ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
224
2181-
3187
LOGISTIKA VA MARKETINGNING O’ZARO ALOQADORLIGI
Mamadaliyev Azizbek Umrzoq
oʻgʻli
Andijon davlat texnika
instituti
Avtomobilsozlik va Transport
fakultiteti
Transport logistikasi yoʻnalishi 4-kurs
talabasi
Annotasiya. Hozirgi vaqtda jamiyat tomonidan hal etilayotgan yirik iqtisodiy,
xom ashyoviy, energetik va boshqa muammolar jamiyat ehtiyojlarini va iqtisodiy
resurslarga
yo’naltirilganlikni
kuchaytirib,
marketingning
iste'molchilik
kontseptsiyasini ancha o’zgartirib yubordi. Marketing kontseptsiyasi shakllanib
bormoqda. U nafaqat bitta shaxsning, balki butun jamiyat extiyojlarini qondirishga
qaratilgan. Korxona foydasi, xaridor ehtiyojlari va jamiyat manfaatlarining o’ziga xos
muvofiqlashuvi va o’zaro bog’lanishi sodir bo’ladi. Logistika, marketing kabi,
iste'molchining manfaatlaridan kelib chiqadi.
Kalit so‘zlar: asosiy elementlari, skladlash, inventarizatsiya boshqaruvi, ombor
boshqaruvi, taqsimot tarmoqlari, narx belgilash strategiyasi, distribyutsiya kanallari,
integratsiya, narx strategiyasi,
Annotation. At present, major economic, raw material, energy and other problems
being solved by the society have strengthened the needs of the society and orientation
to economic resources, and have significantly changed the consumer concept of
marketing. The marketing concept is taking shape. It is aimed at satisfying the needs
of not only one person, but also the whole society. There is a unique coordination and
interconnection of the company's profit, customer needs and society's interests.
Logistics, like marketing, is driven by the interests of the consumer.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
225
2181-
3187
Key words: basic elements, warehousing, inventory management, warehouse
management, distribution networks, pricing strategy, distribution channels, integration,
pricing strategy.
Logistika va marketing zamonaviy biznesning ikki muhim jihatini ifodalaydi.
Ular bir-biri bilan chambarchas bog'liq bo'lib, kompaniyaning raqobatbardoshligini va
muvaffaqiyatini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
Logistika – bu mahsulotlar va xizmatlarning ishlab chiqarish jarayonidan
iste'molchiga yetkazilishigacha bo'lgan jarayonlarni boshqarish san'atidir. U quyidagi
asosiy elementlarni o'z ichiga oladi:
1.
Transport: Mahsulotlarni bir joydan boshqa joyga o'tkazish. Transport —
logistikaning ajralmas qismi bo'lib, u tovarlarning harakatini ta'minlashda muhim rol
o'ynaydi. Har bir transport turi o'ziga xos afzalliklarga ega bo'lib, kompaniyalar o'z
ehtiyojlariga qarab eng mos variantni tanlashlari lozim. Samarali transport tizimlari
orqali logistika jarayonlarini optimallashtirish mumkin, bu esa umumiy samaradorlikni
oshiradi va xarajatlarni kamaytiradi.
2.
Skladlash: Mahsulotlarni vaqtincha saqlash va taqsimlash. U logistikaning
asosiy elementlaridan biri bo'lib, u tovarlarni saqlash, qayta ishlash va tarqatish
jarayonlarini o'z ichiga oladi.
3.
Inventarizatsiya boshqaruvi: Ombordagi mavjud mahsulotlar miqdorini
nazorat qilish. U mahsulotlar, materiallar va resurslarning hisobini yuritish, ularni
nazorat qilish va samarali boshqarish jarayonlarini o'z ichiga oladi.
4.
Ombor boshqaruvi: Ombordagi operatsiyalarni samarali tashkil etish. U
tovarlarning samarali saqlanishi, tarqatilishi va boshqarilishi uchun zarur. ombor
boshqaruvi logistik jarayonlarning ajralmas qismi bo'lib, tashkilotning umumiy
faoliyatida muhim ahamiyatga ega. Samarali ombor boshqaruvi nafaqat iqtisodiy foyda
keltiradi, balki kompaniyaning raqobatbardoshligini ham oshiradi.
5.
Taqsimot tarmoqlari: Mahsulotlarning iste'molchilarga yetkazilish
yo'llarining rejalashtirilishi. Logistikaning taqsimot tarmoqlari har qanday biznesning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
226
2181-
3187
muvaffaqiyati uchun juda muhimdir. Ularning samarali ishlashi kompaniyaning
umumiy strategiyasiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi va mijozlarning qoniqishini oshiradi.
Logistikada asosiy maqsad – xarajatlarni kamaytirish, samaradorlikni oshirish va
mijozlarga xizmat ko'rsatishni yaxshilashdir.
Marketing – bu kompaniya yoki tashkilotning mahsulotlarini yoki xizmatlarini
iste'molchiga yetkazish, ularni targ'ib qilish, narx belgilash va mijozlar bilan
munosabatlarini boshqarishga qaratilgan faoliyatdir. Marketing quyidagi asosiy
elementlardan iborat:
1.
Bozor tadqiqotlari: Bozordagi talabni, raqobatchilarni va iste'molchilarni
o'rganish. U kompaniyalar va tashkilotlarga o'z mahsulotlari yoki xizmatlarini samarali
ravishda bozorga taklif qilishlari uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni to'plash, tahlil
qilish va tushunishga yordam beradi. Bozor tadqiqotlari natijalari marketing
strategiyasining muvaffaqiyatini belgilovchi omillardan biridir. U har qanday biznes
uchun zarur bo'lgan bilimlarni taqdim etadi va raqobatda ustunlikka erishishda yordam
beradi.
2.
Mahsulotni rivojlantirish: Yangi mahsulotlar yaratish yoki mavjudlarini
yaxshilash. Bu jarayon yangi mahsulotlarni yaratish, mavjud mahsulotlarni yaxshilash
yoki ularni bozorga chiqarish bilan bog‘liq. Mahsulotni rivojlantirish jarayonida
kreativlik, innovatsiya hamda iste'molchilar ehtiyojlarini hisobga olish muhim
ahamiyatga ega.
3.
Narx
belgilash
strategiyasi:
Mahsulotning
narxini
belgilashda
foydalaniladigan usullar. Narx belgilash strategiyasi kompaniyaning umumiy
marketing strategiyasiga mos kelishi va bozor sharoitlariga, raqobatchilarga,
iste'molchilarning ehtiyojlariga va boshqa omillarga asoslanadi. Narx belgilash
murakkab jarayon bo'lib, u ko'plab omillarni hisobga oladi. To'g'ri tanlangan narx
strategiyasi kompaniyaning muvaffaqiyatiga katta ta'sir ko'rsatishi mumkin.
4.
Targ'ibot (promosyon): Mahsulot yoki xizmatni reklama qilish va
iste'molchiga yetkazib berish usullari. Targ‘ibot marketing strategiyasining ajralmas
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
227
2181-
3187
qismi bo‘lib, u kompaniyaning brendi va mahsulotlarini iste’molchilarga yetkazishda
muhim rol o‘ynaydi. To'g'ri rejalashtirilgan va amalga oshirilgan targ‘ibot kampaniyasi
kompaniya muvaffaqiyatini ta’minlashi mumkin.
5.
Distribyutsiya
kanallari:
Mahsulotlarning
bozorga
kirishini
ta'minlaydigan yo'llar. Ular mahsulot yoki xizmatni ishlab chiqaruvchidan oxirgi
iste'molchigacha yetkazib berish jarayonini tashkil etadi. Distributsiya kanallari orqali
mahsulotlarning mavjudligi, narxlari, va mijozlarga bo'lgan munosabat o'rnatiladi.
Marketingning asosiy maqsadi – mijozlarning ehtiyojlarini qondirish, brendning
obro'sini oshirish va sotuvlarni ko'paytirishdir.
Logistika va marketing o'rtasida bir qator umumiy jihatlar mavjud:
- Ikkalasi ham biznes jarayonining ajralmas qismlari bo'lib, ular bir-birini
to'ldiradi.
- Har ikkalasi ham mijozga yo'naltirilgan strategiyalar ishlab chiqishga intiladi.
- Xarajatlarni kamaytirish va samaradorlikni oshirish maqsadida integratsiya
qilinishi mumkin.
Biroq, ularning o'ziga xos jihatlari ham bor:
- Logistika asosan jismoniy jarayonlarga e'tibor beradi (mahsulotlar harakati),
marketing esa psixologik jarayonlarga (iste'molchi xulqi) qaratilgan.
- Logistika xarajatlarni nazorat qilishga ko'proq e'tibor beradi, marketing esa
brend yaratishga ko'p vaqt sarflaydi.
Logistika va marketing fanlari o'zaro aloqador bo'lganligi sababli ularning
integratsiyasi muvaffaqiyatli biznes modelini yaratishda muhim ahamiyatga ega.
Masalan:
1)
Mahsulot taqdimoti: Marketing logistika yordamida mahsulotlarning
qanday tezlikda yetkazilishi haqida ma'lumot oladi, bu esa reklama strategiyalarini
rejalashtirishda qo'llaniladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
228
2181-
3187
2)
Mijoz ehtiyojlari: Mijozlardan kelgan fikr-mulohazalar logistika
jarayonlariga ta'sir qilishi mumkin; masalan, agar mijozlar tez-tez buyurtma
berayotgan bo'lsa, logistika tizimi shunga mos ravishda takomillashtirilishi kerak.
3)
Narx strategiyasi: Narx belgilashda logistik xarajatlar hisobga olinishi
kerak; yuqori logistik xarajatlar narxni oshirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.
Boboyev N. Logistika. O’quv qo’llanma. - Samarqand: SamISI, 2021. - 330 b.
ISBN: 978-9943-7641-5-6
2.
Boboyev N. Logistika asoslari. Darslik - Samarqand: SamISI, 2023. - 292 b.
ISBN: 978-9943-9457-6-0
3.
Шумаев, В. А. Основы логистики : учеб. пособие / В. А. Шумаев. — М.:
Юридический институт МИИТ, 2016. - 314 с.
4.
Кучаров
А.
С.
Введение в
логистику. Учебник-Т.:
«Инновацион ривожланиш нашриёт-матбаа уйи», 2021.-250 б.
5.
M. Bixby Cooper Donald Bowersox, David Closs, 2023. ISE Supply Chain
Logistics Management, ISBN: 9781266134951.
6.
Tairova M.M., Abdullayeva A.J, “Logistika” o’quv qo’llanma Toshkent 2021-
234 bet.
