ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
51
2181-
3187
ATMOSFERA HAQIDA
MUALLIFLAR
Andijon davlat pedagogika instituti
Pedagogika fakulteti Boshlang‘ich
ta’lim yònalishi talabalari:
1.
Karimova Navro‘zaxon
2.
Astanaqulova Ozoda
3.
Mamasoliyeva Shoira
4.
Dadajonova Mohigul
KIRISH
Atmosfera - Yer sharini o'rab turgan gaz qobig'idir. U inson hayoti va butun tirik
tabiat uchun nihoyatda muhimdir. Atmosfera nafaqat nafas olish uchun zarur bo'lgan
kislorodni ta'minlaydi, balki Quyosh nurlarini filtrlaydi, haroratni muvozanatda
saqlaydi, yomg'ir, qor, shamol kabi meteorologik hodisalarni yuzaga keltiradi.
Insoniyat tarixida atmosferaning ahamiyati doimo katta bo'lgan va hozirgi kunda
ekologik muammolar, global isish, iqlim o'zgarishi kabi masalalar bu qobiqning
nozikligini yanada yaqqol ko'rsatmoqda.
ATMOSFERANING TARKIBI VA TUZILISHI
Atmosfera asosan azot (78%), kislorod (21%) va boshqa gazlardan (1%) tashkil
topgan. Ushbu boshqa gazlar orasida karbonat angidrid (CO), argon, neon, metan,
vodorod va ozon muhim rol o'ynaydi. Bundan tashqari, atmosfera tarkibida har xil
mayda zarralar, chang, tuz, suv bug'lari ham mavjud bo'lib, ular ob-havo va iqlim
holatiga ta'sir ko'rsatadi.
Atmosfera bir necha qatlamdan iborat bo'lib, har biri o'zining fizik xossalari va
funksiyasi bilan ajralib turadi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
52
2181-
3187
Troposfera Yerga eng yaqin qatlam bo'lib, inson faoliyati va ob-havo hodisalari
aynan shu qatlamda sodir bo'ladi. Troposferaning o'rtacha balandligi 1012 km bo'lib,
harorat balandlik oshgani sari pasayadi.
Stratosfera 1250 km balandlikda joylashgan. Bu qatlamda ozon qatlami mavjud
bo'lib, u Quyoshdan kelayotgan zararli ultrabinafsha nurlarini ushlab qoladi.
Mezosfera 5080 km balandlikda. Bu yerda harorat yana pasayadi.
Termosfera juda siyrak gazlardan iborat, harorat juda yuqori bo'ladi. Bu qatlamda
shimoliy nurlar (aurora) kuzatiladi.
Egzosfera atmosferaning eng chekka qatlami bo'lib, asta-sekin kosmik bo'shliqqa
o'tadi.
ATMOSFERANING AHAMIYATI
Atmosfera hayot uchun juda muhimdir. U quyidagi funksiyalarni bajaradi:
Nafas olish uchun zarur kislorodni ta'minlaydi;
Quyoshdan keladigan zararli nurlarni filtrlaydi;
Yer yuzasidagi haroratni muvozanatda ushlab turadi;
Ob-havo hodisalarini hosil qiladi;
Tirik organizmlar uchun xavfsizlik gumbazi bo'lib xizmat qiladi.
OSFERA MUAMMOLARI
Zamnaviy dunyoda inson faoliyati atmosferaga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda.
Atmosferaning ifloslanishi, issiqxona effektining kuchayishi, ozon qatlamining
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
53
2181-
3187
yemirilishi, kislotali yomg'irlar va iqlim o'zgarishi global muammolarga sabab
bo'lmoqda. Bu esa ekologik xavfsizlikni saqlash zarurligini ko'rsatadi.
Atmosferani muhofaza qilish uchun quyidagilar muhimdir:
Ifloslantiruvchi gazlar chiqishini kamaytirish;
Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish;
Daraxt ekish va yashil hududlarni kengaytirish;
Aholini ekologik madaniyatga o'rgatish.
XULOSA
Atmosfera hayot manbai. Uni asrash va muhofaza qilish har bir insonning
burchidir. Atrof-muhitga e'tiborli bo'lish, tabiatga zarar yetkazmaslik kelajak avlodlar
salomatligi uchun xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Karimov B. "Yer va atmosfera asoslari", Toshkent, 2018.
"Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish", O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi,
2020.
G'aniyev S. "O'quvchilar uchun geografiya ensiklopediyasi", Samarqand, 2019.
www.nasa.gov NASA rasmiy veb-sahifasi (Atmosfera bo'yicha materiallar).
Matkarimov,
J.
S.
(2024).
PREZI
SAYTIDA
TAQDIMOT
TAYYORLASHNING
DASTLABKI
TUSHUNCHALARIGA
OID.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–6_ июня–2025
54
2181-
3187
INTERNATIONAL
SCIENCES,
EDUCATION
AND
NEW
LEARNING
TECHNOLOGIES, 1(12), 42-46.
Matkarimov, J. S. (2024). TA’LIM MASHG ‘ULOTLARIDA ZAMONAVIY
AXBOROT KOMMUNIKASIYA TEXNOLOGIYALARI DASTURLARINI QO
‘LLASH.
Matkarimov, J. S. (2024). TA’LIM MASHG ‘ULOTLARIDA ZAMONAVIY
KOMPYUTER DASTURLARINI QO ‘LLASH.
Solaydinovich, M. J. (2024). THE VIEWS OF UZBEK AND FOREIGN
SCIENTISTS ON THE FORMATION OF NATURAL SCIENCES. Multidisciplinary
and Multidimensional Journal, 3(3), 44-48.
