Авторы

  • Umirzaqob O‘tamurod Toshtemir o‘g‘li

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.121383

Ключевые слова:

Intellektual rolikli tayanchlar girlyandali tayanch tizimi konveyer transporti matematik modellashtirish texnik diagnostika ekspluatatsion ishonchlilik

Аннотация

 Mazkur maqolada konveyer transport tizimlarida intellektual 
girlyandali rolikli tayanchlarni qo‘llash imkoniyatlarini modellashtirish orqali 
baholash masalalari ko‘rib chiqilgan. An'anaviy tayanchlarga nisbatan intellektual 
girlyandali rolikli tayanchlarni tizimlari yuklanish, vibratsiya va ish sharoitlarini real 
vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi datchiklar bilan jihozlangan. Maqolada bu 
tizimlarning konstruktiv afzalliklari, ekspluatatsiya ishonchliligi va texnologik 
moslashuvchanligini matematik modellashtirish usullari orqali baholash amalga 
oshirilgan. Modellashtirish natijalari shuni ko‘rsatadiki, intellektual girlyandali 
rolikli tayanchlar tizimlarini konveyer transportiga integratsiya qilish ularning xizmat 
muddatini uzaytirish, texnik nosozliklarni erta aniqlash va umumiy energiya 
samaradorligini oshirish imkonini beradi. 


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–6_ июня–2025

202

2181-

3187

KONVEYER TRANSPORTIDA INTELLEKTUAL GIRLYANDALI

ROLIKLI TAYANCHLARNI QO‘LLASH IMKONIYATINI

MODELLASHTIRISH

Umirzaqob O‘tamurod Toshtemir o‘g‘li

Navoiy davlat konchilik va

texnologiyalar universiteti assistenti

Annotatsiya

. Mazkur maqolada konveyer transport tizimlarida

intellektual

girlyandali rolikli tayanchlar

ni qo‘llash imkoniyatlarini modellashtirish orqali

baholash masalalari ko‘rib chiqilgan. An'anaviy tayanchlarga nisbatan

intellektual

girlyandali rolikli tayanchlar

ni tizimlari yuklanish, vibratsiya va ish sharoitlarini real

vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi datchiklar bilan jihozlangan. Maqolada bu

tizimlarning konstruktiv afzalliklari, ekspluatatsiya ishonchliligi va texnologik

moslashuvchanligini matematik modellashtirish usullari orqali baholash amalga

oshirilgan. Modellashtirish natijalari shuni ko‘rsatadiki,

intellektual girlyandali

rolikli tayanchlar

tizimlarini konveyer transportiga integratsiya qilish ularning xizmat

muddatini uzaytirish, texnik nosozliklarni erta aniqlash va umumiy energiya

samaradorligini oshirish imkonini beradi.

Kalit so‘zlar:

Intellektual rolikli tayanchlar, girlyandali tayanch tizimi, konveyer

transporti, matematik modellashtirish, texnik diagnostika, ekspluatatsion ishonchlilik

Аннотация.

В данной статье рассматриваются вопросы оценки

возможности применения интеллектуальных гирляндовых роликовых опор в

конвейерных транспортных системах путем моделирования. По сравнению с

традиционными опорами системы интеллектуальных роликовых опор с

гирляндами оснащены датчиками, позволяющими в режиме реального времени

отслеживать нагрузку, вибрацию и условия работы. В статье проведена оценка

конструктивных

преимуществ,

эксплуатационной

надежности

и

технологической

гибкости

этих

систем

методами

математического

моделирования. Результаты моделирования показывают, что интеграция систем


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–6_ июня–2025

203

2181-

3187

роликовых опор с интеллектуальными гирляндами в конвейерный транспорт

позволяет увеличить срок их службы, раннее выявление технических

неисправностей и повысить общую энергоэффективность.

Ключевые слова

: Интеллектуальные роликовые опоры, гирлянда,

конвейерный транспорт, математическое моделирование, техническая

диагностика, эксплуатационный.

Abstract.

This article examines the issues of assessing the possibilities of using

intelligent roller girdle supports in conveyor transport systems through modeling.

Compared to traditional supports, intelligent roller girdle support systems are equipped

with sensors that allow real-time monitoring of loading, vibration, and operating

conditions. The article assesses the design advantages, operational reliability, and

technological adaptability of these systems using mathematical modeling methods. The

modeling results show that the integration of intelligent roller girdle support systems

into conveyor transport allows for extending their service life, early detection of

technical malfunctions, and increasing overall energy efficiency.

Keywords:

Intelligent roller bearings, girlyand support system, conveyor

transport, mathematical modeling, technical diagnostics, operational reliability

KIRISH.

Konchilik sanoati korxonalarining texnik-iqtisodiy natijalari ko‘p

jihatdan tasmali konveyerlar faoliyati va ularning iqtisodiy ko‘rsatkichlariga

bog‘liqdir. O‘zbekistonning yirik konlarida, xususan, «O‘zbekko‘mir» aksiyadorlik

jamiyatiga qarashli shaxtalarda, konveyer tizimlari to‘liq joriy etilgan. Shuningdek,

«Angren» ko‘mir razrezida hamda Navoiy kon-metallurgiya kombinati aksiyadorlik

jamiyatiga qarashli «Muruntov» va «Daugiztau» karyerlarida tasmali konveyerlar soni

tobora ko‘payib bormoqda. Uzluksiz transport tizimi sifatida tasmali konveyerlarning

tuzilishi oddiy, foydalanish jarayonida ishonchli, tog‘ jinslarini tashishda esa yuqori

samaradorlikni ta’minlaydi.

TADQIQOT METODOLOGIYASI

.

Tajribalarni o‘tkazish uchun ishlab

chiqilgan girlyandli rolikli tayanchlarni osish tizimiga ega konveyerning chiziqli


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–6_ июня–2025

204

2181-

3187

seksiyasining maxsus sinov stendi tayyorlandi, 1-rasmga tashilayotgan yukdan

tushadigan yuk rolikli tayanchlar va lenta, yon roliklarning qiyalik burchagiga qarab,

po‘lat armatura yordamida modellashtirildi - uning og‘irligi konveyer lentasida

joylashgan to‘kma yukning og‘irligiga ekvivalent qilib tanlandi.

Haqiqiy ekspluatatsiya sharoitida to‘kma yuk yon g‘ildiraklarga ham ta’sir qiladi,

ammo ko‘rib chiqilayotgan holatda faqat markaziy g‘ildirak yuklangan va stenddagi

konveyer lentasi tortilmagan.

1-rasm. Prujinali osmali girlyanda tayanchlari yon g‘ildiraklarining qiyalik

burchagini g‘ildirak tayanchlariga ta’sir etuvchi yuklamalarga bog‘liq ravishda

o‘zgarishini modellashtiruvchi tajriba stendi.

(1)

Bundan tashqari, stendda, 2-rasmda, konveyerning yuk shoxobchasidagi nov

chuqurligining lentadagi po‘lat chiviqlarning og‘irligiga qarab o‘zgarishi, shuningdek,

(1) formula bo‘yicha aniqlanadigan yon roliklarning qiyalik burchaklari λ ning

o‘zgarishi o‘lchandi.

λ=arcsin

(2)

bu yerda A

L

- yon tayanch rolik o‘qining uzunligi;

A, B - yon rolik uchlaridan yer sirtigacha bo‘lgan masofalar.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–6_ июня–2025

205

2181-

3187

2-rasm - Konveyer yuk tarmog‘ining osma, sharnirli 3 rolikli tayanchi lotok

chuqurligini o‘lchash.

3-rasmda lentali konveyerning soatlik unumdorligi, Q t/soat ga bog‘liq holda

konveyer yuk shoxobchasi 3 rolikli tayanchi lotok chuqurligi L ning o‘zgarishi

bo‘yicha eksperimental tadqiqotlar natijalari keltirilgan.

3-rasm - Konveyer yuk shoxobchasi yon g‘ildiraklarining qiyalik burchagini

uning unumdorligiga qarab modellashtirilgan va tajribada o‘lchangan o‘zgarishini

taqqoslash

Rolikli tayanch novining geometriyasi o‘zgarishiga prujinalarning bikrligi va

ularning gorizontal tekislikdagi uchlari orasidagi masofa ta’sir qilishi aniqlandi.

Buning natijasida yuk tarmog‘i novining geometriyasining ma’lum bir xatti-

harakatlarini modellashtirish imkoniyati paydo bo‘ldi, har bir lentali konveyer uchun

va ayniqsa yon roliklarining qiyalik burchagi 20 va 450 bo‘lgan konveyerlar uchun.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–6_ июня–2025

206

2181-

3187

Shu maqsadda osma girlyandali rolikli tayanchlarning ikkita konstruksiyasi

sinovdan o‘tkazildi: biri girlyandalar orasidagi osilish masofasi 1,25 m, ikkinchisi esa

2,5 metr masofada. Rolikli tayanch osmasining har bir konstruksiyasi o‘ziga xos

konstruksiyaga ega bo‘lganligi sababli, stavning metall konstruksiyasi ham turlicha

bo‘lgan. Osilish masofasi 1,25 m bo‘lgan rolikli tayanchlar uchun to‘g‘ri burchakli -

ichi bo‘sh to‘sin, 4-rasm, a, qadami 2,5 m bo‘lgan rolikli tayanchlar uchun,

- U-simon profil, 4-rasm, b.

a

b

4-rasm - Tasmali konveyerning yuk tarmog‘ida ular orasidagi masofaga qarab 3

ta rolikli girlyand tayanchlarning turli xil osma konstruksiyalari:

a-rolikli tayanchlarni o‘rnatish qadami L=1,25 m; b-rolikli tayanchlarni o‘rnatish

qadami L=2,5 m

Osma 5 rolikli girlyanda tayanchlarni qo‘llashning asosiy afzalligi yuk

shoxobchasining 3 rolikli tayanchi tarnovining geometriyasini lentaga tushadigan

haqiqiy yukka bog‘liq ravishda doimiy ravishda moslashtirishdan iborat.

MUHOKAMA VA NATIJALAR.

Sinov stendiga o‘rnatilgan yonbosh rolikli

tayanchlarning qiyalik burchagi 220 dan 330 gacha oraliqda o‘zgardi. Kichikroq

burchak tasmaga kamroq yuklamalar tushishiga mos keladi va roliklarga ta’sir etuvchi

kuchlar va tasmaning rolik tayanchlari bo‘ylab harakatlanishiga kamroq qarshilik

ko‘rsatadi.

Harakatga qarshilikni kamaytirishdan tashqari, ishlab chiqilgan "intellektual

gulchambar" yana bir qator afzalliklarga ega:


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-71

Часть–6_ июня–2025

207

2181-

3187

• agar yuk shoxobchasi roliklari balandligi va yo‘nalishi bo‘yicha farq qilsa,

tasmali konveyer stavining uzunligi bo‘yicha yuk shoxobchasi roliklariga kuchlarning

bir tekis taqsimlanishi;

• qo‘llab-quvvatlovchi roliklar va tasmalarning ishlash muddatini uzaytirish.

• yirik bo‘lakli yuklarni tashishda rolik podshipniklariga tushadigan zarbiy

yuklamalarni amortizatsiyalash.

Bibliografik ro'yxat:

1.

Wheeler, C.A., Munzenberger, P., Ausling, D., Beh, B. How to design

Energy Efficient Belt Conveyors. Edited by

mhd

on 1. Apr. 2020.

Published in

bulk solids handling, Vol. 35 (2015) No. 6

2.

Галкин В.И., Зотов В.В. /Описание конструктивных параметров и

тяговый расчёт ленточного конвейера В.И. Галкин, В.В. Зотов. – М. : Изд.

Дом НИТУ «МИСиС», 2020 – 29 с.

3.

Галкин В.И. Современные ленточные конвейеры. Справочное

пособие.- М.: Издательство «Горная книга», 2024. Т. 1.-320 с. (ГОРНОЕ

МАШИНОСТРОЕНИЕ)

4.

Галкин В.И., Шешко Е.Е. Транспортные машины. Учебник для

Вузов. М.: Горная книга. 2010, 588 с.: илл.

5.

Belt conveying – as the crow flies belt conveyor truss suspended on ropes.

Bulk solids handling

, Article published in Vol. 36 (2016) No. 4, ©2016 bulk-

online.com

6.

Анализ конструктивных особенностей става ленточного конвейера

типа RopeCon

®

. Галкин В.И., Доблер М.О. Горный информационно-

аналитический бюллетень (научно-технический журнал). 2022. № 8. С.

85-94.

Библиографические ссылки

Wheeler, C.A., Munzenberger, P., Ausling, D., Beh, B. How to design

Energy Efficient Belt Conveyors. Edited by mhd on 1. Apr. 2020. Published in

bulk solids handling, Vol. 35 (2015) No. 6

Галкин В.И., Зотов В.В. /Описание конструктивных параметров и

тяговый расчёт ленточного конвейера В.И. Галкин, В.В. Зотов. – М. : Изд.

Дом НИТУ «МИСиС», 2020 – 29 с.

Галкин В.И. Современные ленточные конвейеры. Справочное

пособие.- М.: Издательство «Горная книга», 2024. Т. 1.-320 с. (ГОРНОЕ

МАШИНОСТРОЕНИЕ)

Галкин В.И., Шешко Е.Е. Транспортные машины. Учебник для

Вузов. М.: Горная книга. 2010, 588 с.: илл.

Belt conveying – as the crow flies belt conveyor truss suspended on ropes.

Bulk solids handling, Article published in Vol. 36 (2016) No. 4, ©2016 bulk

online.com

Анализ конструктивных особенностей става ленточного конвейера

типа RopeCon®. Галкин В.И., Доблер М.О. Горный информационно-

аналитический бюллетень (научно-технический журнал). 2022. № 8. С.

-94.