2.
V.N.Turaqulov,L.X.Musadjonova ,X.A.Raxmatova “Terapiyada hamshiralik
parvarishi ”o’quv qo’llanma -2019 yil
3.
A.G.Gadaev,R.K.Solixodjaeva,M.X.Alimova,X.S.Axmedov,S.Q.Nazarova,L.X
.Musajonova ” Umumiy amaliyot hamshiralari uchun amaliy ko’nikmalar to’plami ”
Toshkent – 2011 yil
4.
R.K.Solixodjaeva,G.SH.Omonova,N.A.Nurmuhammedova,Z.I.Ro’ziyeva
“Asosiy yuqumsiz kasalliklar bo’yicha klinik protokollar ”Toshkent-2017
Elektron ta’lim resurslari:
www. minzdrav.uz–O’z.Res. Sog’liqni Saqlash tizimigaoid me’yoriy hujjatla
http://www.ziyonet.uz
