ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
21
2181-
3187
IJTIMOIY TARMOQLAR TURLARI VA ULARNING ZAMONAVIY
TA’LIM TIZIMIDAGI AHAMIYATI
Farg’ona shahar 2-sonli
politexnikum
maxsus fan o’qituvchisi
Jumaboyev Boburmirzo
Shavkatjon o'g'li.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bugungi kunda mamlakatimizda ta’lim
islohotlarining rivojlanib borishi, ijtimoiy tarmoqlar turlari va ularning zamonaviy
ta’lim tizimidagi ahamiyati muallif tomonidan keng yoritib berilgan. Qolaversa, ta’lim
tizimida ijtimoiy tarmoq turlari va ularning zamonaviy vositalarini tadbiq etish
bo’yicha taklif va tavsiyalar berib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
Ta’lim, ijtimoiy tarmoqlar, zamonaviy ta’lim, axborot
texnologiyalari.
21-asrda kompyuter texnologiyalarining rivojlanishi tufayli axborot jamiyati
haqiqatga aylandi: jamiyat har xil turdagi ma'lumotlarga ega bo'ldi va ularga real vaqt
rejimida kirish imkoniyatiga ega bo'ldi. Axborotdan foydalanish qoidalarini bilish,
kerakli manbalarni izlash va tanlashda ma'lum madaniyatga ega bo'lish, axborotdan
foydalana olish yoki sifat jihatidan yangi axborotni yaratish muhimdir. Ta'limni
axborotlashtirish jamiyat hayotining boshqa sohalarini axborotlashtirishdan oldinda
bo'lishi kerak, chunki bu sohada butun jamiyatni axborotlashtirish uchun ijtimoiy,
psixologik, umumiy madaniy va kasbiy shart-sharoitlar yaratilgan. Bilimli,
eruditsiyasi, keng mafkuraviy dunyoqarashi, eng avvalo, axborot madaniyatiga ega
shaxs zamonaviy jamiyatda samarali axborot faoliyatini amalga oshirishga qodir.
Zamonaviy jamiyatda insonning axborot madaniyatining eng samarali shakllanishi
ta'lim tizimi orqali amalga oshiriladi. Biz o'quvchilarning umumiy madaniyatini
shakllantirishni o'rta kasb-hunar ta'limining ustuvor vazifalaridan biri deb bilamiz,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
22
2181-
3187
chunki shaxsning talabalik yillarida shakllangan madaniyat darajasi uning kasbiy
faoliyatidagi farovonligini belgilaydi.
«Ijtimoiy tarmoq» atamasini 1954 yilda sotsiolog Jeyms Barns muomalaga
kiritgan bo’lib, o’sha paytlarda uning internetga aloqasi bo’lmagan va unga shunday
ta’rif berilgan: «Ijtimoiy tarmoq – ijtimoiy obyektlar hisoblanadigan (odamlar va
tashkilotlar) tugunlar guruhi va ular orasidagi aloqalar (ijtimoiy munosabatlar)dan
tarkib topgan ijtimoiy tuzilmadir». Oddiyroq qilib aytganda, ijtimoiy tarmoq –
ma’lumotlar, bir taraflama yoki ikki taraflama aloqalarga ega bo’lgan odamlar
guruhidir. Olib borilgan axborot-tahliliy natijalar va statistik ma’lumotlarga ko’ra,
Facebook hozirgi vaqtda dunyoda eng mashhur ijtimoiy tarmoq sifatida yetakchi
o’rinda bormoqda. Bugungi kunga kelib, Facebook tarmog’ida ro’yxatdan o’tganlar
soni bir necha milliard kishidan ortganligi ma’lum qilingan. Undan keyingi o’rinlarni
esa Twitter, Instagram, LinkedIn, Google+, Pinterest, Snapchat, YouTube, Reddit,
WhatsApp, Flickr, Weibo egallab kelmoqda.
Hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlarning ahamiyati haqida ortiqcha ta’rif berishga
hojat yo’q. Negaki o’zaro muloqotda, biznesda, yangi mijozlar topishda, mahsulot
sotuvini oshirishda, biror soha bo’yicha mutaxassis tanlovida ijtimoiy tarmoqlardan
to’g’ri foydalanish strategiyasini yo’lga qo’yib olish kerak bo’ladi. Tahlil qilishni
qulaylashtirish maqsadida mavjud ijtimoyi tarmoq platformalarini asosiy
funksiyalariga ko’ra guruhlarga bo’lib chiqdik.
Muloqot qilishga mo’ljallangan ijtimoiy tarmoqlar (Relationship networks)
Bu hozirda eng talabgor va eng ko’p foydalanuvchilarga ega bo’lgan ijtimoiy
tarmoqlardir. Bularga Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki, Linkedin misol keltirish
mumkin. Bu ijtimoiy tarmoqlar dastlab paydo bo’lgan bo’lmasa ham, hozirda barcha
sohalarda yetakchi hisoblanadi. Bu ijtimoiy tarmoqlar birinchilarda bo’lib o’z
foydalanuvchilariga o’zining personal mini saytlarini taklif qilgan, bu keyinchalik
profil deb nomlangan. Bu muloqot saytlari bir platforma doirasida maksimum
imkoniyatlarni taqdim etishga harakat qiladilar. Shartli ravishda bu muloqot saytlarini
qo’yidagi kategoriyalarga bo’lishimiz mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
23
2181-
3187
-Shaxsiy aloqalar (kontakt)lar tarmoqlari
-Professional tarmoqlar
- Deytinglar (tanishuv saytlari)
Media kontent almashuviga mo’ljallangan ijtimoiy tarmoqlar (Media sharing
networks)
Ijtimoiy tarmoqning bu turi foydalanuvchilarga video va foto materiallarni o’zaro
almashishga imkon beradi. Bularga Flickr, Instagram, YouTube, Vimeo, Vine,
Snapchat.
Muhokamalar va izohlarga mo’ljallangan ijtimoiy tarmoqlar (Online
reviews)
Yelp va Urbanspoon xorijiy tarmoqlari geolokatsiya va mahalliy biznes haqida
sharh va tavsiyalar qoldirish qobiliyatiga asoslangan. Airbnb va Uber sayohatchilar
turar joylari va shaxsiy tashuvchilar haqidagi sharhlarga e'tibor qaratadi. Bunday
ijtimoiy media foydalanuvchilarga xarid qilish to'g'risida qaror qabul qilish uchun
barcha kerakli ma'lumotlarni to'plashga yordam beradigan ulkan bilim bazasidir. Siz
tinglovchilaringizning ishonchini qozonish, ijobiy fikr-mulohazalarni qabul qilish va
salbiy sabablarni bartaraf etish uchun qo'lingizdan kelganini qilishingiz kerak.
Jamoaviy muhokamalarga mo’ljallangan ijtimoiy tarmoqlar (Discussion
forums)
Jamiyatlar, forumlar, savol-javob xizmatlari ijtimoiy medianing birinchi
turlaridandir. Ushbu turdagi zamonaviy vakillariga Quora, Reddit va Digg kiradi.
Foydalanuvchilar o'rtasidagi o'zaro ta'sir mexanizmining asosini bilim almashish
zarurati tashkil qiladi. Foydali bo'lish - bunday xizmatlar bo'yicha brendlar uchun
asosiy vazifa. Ammo ehtiyot bo'ling - mahalliy auditoriya tajovuzkor reklamani
yoqtirmaydi, agar siz ushbu qoidani e'tiborsiz qoldirsangiz, foydalanuvchilarning
salbiy munosabatiga duch kelishingiz yoki hatto moderator tomonidan taqiqlanish
xavfi mavjud. Bu holatda eng yaxshi strategiya ekspert sifatida muhokamada
qatnashish yoki oxirgi chora sifatida o‘z brendingizdan muhokamaga tegishli bo‘lgan
maqola yoki trening videosiga havolani joylashtirish bo‘ladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
24
2181-
3187
Mualliflik huquqlariga mo’ljallangan ijtimoiy tarmoqlar (Social publishing
platforms)
Ushbu turdagi ijtimoiy media bloglar va mikro-bloglar uchun xizmatlarni o'z
ichiga oladi, bu erda foydalanuvchilar matn va media kontentini yaratadilar va nashr
etadilar. Bunga Twitter, Medium va Tumblr kabi mashhur platformalar kiradi va agar
Twitterning biznes uchun afzalliklari taqdimotga muhtoj bo'lmasa, unda boshqa
platformalarda hikoya biroz boshqacha - agar sizning muloqot strategiyangiz original
kontent yaratishni o'z ichiga olsa, u holda siz ijtimoiy media ma'lumotlaridan
foydalangan holda auditoriyangizni kengaytirishingiz mumkin. Bunga qo'shimcha
ravishda, qidiruv tizimlari ushbu saytlarda nashr etilgan tarkibni juda tez indekslaydi:
Ijtimoiy xatcho'plar saytlari (Bookmarking sites)
StumbleUpon, Pinterest, Flipboard bu xizmatlar bo'lib, foydalanuvchi o'zining
shaxsiy kutubxonasiga tarkib to'playdi va boshqa hamjamiyat a'zolari obuna bo'lishi
mumkin. Odatda, ushbu ijtimoiy media platformalari ko'proq tegishli kontentni taklif
qilish uchun qiziqishlarni o'rganadi. Bu erda biznes uchun eng aniq vazifa - ularning
onlayn mavjudligini foydalanuvchilarga qulay qilishdir: kontentni asosiy ijtimoiy
xatcho'p xizmatlari standartlariga optimallashtirish, xatcho'plar uchun tugmalarni
qo'shish va h.k. Shuningdek, siz o'z kanalingizda kontent yaratishingiz va saralashingiz
mumkin: masalan, Pinterestda "taxta" yarating va u erda foydalanuvchilarni
qiziqtiradigan kontentni nashr qiling yoki foydalanuvchi tomonidan yaratilgan
kontentni qayta joylashtiring.
Qiziqishlarga asoslangan tarmoqlar (Interest-based networks)
Ijtimoiy tarmoqlar bizga taqdim etayotgan eng ommabop imkoniyat - bu
hamfikrlar va qiziqishlari o'xshash odamlarni topishdir. Masalan, Last.fm musiqa
ixlosmandlari uchun tarmoq, Goodreads adabiyot ixlosmandlari uchun. Ushbu turdagi
ijtimoiy tarmoq sanoat hamjamiyatlari yoki noshirlar uchun juda mos keladi. Bundan
tashqari, agar sizning biznesingiz sevimli mashg'ulotingiz bilan bog'liq bo'lsa, siz
mavjud jamoaga qo'shilishingiz yoki o'zingizni yaratishingiz mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
25
2181-
3187
Zamonaviy ta’lim jarayonida ijtimoiy tarmoqlar muhim o‘rin tutib, talabalar va
o‘qituvchilarga muloqot qilish, hamkorlik qilish va axborot almashish uchun yangi
imkoniyatlar yaratmoqda. Ushbu maqolada biz ijtimoiy tarmoqlarning asosiy turlari va
ularning ta'limdagi ahamiyatini ko'rib chiqamiz.
1. Ta'lim ijtimoiy media: Bular ta'lim maqsadlari uchun maxsus ishlab chiqilgan
maxsus platformalardir. Ular o'qituvchilarga kurslar yaratish, materiallarni nashr etish,
blog yuritish va talabalar bilan muloqot qilish imkonini beradi. Ushbu ijtimoiy
tarmoqlar ko'pincha o'quvchilar yangi mavzularni o'rganishlari, testlarni topshirishlari
va turli mamlakatlardagi o'qituvchilar va boshqa talabalar bilan muloqot qilishlari
mumkin bo'lgan onlayn ta'lim imkoniyatlarini taqdim etadi.
2. Professional ijtimoiy tarmoqlar: Bular muayyan soha mutaxassislarini
birlashtiradigan platformalardir. Ular talabalar va o'qituvchilarga ish topish, tajriba va
murabbiylik almashish va professional tarmoqlarni yaratish imkonini beradi. Bunday
ijtimoiy tarmoqlar an'anaviy ish qidirish usullarini to'ldiradi va kasbiy ko'nikmalarni
rivojlantirishga yordam beradi.
3. Umumiy ijtimoiy tarmoqlar: Bular ta’limga ixtisoslashtirilmagan, ammo ta’lim
jarayonida foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan platformalardir. Masalan, Facebook,
Instagram va Twitter’dan sinfdoshlar bilan muloqot qilish, o‘quv materiallarini
almashish va guruh loyihalarini tashkil qilish uchun foydalanish mumkin. Shuningdek,
ular o'qituvchilarga o'quvchilar bilan muloqot qilish uchun sahifalar va guruhlar
yaratishga imkon beradi.
Zamonaviy ta'lim jarayonida ijtimoiy tarmoqlarning ahamiyati:
1. Ta'lim olish imkoniyatini yaxshilash: Ijtimoiy tarmoqlar talabalarga o'quv
materiallaridan foydalanish va o'qituvchilar va boshqa talabalar bilan istalgan vaqtda
va dunyoning istalgan nuqtasidan muloqot qilish imkonini beradi.
2. Hamkorlik va bilim almashish: Ijtimoiy tarmoqlar talabalar va oʻqituvchilarga
fikr, tajriba va materiallar almashish imkonini beradi. Bu tanqidiy fikrlash,
muammolarni hamkorlikda hal qilish va yangi bilimlarni yaratishga yordam beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
26
2181-
3187
3. Raqamli ko'nikmalarni rivojlantirish: Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish
talabalarga ma'lumot qidirish, uning ishonchliligini baholash, kontent yaratish va
onlaynda samarali muloqot qilish kabi raqamli ko'nikmalarni rivojlantirishga yordam
beradi.
4. Ijtimoiylashtirish va motivatsiya: Ijtimoiy media talabalar uchun o'z yutuqlari
bilan bo'lishish va tengdoshlari va o'qituvchilaridan fikr-mulohaza va yordam olish
uchun platforma bo'lishi mumkin. Bu ijobiy o'zaro munosabatlarni va talabalar
motivatsiyasini rivojlantirishga yordam beradi.
O‘quv jarayonida ijtimoiy tarmoqlardan qo‘yidagi yo‘nalishlarda foydalanamiz:
❖
Muloqot;
❖
Ota-onalarni ta’lim jarayoniga jalb qilish;
❖
Savodxonlik, muloqot va o'qish ko'nikmalarini oshirish;
❖
Darslarni masofadan o'qitish imkoniyati;
❖
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish. Umuman olganda, ijtimoiy media ta'lim olish
imkoniyatlarini kengaytirish, hamkorlik va bilim almashishni qo'llab-quvvatlash,
raqamli ko'nikmalarni rivojlantirish va talabalarning ijtimoiylashuvi va motivatsiyasini
osonlashtirish orqali zamonaviy ta'limda muhim rol o'ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA INTERNET MANBAALAR:
1. Ergashevich, E. A. (2023). INTERNET TARMOG’I AXBOROT
XURUJLARI. ИННОВАЦИИ В ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ, 6(3).
2. Ergashevich, E. A. (2023). TALABA YOSHLAR MEDIASAVODXONLIGI-
DAVR TALABI. ИННОВАЦИИ В ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ, 6(3).
3. Ergashevich, E. A. (2023). Internet Tarmog ‘i Xizmat Turlarining Zamonaviy
Tahlili. Journal of Innovation in Education and Social Research, 1(3), 174-176.
4. Ergashevich, E. A. (2017). Implementation of Modern Pedagogical
Technologies in the Process of Training Sessions. Asian Journal of Multidimensional
Research (AJMR), 6(5), 37-47.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
27
2181-
3187
5.
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0
%BB%
D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%82%D1%8C
6. https://diso.ru/blog/39 7. https://vk.com/@ezhteis-socialnye-seti-kak-sredstvo-
formirovaniya-informacionnoi-i-o
