ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
163
2181-
3187
ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA TEZKOR QIDIRUV BOʼLINMALARI
TOMONIDAN XONADONLARDA SODIR ETILADIGAN OʼGʼRILIK
JINOYATLARI
Xaydarqulov Lazizbek Shavkat oʼgʼli
IIV Аkademiyasi kursanti
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada ichki ishlar organlarining tezkor qidiruv bo‘linmalari
tomonidan fuqarolarning xonadonlarida sodir etiladigan o‘g‘rilik jinoyatlarini aniqlash
va ularning oldini olish borasida olib borilayotgan chora-tadbirlar tahlil qilinadi.
Xonadon o‘g‘riliklarining o‘ziga xos xususiyatlari, ularni sodir etish uslublari,
jinoyatchilarning harakatlari va ularning izini yashirishga bo‘lgan urinishlari yoritib
beriladi. Shuningdek, tezkor-qidiruv tadbirlarining samaradorligini oshirish,
jinoyatlarni fosh etish va jinoyatchilarni qo‘lga olishdagi zamonaviy texnologiyalar va
tajribalarning ahamiyati ochib berilgan. Maqolada ushbu sohadagi mavjud muammolar
va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ham bayon etilgan.
ANNOTATION
This article analyzes the measures taken by the operational search units of internal
affairs bodies to detect and prevent burglary crimes committed in citizens’ homes. It
highlights the specific characteristics of residential burglaries, the methods used by
perpetrators, their tactics, and attempts to cover their tracks. The article emphasizes the
importance of modern technologies and advanced practices in increasing the
effectiveness of operational activities, solving crimes, and apprehending offenders. It
also discusses existing challenges in this field and proposes solutions for their
elimination.
АННОТАЦИЯ
В данной статье анализируются меры, предпринимаемые оперативно-
розыскными подразделениями органов внутренних дел по выявлению и
предупреждению краж, совершаемых в жилищах граждан. Раскрываются
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
164
2181-
3187
особенности квартирных краж, способы их совершения, действия преступников
и попытки сокрытия следов преступления. Особое внимание уделяется значению
современных технологий и передовых методов в повышении эффективности
оперативно-розыскной деятельности, раскрытии преступлений и задержании
правонарушителей. Также рассматриваются существующие проблемы в данной
сфере и предлагаются пути их решения.
Kalit so‘zlar:
Xonadon o‘g‘riligi, o‘g‘rilik jinoyati, jinoyatni fosh etish,
jinoyatchilikka qarshi kurash, tezkor-qidiruv tadbirlari, tezkor xizmat, jinoyat izlarini
aniqlash, ichki ishlar organlari, tergov jarayoni, kriminogen vaziyat, xavfsizlik
choralari, jinoyatchilarni qo‘lga olish, jinoyatning oldini olish, fuqarolarning mulkiy
xavfsizligi, jinoyatni sodir etish usullari, huquqbuzarlik, jinoyat izlarini yashirish,
operativ ma’lumot, zamonaviy texnologiyalar, monitoring va tahlil, jinoyatchilik
statistikasi, huquqni muhofaza qilish organlari, kriminologik tahlil, uy-joy xavfsizligi,
profilaktik tadbirlar, jinoyatga qarshi kurashish tizimi.
Keywords:
Residential burglary, burglary crime, crime detection, crime
prevention, fight against crime, operational search measures, rapid response units,
criminal investigation, internal affairs bodies, law enforcement agencies, crime scene
analysis, criminal behavior, security measures, apprehension of offenders, protection
of private property, criminal tactics, concealment of evidence, operational intelligence,
modern technologies, monitoring and analysis, crime statistics, criminal justice system,
criminological analysis, household security, preventive actions, law enforcement
operations, surveillance techniques, investigation process, criminal environment,
public safety.
Ключевые слова:
Квартирная кража, преступление кражи, раскрытие
преступлений, предупреждение преступлений, борьба с преступностью,
оперативно-розыскные мероприятия, оперативные подразделения, уголовное
расследование, органы внутренних дел, правоохранительные органы, анализ
места преступления, поведение преступников, меры безопасности, задержание
преступников, защита личной собственности, тактика преступников, сокрытие
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
165
2181-
3187
улик, оперативная информация, современные технологии, мониторинг и анализ,
статистика преступности, система уголовного правосудия, криминологический
анализ,
безопасность
жилища,
профилактические
меры,
действия
правоохранительных органов, методы наблюдения, процесс расследования,
криминогенная обстановка, общественная безопасность.
Ichki ishlar organlari faoliyatida xonadonlarda sodir etiladigan o‘g‘rilik
jinoyatlarini aniqlash va oldini olish muhim o‘rin tutadi. Bunday jinoyatlar
fuqarolarning mulkiga bevosita zarar yetkazadi va ularning xavfsizlik borasidagi
ishonchini susaytiradi. Ayniqsa, o‘g‘riliklar ko‘pincha yashirin ravishda, ilgari
rejalashtirilgan holda amalga oshiriladi. Jinoyatchilar o‘g‘rilik sodir etishdan oldin
xonadonni kuzatishadi, uy egalari yo‘qligiga ishonch hosil qilishadi, qo‘shnilar,
xavfsizlik kameralarining mavjudligi, eshik va derazalarning mustahkamligi kabi
omillarni hisobga olishadi. Odatda, ular tez harakat qiladi, iz qoldirmaslikka harakat
qiladi va tezda voqea joyini tark etadi. Bu esa ichki ishlar organlari, xususan, tezkor
qidiruv bo‘linmalari oldiga murakkab vazifalarni qo‘yadi. Tezkor-qidiruv xodimlari
o‘g‘rilik yuz berganidan so‘ng voqea joyini ko‘zdan kechiradi, izlarni, dalillarni
yig‘adi, qo‘shnilar va guvohlar bilan suhbat o‘tkazadi, mavjud ma’lumotlarni
solishtiradi, ilgari sudlangan yoki gumon ostidagi shaxslar ustida tekshiruvlar
o‘tkazadi. Ularga zamonaviy texnologiyalar, ya’ni videokuzatuv yozuvlari, sun’iy
intellekt yordamida shaxsni aniqlash tizimlari, ma’lumotlar bazasidan foydalanish
orqali jinoyatchini tezroq aniqlash imkonini beradi. Shu bilan birga, o‘g‘rilik
jinoyatlarini fosh etishdan ko‘ra ularning oldini olish maqsadga muvofiq. Ichki ishlar
organlari bunday jinoyatlarning oldini olish uchun xavfli hududlarda profilaktik
choralar ko‘radi, maxsus reydlar o‘tkaziladi, jinoyatga moyil shaxslar ustidan doimiy
nazorat o‘rnatiladi. Shuningdek, fuqarolarning o‘zini xabardor qilish, ya’ni ularni o‘z
mulkini himoya qilishga undash, masalan, kameralar o‘rnatish, ishonchli qulflar
ishlatish, qo‘shnilar bilan axborot almashish, profilaktik suhbatlar o‘tkazish orqali
jinoyatga imkon bermaydigan muhit yaratiladi. Xulosa qilib aytganda, xonadon
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
166
2181-
3187
o‘g‘riliklarini aniqlash va oldini olish ichki ishlar organlari faoliyatining muhim
yo‘nalishi bo‘lib, bunda tezkor qidiruv bo‘linmalari asosiy rolni o‘ynaydi. Bu sohada
samaradorlikni ta’minlash uchun xodimlarning kasbiy tayyorgarligi, zamonaviy texnik
vositalar bilan ta’minlanganligi va aholining huquqiy madaniyatining yuqoriligi
muhim ahamiyat kasb etadi. Barcha ishtirokchilarning hamkorligi orqaligina jamiyatda
xavfsizlik va osoyishtalik ta’minlanadi.
Jinoyatchilar turli texnologiyalardan, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish orqali uy
egalarining manzilini, ularning qayerda va qachon bo‘lishini oldindan aniqlashga
urinadilar. Aynan shu sababli ichki ishlar organlari tomonidan doimiy tahliliy ishlar
olib borilishi, jinoyatchilikka oid ma’lumotlarning zamonaviy dasturlar orqali qayta
ishlanishi, xavfli zonalarni aniqlab, profilaktika ishlari kuchaytirilishi zarur. Bundan
tashqari, har bir mahalla va hududda profilaktika inspektorlarining faoliyati ham
muhim ahamiyatga ega. Ular o‘z xizmat hududidagi muammolarni yaxshi biladi,
potentsial xavfli shaxslarni aniqlash va ular bilan doimiy aloqa o‘rnatish orqali
xonadon o‘g‘riliklarining oldini olishga hissa qo‘shadi. Hozirgi vaqtda tezkor-qidiruv
bo‘linmalarida xizmat qilayotgan xodimlar nafaqat jismoniy va yuridik bilimlarga ega
bo‘lishi, balki axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yaxshi o‘zlashtirgan, analitik
fikrlovchi, jamoaviy muvofiqlashtirishga qodir bo‘lishi lozim. Chunki bugungi jinoyat
olami yildan-yilga murakkablashib bormoqda, jinoyatchilar ham o‘z usullarini
yangilamoqda. Ana shunday sharoitda tezkor xodim faqat o‘z tajribasi bilan emas,
balki ilmiy asoslangan usullardan, statistika va kriminologik tahlillardan foydalangan
holda ishlashi talab etiladi. Jinoyatlarni oldindan bashorat qilish, jinoyatchining
psixologik portretini tuzish, ehtimoliy jinoyat manzillarini aniqlash – bularning
barchasi zamonaviy tezkor-qidiruv faoliyatining ajralmas qismlaridir. Aholining
faolligi, huquqbuzarlik holatlarini vaqtida xabar berishlari, shubhali harakatlarga
befarq bo‘lmasliklari ham jinoyatchilikka qarshi kurashda samarali omildir.
Fuqarolarning huquqiy savodxonligi oshsa, o‘z mulkini himoyalash madaniyati
rivojlansa, bu jinoyatlar sonining kamayishiga olib keladi. Shu sababli ommaviy
axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, maktab va oliy o‘quv yurtlarida huquqiy
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
167
2181-
3187
targ‘ibot ishlarini olib borish dolzarb hisoblanadi. Ichki ishlar organlari va aholining
hamkorligi asosida mustahkam xavfsizlik tizimi vujudga keladi. Bu esa nafaqat
o‘g‘riliklar, balki boshqa ko‘plab jinoyat turlarining ham oldini olishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasining “Ichki ishlar organlari to‘g‘risida”gi qonuni, Jinoyat
kodeksi, Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risidagi normativ hujjatlar ana shu jarayonning
qonuniy asoslarini tashkil etadi va har bir xodim bu qonunlar asosida faoliyat yuritishi
shart. Tezkor qidiruv xizmati bu – faqat jinoyatchini ushlash emas, balki xavfsizlikni
ta’minlash yo‘lida olib borilayotgan doimiy harakat, kecha-kunduz davom etadigan
mashaqqatli, lekin sharafli xizmatdir.
Xonadonlarda sodir etiladigan o‘g‘rilik jinoyatlari ko‘p hollarda uy egalarining
befarqligi yoki ehtiyotsizligi natijasida sodir etilishi mumkin. Ba'zi fuqarolar
o‘zlarining uzoq muddatga safarga ketganliklari haqida ijtimoiy tarmoqlarda ochiq
ma’lumot beradilar yoki qo‘shnilarga aytmasdan uyni ochiq holda qoldiradilar. Bu esa
jinoyatchilar uchun qulay imkoniyat yaratadi. Shuning uchun ichki ishlar organlari
aholiga doimiy tarzda tushuntirish ishlari olib borishlari, xonadon xavfsizligini
ta’minlash bo‘yicha profilaktik maslahatlar berishlari, ayniqsa, bayram kunlari, yozgi
ta'tillar yoki ommaviy tadbirlar vaqtida fuqarolarning uylarini himoya qilishlari
bo‘yicha eslatmalarni kuchaytirishlari kerak. Bu borada mahalla faollari, jamoatchilik
nazorati guruhlari, nodavlat tashkilotlar bilan hamkorlikda seminar, uchrashuv va
huquqiy targ‘ibot ishlari olib borilishi zarur. Bundan tashqari, jinoyatchilikka qarshi
kurashda tezkor qidiruv xizmatlarining texnik bazasini mustahkamlash dolzarb
vazifadir. Har bir tuman va shahar ichki ishlar bo‘limida zamonaviy kompyuterlar,
tezkor axborot almashinuv tizimlari, mobil aloqa vositalari, tezkor harakatlanuvchi
guruhlar uchun maxsus transport vositalari bo‘lishi zarur. Bu nafaqat jinoyatga tezkor
munosabat bildirish imkonini beradi, balki jinoyatni fosh etish tezligini oshiradi.
Bundan
tashqari,
hududlardagi
videokuzatuv
kameralarining
yagona
markazlashtirilgan tizimga ulanib ishlashi ham tezkor xizmatlarning imkoniyatini
kengaytiradi. Har bir xodim videoanalitika, biometrik tizimlar, sun’iy intellekt bilan
ishlovchi dasturlar bilan tanish bo‘lishi, ularni amaliyotda qo‘llay olishi kerak. Chunki
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
168
2181-
3187
bugungi kunda jinoyatchilar ham yuqori darajadagi texnik vositalardan
foydalanmoqda, ularning harakati an’anaviy usullar bilan aniqlanishi qiyinlashmoqda.
Shu bois, zamonaviy yondashuv, ilmga asoslangan usullar, ijtimoiy tahlillar va axborot
texnologiyalariga tayanilgan tezkor faoliyat eng to‘g‘ri yo‘l hisoblanadi. Shu bilan
birga, o‘g‘rilik jinoyatlarini tahlil qilish va ularning sodir bo‘lish sabablari, ijtimoiy
omillari ham doimiy o‘rganib borilishi lozim. Aholining turmush darajasi, ishsizlik,
yoshlar orasida nazoratsizlik, oilaviy muammolar ham ayrim hollarda jinoyatchilikka
olib keluvchi omillardir. Ichki ishlar organlari esa bu jarayonlarga befarq bo‘lmay,
muammolarni erta bosqichda aniqlashi, jinoyat sodir bo‘lishidan oldin profilaktik
choralarni ko‘rishi kerak. Har bir jinoyat fosh etilishi kerak, lekin har bir jinoyatning
oldi olinishi bundan-da muhimroqdir. Bu esa faqatgina professional xodimlar, ilg‘or
texnologiyalar va ijtimoiy hamkorlik orqali amalga oshadi. Ichki ishlar organlari faqat
jinoyatchini qo‘lga olish emas, balki fuqarolarning huquq va erkinliklarini, mulkini,
osoyishtaligini himoya qiluvchi tayanch kuchdir. Shu sababli tezkor-qidiruv
xizmatining har bir xodimi o‘z kasbiga fidokorlik bilan yondashib, Vatanga va xalqiga
sodiqlik bilan xizmat qilishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Bekmurodov Sh.Sh. Operativ-rozisk faoliyati: nazariya va amaliyot. – Toshkent:
OʻzR IIV Akademiyasi, 2021.
2.
Karimov I.X. Mulkka qarshi jinoyatlarning oldini olish va ularni fosh etish:
oʻquv qoʻllanma. – Toshkent: “Yuridik adabiyot”, 2020.
3.
Abdullayev U.M. Kriminologiya: nazariya, amaliyot va zamonaviy chaqiriqlar.
– Toshkent: Fan, 2019.
4.
Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
5.
Oʻzbekiston Respublikasi “Ichki ishlar organlari toʻgʻrisida”gi Qonuni. –
Toshkent: Lex.uz rasmiy portali, 2023.
6.
Egamberdiyev M.T. Tezkor-qidiruv faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari. –
Toshkent: IIV nashriyoti, 2022.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
169
2181-
3187
7.
Xudoyberganov B.S. Jinoyatchilikka qarshi kurashda tezkor-qidiruv choralari.
– Toshkent: Huquq, 2021.
8.
Toshqulov A.M. Jinoyat-protsessual huquq: nazariya va amaliyot. – Toshkent:
Yangi asr avlodi, 2021.
9.
Raxmonqulov D.E. Jinoyatchilik va unga qarshi kurashning zamonaviy usullari.
– Toshkent: IIV Akademiyasi, 2020.
10.
Tashmuxamedov M.M. Kriminologiya asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti, 2019.
11.
Maxmudov A.Z. Ichki ishlar organlari faoliyatining huquqiy asoslari. –
Toshkent: Huquqiy bilim, 2022.
12.
Bobojonov O.A. Jinoyatlarni fosh etishda kriminalistik metodlar va vositalar. –
Toshkent: Adolat, 2021.
13.
Yo‘ldoshev N.T. O‘zbekiston Respublikasida huquqbuzarliklarning oldini olish
tizimi. – Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2020.
14.
Shirinov S.A. Huquqni muhofaza qiluvchi organlarning zamonaviy faoliyati. –
Toshkent: Yuridik adabiyotlar nashriyoti, 2023.
15.
Sharqova E.V. Operativ-rozisk faoliyati psixologiyasi. – Moskva: Yurayt, 2018.
16.
Davlatov M.R. Tezkor-qidiruv faoliyatining psixologik jihatlari. – Toshkent:
Ichki ishlar nashriyoti, 2022.
Internet manbalari:
– www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari milliy bazasi
– www.mvd.uz – O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi rasmiy sayti
– www.kriminologiya.uz – Kriminologik tahlillar portali
– www.zakon.uz – Yuridik axborotlar portali
– www.norma.uz – Normativ-huquqiy hujjatlar yangiliklari
