ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
113
2181-
3187
BOSHLANG'ICH SINF O‘QUVCHILARIDA DIQQATNI
RIVOJLANTIRISH XUSUSIYATLARI
Qo'qon universiteti Boshlang'ich ta'lim
yo'nalishi 2-bosqich talabasi
Yo'ldasheva Naimaxon Ubaydullo qizi
Tel: +998 88 820 24 40
naimaxonyoldosheva61@gmail.com
Annotatsiya:
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni rivojlantirish
xususiyatlari haqida so‘z yuritishda, avvalo, diqqat nima ekanligini aniqlash muhimdir.
Diqqat – bu insonning atrof-muhitdagi ma’lumotlarga qaratilgan ongli e’tibori bo‘lib,
u orqali o‘quvchi o‘ziga kerakli ma’lumotlarni ajratib oladi, ularni eslab qoladi va
o‘rganadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatning rivojlanishi ularning umumiy
bilim olish jarayoniga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, diqqatni rivojlantirish
masalasi maktab ta’limining muhim qismi hisoblanadi.
Kalit soʻzlar:
boshlang‘ich sinflar, ta'lim, diqqatni rivojlantirish, maktab,
qiziqarli vazifalar, tushunish, bilim, ko'nikmalar.
Аннотация:
Говоря об особенностях развития внимания у младших
школьников, важно, прежде всего, определить, что такое внимание. Внимание —
это осознанное внимание человека к информации в окружающей среде,
посредством которого ученик отбирает нужную ему информацию, запоминает ее
и усваивает. Развитие внимания у младших школьников напрямую влияет на
общий процесс их обучения. Поэтому вопрос развития внимания является
важной частью школьного образования.
Ключевые слова:
начальная школа, образование, развитие внимания,
школа, интересные задания, понимание, знания, умения.
Abstract:
When talking about the features of the development of attention in
primary school students, it is important, first of all, to determine what attention is.
Attention is a person's conscious attention to information in the environment, through
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
114
2181-
3187
which the student selects the information he needs, remembers it and learns it. The
development of attention in primary school students directly affects their overall
learning process. Therefore, the issue of developing attention is an important part of
school education.
Keywords:
primary school, education, development of attention, school,
interesting tasks, understanding, knowledge, skills.
KIRISH
Boshlang‘ich yoshdagi bolalar diqqatining asosiy xususiyati uning nisbatan qisqa
davomiyligi va o‘zgaruvchanligidir. Bu yoshdagi o‘quvchilar tezda chalg‘iydi,
ularning diqqat doirasi cheklangan bo‘ladi. Shu sababli, o‘qituvchilar va ota-onalar
bolalarning diqqatini shakllantirish va uni mustahkamlash uchun maxsus metod va
usullarni qo‘llashlari lozim. Diqqatni rivojlantirish jarayonida bolalar faol ishtirok
etishi, ularni qiziqtiradigan, oson tushunarli va qiziqarli vazifalar berilishi muhimdir.
Diqqatni rivojlantirishning eng samarali yo‘llaridan biri o‘yinlar orqali ishlashdir.
O‘yinlar bolalarning diqqatini jamlashga yordam beradi, ularni faol va qiziqarli tarzda
bilim olishga jalb qiladi. Masalan, ranglarni ajratish, shakllarni topish, so‘zlarni eslab
qolish kabi o‘yinlar diqqatni mustahkamlashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, o‘quv
jarayonida vizual va eshitish vositalaridan foydalanish ham diqqatni oshirishga yordam
beradi. Rasm, video, ovozli materiallar bolalarning diqqatini uzoqroq saqlashga imkon
yaratadi. Diqqatni rivojlantirishda muhim omillardan biri ham o‘quv muhitining to‘g‘ri
tashkil etilishidir. O‘quv xonasi shovqindan, bezovtalikdan xoli bo‘lishi, o‘quvchilar
uchun qulay va tartibli bo‘lishi kerak. Shuningdek, darslarning davomiyligi va
mazmuni ham diqqatni ushlab turishda katta rol o‘ynaydi. Darslar qisqa muddatli
bo‘lib, o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga mos kelishi zarur. Uzun va birxil darslar
bolalarda charchoq va befarqlikni keltirib chiqaradi, bu esa diqqatning pasayishiga
sabab bo‘ladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilarida
diqqatni
shakllantirish
jarayonida
motivatsiyaning o‘rni beqiyosdir. O‘quvchilarning o‘qishga bo‘lgan qiziqishi, yangi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
115
2181-
3187
bilimlarni o‘rganishga intilishi diqqatni yaxshilashga yordam beradi. Shu bois,
o‘qituvchilar o‘quvchilarni rag‘batlantirish, ularni muvaffaqiyatga erishishga undash
uchun turli usullarni qo‘llashlari zarur. Masalan, maqtov, rag‘batlantiruvchi sovg‘alar,
o‘yinlar orqali o‘quvchilarning diqqatini oshirish mumkin. Bundan tashqari, diqqatni
rivojlantirishda bolalarning psixologik holati ham muhim ahamiyatga ega. Stress,
charchoq, oilaviy muammolar bolalarning diqqatini susaytiradi. Shu bois, o‘qituvchilar
va ota-onalar bolalar bilan doimiy muloqotda bo‘lishi, ularning ruhiy holatini kuzatishi
va zarur yordam ko‘rsatishi kerak. Bolalar uchun do‘stona va qo‘llab-quvvatlovchi
muhit yaratish diqqatni rivojlantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Diqqatni
rivojlantirishda muntazam mashqlar va mashg‘ulotlarning o‘rni katta. Maxsus diqqat
mashqlari bolalarning e’tiborini jamlash qobiliyatini oshiradi. Masalan, diqqatni
jamlash uchun qisqa matnlarni o‘qib, ularning mazmunini tushunish va so‘ngra
savollarga javob berish, raqamlar yoki so‘zlarni eslab qolish kabi mashqlar samarali
hisoblanadi. Shuningdek, diqqatni jamlash uchun nafas olish mashqlari va yengil
jismoniy mashqlar ham foydali.
O‘quv jarayonida diqqatni rivojlantirish uchun texnologiyalardan foydalanish
ham muhim. Zamonaviy ta’lim vositalari, interaktiv doskalar, kompyuter dasturlari va
mobil ilovalar bolalarning diqqatini jalb qilishda samarali vositalar hisoblanadi. Biroq,
texnologiyalardan foydalanishda me’yorni saqlash zarur, chunki ortiqcha ekran oldida
o‘tirish ham diqqatning pasayishiga olib kelishi mumkin.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Diqqatni rivojlantirish jarayonida ota-onalarning roli ham katta. Ular bolalarning
kundalik hayotida diqqatni talab qiladigan vazifalarni ko‘paytirishlari, uy sharoitida
o‘yinlar va mashqlar orqali diqqatni mustahkamlashlari muhimdir. Ota-onalar bolalar
bilan birga kitob o‘qish, hikoyalar tinglash, mantiqiy savollar berish orqali diqqatni
rivojlantirishga hissa qo‘shishlari mumkin. Shuningdek, diqqatni rivojlantirishda
bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olish zarur. Har bir bola o‘ziga xos
diqqat darajasiga ega bo‘lib, uning rivojlanish sur’ati turlicha bo‘lishi mumkin.
O‘qituvchilar va ota-onalar bolaning qobiliyatlarini e’tiborga olib, unga mos metod va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
116
2181-
3187
usullarni tanlashlari kerak. Bu esa diqqatni samarali rivojlantirishga yordam beradi.
Diqqatni rivojlantirishda doimiylik va tizimlilik muhim ahamiyatga ega. Bir martalik
mashqlar yoki tadbirlar emas, balki muntazam va rejalashtirilgan faoliyat natijasida
diqqat sezilarli darajada oshadi. Shu bois, o‘qituvchilar dars rejasida diqqatni
rivojlantirishga oid mashqlarni muntazam kiritishlari zarur. Ota-onalar bolalarining
diqqatini rivojlantirishda muhim va beqiyos rol o‘ynaydilar. Diqqat – bu bolaning
ma’lum bir vazifaga yoki faoliyatga ongli ravishda e’tibor qaratish qobiliyatidir.
Bolalar maktabga kirish davrida, ayniqsa boshlang‘ich sinflarda, diqqatni jamlash va
uni uzoq vaqt davomida saqlash qobiliyati ta’lim jarayonining samaradorligini
belgilovchi asosiy omillardan biridir. Shu sababli ota-onalar diqqatni rivojlantirishga
oid bilim va ko‘nikmalarni egallab, ularni amaliyotda qo‘llashlari zarur.
Birinchidan, bolalar uchun tartibli va barqaror hayot tarzini yaratish juda
muhimdir. Bolaning kun tartibi aniq belgilanganida, u o‘z vaqtini qanday tashkil
qilishni va har bir faoliyatga qachon e’tibor qaratishni o‘rganadi. Uyqu va ovqatlanish
vaqtlariga qat’iy rioya qilish, bolaga sog‘lom va barqaror muhit yaratadi. Bu esa bosh
miya faoliyatining yaxshilanishiga va diqqatni jamlash qobiliyatining oshishiga
yordam beradi. Uyqu yetishmasligi yoki noto‘g‘ri ovqatlanish bolalarda charchoq va
diqqatning pasayishiga olib keladi, shuning uchun ota-onalar bu masalalarga alohida
e’tibor qaratishlari lozim. Bundan tashqari, ota-onalar bolalar bilan birga diqqatni
rivojlantiruvchi o‘yinlar va mashqlar o‘ynashlari mumkin. Bunday o‘yinlar bolalarning
tafakkurini, eslab qolish qobiliyatini va e’tiborini kuchaytiradi. Masalan, so‘zlarni
eslab qolish, ranglarni ajratish, shakllarni topish, mantiqiy jumboqlarni yechish kabi
mashqlar bolalar diqqatini jalb qiladi va uni rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘yin
shaklida o‘tilgan mashg‘ulotlar nafaqat bolalar uchun qiziqarli bo‘ladi, balki ularning
o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini ham oshiradi. Ota-onalar o‘qishga bo‘lgan qiziqishni
oshirishga ham harakat qilishlari kerak. Bolalar bilan birga kitob o‘qish, hikoyalar
tinglash va ular haqida suhbatlashish bolalarning diqqatini mustahkamlashga yordam
beradi. Kitob o‘qish jarayonida ota-onalar bolalarga savollar berishlari, hikoyaning
mazmuni haqida fikr almashishlari mumkin. Bu bolalarning tinglash va tushunish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
117
2181-
3187
qobiliyatini rivojlantiradi, shu bilan birga diqqatni jamlashga ko‘maklashadi. Kitob
tanlashda bolaning yoshiga va qiziqishlariga mos keladigan asarlarni tanlash
muhimdir, chunki qiziqishning yuqori bo‘lishi diqqatni yanada kuchaytiradi.
Shuningdek, o‘quv uchun qulay va shovqinsiz muhit yaratish ota-onalarning
vazifalaridan biridir. Uyda bolalar uchun o‘qish va mashg‘ulotlar o‘tkazish uchun
maxsus joy tashkil etilishi lozim. Bu joyda televizor, telefon va boshqa bezovta
qiluvchi vositalar bo‘lmasligi kerak. Shovqinsiz va tartibli muhit bolalarning diqqatini
jamlashga yordam beradi va ularni o‘qishga yanada qiziqtiradi. Ota-onalar uyda
tinchlik va osoyishtalikni ta’minlash uchun harakat qilishlari zarur.[1]
Motivatsiya va rag‘batlantirish ham diqqatni rivojlantirishda katta ahamiyatga
ega. Bolalar o‘zlarining kichik yutuqlari uchun ota-onalar tomonidan maqtov va
rag‘batlantirishni olganda, ular o‘zlariga bo‘lgan ishonchni oshiradilar. Bu esa
o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni kuchaytiradi va diqqatni yanada mustahkamlaydi. Ota-
onalar bolalarni maqsad sari intilishlariga undashlari, muvaffaqiyatlari uchun ularni
rag‘batlantirishlari muhimdir. Rag‘batlantirish faqat maqtov bilan cheklanmasligi,
balki kichik sovg‘alar yoki maxsus vaqt ajratish shaklida ham bo‘lishi mumkin.
Psixologik qo‘llab-quvvatlash ham ota-onalar tomonidan e’tibordan chetda qolmasligi
kerak. Bolaning ruhiy holatini doimiy kuzatib borish, uning ichki dunyosini tushunish
va kerak bo‘lganda yordam berish diqqatni rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi.
Stress, tashvish yoki charchoq bolalarda diqqatning susayishiga olib keladi. Shu bois,
ota-onalar bolalariga dam olish va o‘yin uchun yetarli vaqt ajratishlari, ularni qo‘llab-
quvvatlashlari zarur. Bolalar o‘zlarini qulay va xavfsiz his qilganlarida, diqqatni
jamlashlari osonlashadi.[2]
Texnologiyalardan oqilona foydalanish ham diqqatni rivojlantirishda muhimdir.
Kompyuter, planshet va telefon kabi qurilmalar bolalar uchun ko‘plab foydali ta’lim
dasturlarini taqdim etsa-da, ularning ekran oldida o‘tirish vaqtini cheklash kerak.
Haddan tashqari ko‘p vaqt ekran oldida o‘tkazish diqqatning susayishiga olib keladi.
Ota-onalar texnologiyalardan foydalanishni nazorat qilib, bolalarni faqat ta’limga oid
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
118
2181-
3187
dasturlar bilan tanishtirishlari, shuningdek, ularni faol o‘yinlar va mashg‘ulotlarga
yo‘naltirishlari zarur.[3]
Har bir bolaning diqqat qobiliyati va o‘rganish uslubi turlicha bo‘ladi. Shu sababli
ota-onalar individual yondashuvni qo‘llashlari kerak. Bolaning qiziqishlari,
qobiliyatlari va ehtiyojlarini hisobga olib, unga mos mashqlar va o‘yinlarni tanlash
samarali natija beradi. Ba’zi bolalar vizual uslubda yaxshiroq o‘rganishsa, boshqalari
eshitish yoki amaliy mashg‘ulotlar orqali yaxshiroq diqqatni jamlashlari mumkin. Ota-
onalar bu jihatlarni aniqlab, bolaning o‘rganish jarayonini shunga moslashtirishlari
lozim. Diqqatni rivojlantirish uzoq muddatli va doimiy jarayon ekanligini unutmaslik
kerak. Ota-onalar sabr-toqat bilan bolalar bilan ishlashlari, natijalarni kutishda sabrli
bo‘lishlari zarur. Muntazam ravishda diqqatni rivojlantiruvchi mashqlarni amalga
oshirish, rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlash orqali bolalar o‘z e’tiborlarini yanada
mustahkamlashlari mumkin.[4]
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni rivojlantirish
ularning ta’lim jarayonida muvaffaqiyat qozonishining asosiy omillaridan biridir.
Diqqat qisqa davomiyligi va o‘zgaruvchanligi tufayli, uni shakllantirish uchun maxsus
metod va usullar qo‘llanilishi lozim. O‘yinlar, vizual va eshitish vositalari, motivatsiya,
psixologik qo‘llab-quvvatlash, maxsus mashqlar, texnologiyalardan oqilona
foydalanish va ota-onalar bilan hamkorlik diqqatni rivojlantirishda muhim omillardir.
Shuningdek, individual yondashuv va doimiylik diqqatni mustahkamlashga xizmat
qiladi. Shu tarzda tashkil etilgan ta’lim jarayoni boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining
diqqat qobiliyatini oshirib, ularni kelajakdagi ta’lim bosqichlariga tayyorlashda muhim
rol o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Usmonova G. "Boshlangich sinf oquvchilarida diqqatni shakllantirishning
pedagogik va psixologik jihatlari". 2023 yil.Ilmiy adabiyotlar markazi.
2. E. G'oziyev. "Psixologiya". 2019 yil. Ilm ziyo nashriyoti, Toshkent.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
119
2181-
3187
3. E.I. Royuv. "Boshlang'ich sinf o'quvchilarida diqqatni rivojlantirish usullari". 2019
yil. Ilm ziyo nashriyoti, Toshkent.
4. Toshpo‘latov O‘tkir. "Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni jamlash va past
o‘zlashtirishni oldini olish". 2022 yil. O‘zbekiston pedagogika universiteti nashriyoti.
5. Normurodova Dilnoza. "Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda diqqatni
rivojlantirish metodlari". 2020 yil. Toshkent pedagogika universiteti.
6. Xudoyberganova Gulbahor. "Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni
mustahkamlash va o‘quv jarayoniga ta’siri". 2022 yil. O‘zbekiston milliy universiteti
nashriyoti.
7. Ergashev Komiljon. "Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni rivojlantirishning
pedagogik asoslari". 2021 yil. Toshkent davlat pedagogika universiteti.
