ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
202
2181-
3187
KONVEYER TRANSPORTIDA INTELLEKTUAL GIRLYANDALI
ROLIKLI TAYANCHLARNI QO‘LLASH IMKONIYATINI
MODELLASHTIRISH
Umirzaqob O‘tamurod Toshtemir o‘g‘li
Navoiy davlat konchilik va
texnologiyalar universiteti assistenti
Annotatsiya
. Mazkur maqolada konveyer transport tizimlarida
intellektual
girlyandali rolikli tayanchlar
ni qo‘llash imkoniyatlarini modellashtirish orqali
baholash masalalari ko‘rib chiqilgan. An'anaviy tayanchlarga nisbatan
intellektual
girlyandali rolikli tayanchlar
ni tizimlari yuklanish, vibratsiya va ish sharoitlarini real
vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi datchiklar bilan jihozlangan. Maqolada bu
tizimlarning konstruktiv afzalliklari, ekspluatatsiya ishonchliligi va texnologik
moslashuvchanligini matematik modellashtirish usullari orqali baholash amalga
oshirilgan. Modellashtirish natijalari shuni ko‘rsatadiki,
intellektual girlyandali
rolikli tayanchlar
tizimlarini konveyer transportiga integratsiya qilish ularning xizmat
muddatini uzaytirish, texnik nosozliklarni erta aniqlash va umumiy energiya
samaradorligini oshirish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar:
Intellektual rolikli tayanchlar, girlyandali tayanch tizimi, konveyer
transporti, matematik modellashtirish, texnik diagnostika, ekspluatatsion ishonchlilik
Аннотация.
В данной статье рассматриваются вопросы оценки
возможности применения интеллектуальных гирляндовых роликовых опор в
конвейерных транспортных системах путем моделирования. По сравнению с
традиционными опорами системы интеллектуальных роликовых опор с
гирляндами оснащены датчиками, позволяющими в режиме реального времени
отслеживать нагрузку, вибрацию и условия работы. В статье проведена оценка
конструктивных
преимуществ,
эксплуатационной
надежности
и
технологической
гибкости
этих
систем
методами
математического
моделирования. Результаты моделирования показывают, что интеграция систем
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
203
2181-
3187
роликовых опор с интеллектуальными гирляндами в конвейерный транспорт
позволяет увеличить срок их службы, раннее выявление технических
неисправностей и повысить общую энергоэффективность.
Ключевые слова
: Интеллектуальные роликовые опоры, гирлянда,
конвейерный транспорт, математическое моделирование, техническая
диагностика, эксплуатационный.
Abstract.
This article examines the issues of assessing the possibilities of using
intelligent roller girdle supports in conveyor transport systems through modeling.
Compared to traditional supports, intelligent roller girdle support systems are equipped
with sensors that allow real-time monitoring of loading, vibration, and operating
conditions. The article assesses the design advantages, operational reliability, and
technological adaptability of these systems using mathematical modeling methods. The
modeling results show that the integration of intelligent roller girdle support systems
into conveyor transport allows for extending their service life, early detection of
technical malfunctions, and increasing overall energy efficiency.
Keywords:
Intelligent roller bearings, girlyand support system, conveyor
transport, mathematical modeling, technical diagnostics, operational reliability
KIRISH.
Konchilik sanoati korxonalarining texnik-iqtisodiy natijalari ko‘p
jihatdan tasmali konveyerlar faoliyati va ularning iqtisodiy ko‘rsatkichlariga
bog‘liqdir. O‘zbekistonning yirik konlarida, xususan, «O‘zbekko‘mir» aksiyadorlik
jamiyatiga qarashli shaxtalarda, konveyer tizimlari to‘liq joriy etilgan. Shuningdek,
«Angren» ko‘mir razrezida hamda Navoiy kon-metallurgiya kombinati aksiyadorlik
jamiyatiga qarashli «Muruntov» va «Daugiztau» karyerlarida tasmali konveyerlar soni
tobora ko‘payib bormoqda. Uzluksiz transport tizimi sifatida tasmali konveyerlarning
tuzilishi oddiy, foydalanish jarayonida ishonchli, tog‘ jinslarini tashishda esa yuqori
samaradorlikni ta’minlaydi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
.
Tajribalarni o‘tkazish uchun ishlab
chiqilgan girlyandli rolikli tayanchlarni osish tizimiga ega konveyerning chiziqli
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
204
2181-
3187
seksiyasining maxsus sinov stendi tayyorlandi, 1-rasmga tashilayotgan yukdan
tushadigan yuk rolikli tayanchlar va lenta, yon roliklarning qiyalik burchagiga qarab,
po‘lat armatura yordamida modellashtirildi - uning og‘irligi konveyer lentasida
joylashgan to‘kma yukning og‘irligiga ekvivalent qilib tanlandi.
Haqiqiy ekspluatatsiya sharoitida to‘kma yuk yon g‘ildiraklarga ham ta’sir qiladi,
ammo ko‘rib chiqilayotgan holatda faqat markaziy g‘ildirak yuklangan va stenddagi
konveyer lentasi tortilmagan.
1-rasm. Prujinali osmali girlyanda tayanchlari yon g‘ildiraklarining qiyalik
burchagini g‘ildirak tayanchlariga ta’sir etuvchi yuklamalarga bog‘liq ravishda
o‘zgarishini modellashtiruvchi tajriba stendi.
(1)
Bundan tashqari, stendda, 2-rasmda, konveyerning yuk shoxobchasidagi nov
chuqurligining lentadagi po‘lat chiviqlarning og‘irligiga qarab o‘zgarishi, shuningdek,
(1) formula bo‘yicha aniqlanadigan yon roliklarning qiyalik burchaklari λ ning
o‘zgarishi o‘lchandi.
λ=arcsin
(2)
bu yerda A
L
- yon tayanch rolik o‘qining uzunligi;
A, B - yon rolik uchlaridan yer sirtigacha bo‘lgan masofalar.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
205
2181-
3187
2-rasm - Konveyer yuk tarmog‘ining osma, sharnirli 3 rolikli tayanchi lotok
chuqurligini o‘lchash.
3-rasmda lentali konveyerning soatlik unumdorligi, Q t/soat ga bog‘liq holda
konveyer yuk shoxobchasi 3 rolikli tayanchi lotok chuqurligi L ning o‘zgarishi
bo‘yicha eksperimental tadqiqotlar natijalari keltirilgan.
3-rasm - Konveyer yuk shoxobchasi yon g‘ildiraklarining qiyalik burchagini
uning unumdorligiga qarab modellashtirilgan va tajribada o‘lchangan o‘zgarishini
taqqoslash
Rolikli tayanch novining geometriyasi o‘zgarishiga prujinalarning bikrligi va
ularning gorizontal tekislikdagi uchlari orasidagi masofa ta’sir qilishi aniqlandi.
Buning natijasida yuk tarmog‘i novining geometriyasining ma’lum bir xatti-
harakatlarini modellashtirish imkoniyati paydo bo‘ldi, har bir lentali konveyer uchun
va ayniqsa yon roliklarining qiyalik burchagi 20 va 450 bo‘lgan konveyerlar uchun.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
206
2181-
3187
Shu maqsadda osma girlyandali rolikli tayanchlarning ikkita konstruksiyasi
sinovdan o‘tkazildi: biri girlyandalar orasidagi osilish masofasi 1,25 m, ikkinchisi esa
2,5 metr masofada. Rolikli tayanch osmasining har bir konstruksiyasi o‘ziga xos
konstruksiyaga ega bo‘lganligi sababli, stavning metall konstruksiyasi ham turlicha
bo‘lgan. Osilish masofasi 1,25 m bo‘lgan rolikli tayanchlar uchun to‘g‘ri burchakli -
ichi bo‘sh to‘sin, 4-rasm, a, qadami 2,5 m bo‘lgan rolikli tayanchlar uchun,
- U-simon profil, 4-rasm, b.
a
b
4-rasm - Tasmali konveyerning yuk tarmog‘ida ular orasidagi masofaga qarab 3
ta rolikli girlyand tayanchlarning turli xil osma konstruksiyalari:
a-rolikli tayanchlarni o‘rnatish qadami L=1,25 m; b-rolikli tayanchlarni o‘rnatish
qadami L=2,5 m
Osma 5 rolikli girlyanda tayanchlarni qo‘llashning asosiy afzalligi yuk
shoxobchasining 3 rolikli tayanchi tarnovining geometriyasini lentaga tushadigan
haqiqiy yukka bog‘liq ravishda doimiy ravishda moslashtirishdan iborat.
MUHOKAMA VA NATIJALAR.
Sinov stendiga o‘rnatilgan yonbosh rolikli
tayanchlarning qiyalik burchagi 220 dan 330 gacha oraliqda o‘zgardi. Kichikroq
burchak tasmaga kamroq yuklamalar tushishiga mos keladi va roliklarga ta’sir etuvchi
kuchlar va tasmaning rolik tayanchlari bo‘ylab harakatlanishiga kamroq qarshilik
ko‘rsatadi.
Harakatga qarshilikni kamaytirishdan tashqari, ishlab chiqilgan "intellektual
gulchambar" yana bir qator afzalliklarga ega:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
207
2181-
3187
• agar yuk shoxobchasi roliklari balandligi va yo‘nalishi bo‘yicha farq qilsa,
tasmali konveyer stavining uzunligi bo‘yicha yuk shoxobchasi roliklariga kuchlarning
bir tekis taqsimlanishi;
• qo‘llab-quvvatlovchi roliklar va tasmalarning ishlash muddatini uzaytirish.
• yirik bo‘lakli yuklarni tashishda rolik podshipniklariga tushadigan zarbiy
yuklamalarni amortizatsiyalash.
Bibliografik ro'yxat:
1.
Wheeler, C.A., Munzenberger, P., Ausling, D., Beh, B. How to design
Energy Efficient Belt Conveyors. Edited by
bulk solids handling, Vol. 35 (2015) No. 6
2.
Галкин В.И., Зотов В.В. /Описание конструктивных параметров и
тяговый расчёт ленточного конвейера В.И. Галкин, В.В. Зотов. – М. : Изд.
Дом НИТУ «МИСиС», 2020 – 29 с.
3.
Галкин В.И. Современные ленточные конвейеры. Справочное
пособие.- М.: Издательство «Горная книга», 2024. Т. 1.-320 с. (ГОРНОЕ
МАШИНОСТРОЕНИЕ)
4.
Галкин В.И., Шешко Е.Е. Транспортные машины. Учебник для
Вузов. М.: Горная книга. 2010, 588 с.: илл.
5.
Belt conveying – as the crow flies belt conveyor truss suspended on ropes.
, Article published in Vol. 36 (2016) No. 4, ©2016 bulk-
online.com
6.
Анализ конструктивных особенностей става ленточного конвейера
типа RopeCon
®
. Галкин В.И., Доблер М.О. Горный информационно-
аналитический бюллетень (научно-технический журнал). 2022. № 8. С.
85-94.