ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
346
2181-
3187
STOL TENNISI O’YININING
YARATILISH ETAPLARI
Rayxonov Anvar Muxammadiyevich
–
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar
vazirligi Qashqadaryo akademik litseyi
jismoniy tarbiya
fani o‘qituvchisi
Annotatsiya:
ushbu maqolada akademik litseylarda o‘qiydigan o‘quvchilarga
stol tennisi o’yinining
yaratilish etaplari
mavzusida stol tennis tarixi, maydon
o’lchamlari va rivojlanish bosqichlari
, zarbalar berish, zarbani qabul qilish va rakqib
zarbasini olib quyish usullari
haqida so‘z yuritilgan.
Kalit so’zlar:
Stol tennis tarixi, stol tennis
maydon o’lchamlari va rivojlanish
bosqichlari
, O’zbekistonda stol tennis o’yining rivojlanishi,
raketkani ushlash, urgatish
uslubi, juftliklar uyinida uyinchilarni joylashtirish, koptok uzatilgandan keyin keskin
zarbalar berish taktikasi, zarbani kabul kilish va rakib zarbasini olib kuyish usullari,
zarbalarning taktik klassifikatsiyasi va hakoza
Stol tennis tarixi
Stol tennisi tarixi xakida juda karama-
karshi fikrlar mavjud. Ba’zi mutaxassislar
stol tennisi Osiyo, ya’ni
Yaponiya va Xitoyda paydo bulgan, deb xisoblashadi. Sport
tarixchilari, shu jumladan yapon va xitoy sporti tarixchilarining fikricha, bu yanglish
fikr. X,ozirgi kunda xech bir mutaxassis birinchi bulib kim, kachon va kaerda stol
tennisini uynay boshlaganini aytolmaydi. Kupchilik mutaxassislar stol tennisi
Angliyada, Kirol tennisining bir turi sifatida paydo bulgan, deb xisoblaydi. Stol
tennisining paydo bulishi XIX asrning ikkinchi yarmiga borib takaladi. Avvaliga uyin
ochik xavoda utkazilgan, keyinchalik xona ichida uynash rusm bulgan. Sung bir-biriga
yakin joylashgan ikki stolda uynash, yanada keyinrok esa ikki stolni birlashtirib,
urtasiga tur tortilgan xolda uynash odat tusiga kirgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
347
2181-
3187
1901 yilda stol tennisiga “ping
-
pong” nomining berilishi koptokning raketkaga
urilgandagi tovushi “ping” va stolga urilib, sakrab ketgandagi tovu
shi
“pong”dan
olingan. Jixozlarning soddaligi, asosiysi, katta joy talab kilmasligi stol tennisining tez
orada mashxur bulib ketishiga sabab buldi. Buning natijasida xalkaro tashkilot tuzish
va uyin koidalari ishlab chikishga. zarurat tugildi. 1926 yil yanvarda Berlinda stol
tennisi xalkaro federatsiyasi - ITTF tashkil kilindi.
Stol tennisi buyicha birinchi jaxon chempionati 1927 yil dekabrda bulib utgan.
Unda ayollar va erkaklar yakka xolda, juftliklarda - xam erkak, xam ayollar aralash
xolda ishtirok etishgan.
1928 yildan boshlab musobakalarda ayollar juftliklari xam ishtirok etishgan.
Shundan beri jaxon birinchiligi 1940-1946 yillardan tashkari xar yili utkazib kelinadi.
1957 yildan jax,on birinchiligi xdr ikki yilda utkaziladigan buldi. Undan keyingi
yilda Evropa birinchiligini, shuningdek, Osiyo va Afrika mintakaviy chempionatlarini
utkazish boshlandi.
1936 yilda stol tennisi xalkaro federatsiyasi - ITTF ping-pong nomini stol tennisi
nomi bilan almashtirdi.
Xozirgi kunda 40 milliondan ortik uyinchi xdr yili butun dunyo buylab turli rasmiy
turnirlarda ishtirok etishadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
348
2181-
3187
Raketkani ushlash
Raketkani gorizontal ushlash deganda uni uch barmok - urta, nomsiz va jimjilok
bilan ushlash tushuniladi, kursatkich barmok raketka chetida chuzilgan, katta barmok
esa raketkaning orka tarafidan urta barmokka tegib turadi. Bu usul raketkaning ikkala
tarafi bilan xam uynash mumkinligi bilan kulaydir. Bu usul turli zarbalar berish va
ularni xam ungdan, xam chapdan kaytarishda yaxshi samara beradi.
Urgatish uslubi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
349
2181-
3187
Raketkaga kul urganishi uchun turli mashklar bajarish mumkin. Ularni mustakil
yoki sport zalida, uyda, kuchada bajarish mumkin.
Koptokka urish. Koptokni raketkaga otib, gorizontal xolatda pastdan bel
balandligida uriladi. Avval bir tarafda, sung ikkinchi tarafda, undan keyin ikki tarafda
navbat bilan uriladi.
Devor oldida uynash. Devor oldida 3-4 metr masofada, ungga yarim burilgan
xolda turib, koptokni engilgina tepaga otiladi va raketka bilan shunday uriladiki,
koptok devorga tegib, orkaga kaytsin. Avvaliga koptokni raketka bilan emas, kul bilan
ilish mumkin. Kunikish xosil bulgandan sung raketka bilan ilish boshlanadi. Bu mashkni
murakkablashtirish mumkin: tepaga otilgan koptok avval polga tegib, sung devorga
tegsin, keyin raketkangizga kaytsin.
Mashklar majmui
Koptokni raketka bilan uynatish:
raketkaning bir tarafi bilan;
raketkaning ikkinchi tarafi bilan;
navbat bilan;
devorga urish;
avval polga urib, sung devorga urish;
koptokni badmintondagi kabi uynatish.
Juftliklar uyinida uyinchilarni joylashtirish
Juftliklar uyinida, koidaga kura, ustunlik uyin boshlagan juftlikda buladi, shu
sababli birinchi bulib uyin boshlash zarba berish imkoniyatini beradi. Ammo, juftliklar
uyini koidasiga kura birinchi bulib uyin boshlash ung tomondan ung tomonga beriladi,
Bu xolda ustunlik koptokni kabul kilayotgan tarafda buladi. Bundan tashkari, koptokni
kabul kilayotgan juftlik uyinchilari u yoki bu uslubni kay darajada yaxshi
egallaganliklariga karab koptokni kim birinchi bulib kabul kilishini kelishib oladilar.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
350
2181-
3187
Koptok uzatilgandan keyin keskin zarbalar berish taktikasi.
Yonbosh- tepadan
va pastki aylanma xarakat kullayotgan yoki ung tarafga aylanishli yoki aylanishsiz kiska
uzatishlar bajarayotgan uyinchi urta chizikdan biroz ungga surilgan uzun keskin
zarbalar berishga xarakat kiladi. Uyinchi javob tupi yunalishi, uzunligi va aylanish turini
xisobga olib keskin zarbalar berishi zarur. Uyinchi javob zarbasining kuchini xisobga
olib kuchini nazorat kilishi kerak. Zarbalar tezkor va turli-tuman bulishi kerak.
Koptok qabul qilingandan keyin keskin zarbalar berish taktikasi.
Avvalambor,
uyinchi rakib zarbasini tugri baxolay olishi kerak: javob zarbasida zarba berayotgan
uyinchi koptokning uchish tezligini oshirishi va yunalishni turlicha kilishi kerak. Xujum
zarbalarini asosan
rakibning ximoyasiz tomoniga berish zarur. Ba’zi xollarda, sherigiga
zarba uchun sharoit yaratish maksadida bu usullarni teskarisiga ishlatish mumkin.
Agar tezkor zarba berishning iloji bulmasa, uyinchi tezkor kesish zarbasini
kullashi mumkin, lekin bunda rakib tezkor zarba bilan javob bermasligi uchun
koptokning uchish yunalishini nazorat kilish, sungra xujum uchun kulay vaktni tanlash
kerak.
Xozirgi kunda tennischilar ung tomondan koptokni kaytarish usulini kuprok
kullamokdalar, kamdan-kam xollarda tezkor zarba berishni kullaydilar.
Koptokka zarba berishdan oldin uyinchi kulining elkaoldi kismini kutarib, oldinga
tashlanadi; uyinchining ogirlik markazi tepaga kutariladi.
Kutarilib kelayotgan koptokka kulni ichkariga aylantirib zarba beriladi, bunda
bosh barmokka kuch keladi, raketka koptokning urta yoki tepa kismiga ung tomondan
zarba beradi.
Raketka koptokka tekkanida uyinchi kafti va kuli bilan sezilar-sezilmas xarakat
kiladi, raketkaning koptokka tegish burchagi uzgarmaydi, taxminan 20.
Koptokka zarba berishdan oldin uyinchi kulining elkaoldi kismini kutaradi,
uyinchining OFirlik markazi biroz tepaga kutariladi, raketka ushlagan kulini orkaga
uzatib, tanasini biroz ungga buradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
351
2181-
3187
Kutarilib kelayotgan koptokka u eng baland nuktaga etganida zarba beriladi,
bosh barmok raketkaga kuch beradi, bunda javob zarbasi berish kiyin bulmaydi,
chunki pastga tushib kelayotgan koptokning tezligi va aylanishi sustlashgan buladi.
Uyin texnikasini muvaffakiyatli egallash uchun koptokni pastdan aylantirish,
shuningdek, uzun va kiska zarbalar berish usullarini egallash juda muxim.
Podrezkaning asosiy usullarini egallagandan sung, uyinchi kalta javob zarbalari
berishga imkon beradigan tezkor xarakatlanish texnikasini xam urganishi zarur.
Tezkor xarakatlanayotgan uyinchi zarba nuktasi unga yakin bulib kolmasligini nazorat
kilishi kerak. Agar uyinchi ung tomonga tezkor xarakatlanayotgan bulsa zarba nuktasi
ung tomondagi uyinchi tarafida, agar uyinchi chap tomonga tezkor xarakatlanayotgan
bulsa zarba nuktasi chap tomondagi uyinchi tarafida bulishi kerak.
Zarbani qabul qilish va raqib zarbasini olib quyish usullari.
Juftliklar uyini koidasiga kura zarbani kabul kilish stolning ung tomonida olib
boriladi, shu sababli zarbani kabul kilish yakka uyindagiga karaganda juftliklar uyinida
osonrok kechadi, shuningdek, uyinchining dikkati karatilgan zona xam kichikrokdir,
shunga kura zarbani kabul kilayotgan tomon bunday kulay vaziyatlarni tashabbusni uz
kuliga olish uchun ishlatishi zarur, bu narsa rakib zarbalarini kaytarishda katta
axamiyatga ega buladi.K,oidaga kura, uyinchi zarbani stolning ung tomonida kabul
kiladi, shu sababli zarbani kabul kilayotgan juftlikning xolatini aniklash juda muxim.
Amalda nisbatan kup juftliklar tezkor zarbalar yoki top-spin kullaydilar. Agar
juftlikning ikkala uyinchisi xam chap tomon, xam ung tomon zarbasini bajara olsa,
ularning xar ikkalasi xam eng kulay xolatni egallagan buladi; agar juftlikning ikkala
uyinchisi fakat ung tomon zarbasini bajarsa, zarbani kabul kilishda ung tomonga kup
yondoshmaslik kerak. Urta chizikdan ung tomonga biroz surilish rakibning zarbasini
tezda kabul kilish uchun tayyor bulib olishda kiyinchilik tugdiradi, bunda tashabbusni
osongina yukotib kuyish mumkin. Uyinchi urta chizikdan ung tomonga biroz surilib
turishi kerak, shunda rakibning turli yunalish va balandlikda berayotgan zarbalarini
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
352
2181-
3187
kaytarish uchun sharoit yaratiladi. Ba’zi tennischilar chap tomon zarbasini yaxshi
egallagan bulishi va rakibning zarbasini kaytarish uchun kullashi mumkin. Shu sababli
ular stol ung tomon burchagiga yakinlashishlari muukin.
Juftliklar uyinida zarbalarni kabul kilishdagi tashabbusga katta axamiyat beriladi,
bu ochko olish uchun kuchli zarbani amalga oshirishda sherigiga sharoit yaratish
maksadida kullanadi. Ammo zarba berayotgan sportchining texnikasi yukori bulsa,
zarbani kabul kilayotgan uyinchiga kuchli zarbalar berib, ochko yutib olish mushkul
buladi. Shu sababli yakin masofada tezkor zarba va tezkor nakat ishlatish texnikasiga
mukammal ega bulish uyinchi uchun rakibi tomonida ung tomon burchagiga zarba
berishga, shuningdek, rakibining tanasiga yunaltirilgan zarbani chap tomonga
yunaltirishga imkon beradi. Shunga kura, koptokning uchish yunalishini uzgartirish
orkali rakibning uz maydonida ungdan chapga tartibsiz xarakat kilishga majbur kilish
va uning ximoyasiz tomoniga zarba berish imkonini beradi. Bu esa, uz navbatida,
sherigiga kup sonli zarbalar berish uchun sharoit yaratadi.
Ma’lumki, musobakalarda nafakat jismonan etuk, zarba va ximoya usullarini
kullay oladigan, galabaga ishonchi kuchli bulgan, balki uzining barcha ijobiy sifatlarini
ishga sola oladigan, rakibining zaif tomonlarini e’tiborga olishga kodir tennischilar
salmokli muvaffakiyatlarga erishishadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
353
2181-
3187
Birinchi boskichda yangi uyinchining taktikasi uyin usullarini tanlashdagi
soddaligi bilan ajralib turadi, ya’ni bu usul uzok vakt koptok junatish bilan mashgul
bulishdir. Ikkinchi boskichda yangi uyinchining taktikasi podrezka va podstavkani
kullagan xolda ung va chapdan yakka zarbalar berishga asoslanadi. Uchinchi boskich
mukammallik boskichidir va u zarba berish va kaytarish usullarini va uyinda turli yaxshi
egallangan texnik va taktik usullarni kullash malakalariga asoslangandir.
Zarbalarning taktik klassifikatsiyasi.
Koptok uzatish:
ochko olish uchun muljallangan zarbalar;
zarbani tayyorlash;
rakibga zarba berishga imkon bermaydigan ximoya zarbalari.
Zarbani zarba bilan kabul kilish:
zarba berish;
zarbani tayyorlash;
ximoyalanish.
Oralik, yakka va kup marta kaytariluvchi zarbalar.
X,ujum zarbalari:
nakat;
top-spin;
yakunlovchi zarba;
“sham”ga zarba;
karshi xujumga utuvchi zarba;
sekinlashgan kiska zarba.
Koptokning aylanish kuchi va yunalishi buyicha turli bulgan zarbalar:
koptokning aylanishisiz;
tepadan, pastdan va yondan aylanish bilan;
X,imoya zarbalari:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
354
2181-
3187
1) turlicha faol bulgan zarbalar.
Asosiy adabiyotlar:
1.
Sport turlarining darsliklari.
2.
Entsiklopediya yunnogo sportsmena. - M.: 1990 y
3.
Ataev A.Q. Kurash. -T., 1991y.
4.
Sport turlari bo’yicha maxsus darsliklar. 2000
-2005
5.
Amelin A.N., Pashnin V.A. Nastolno’y tennis. M., FiS., 1985.
6.
Barchukova, Nastolno’y tennis. M., FiS, 1990.
7.
Rafikova R., Raf
ikova A. Sportivnie zvezdo’ Uzbekistana.
- T. 2005.
8.
Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga
quramiz.Toshkent “O’zbekiston” –
2017 y.
9.
Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishning dolzarb muammolari. Respublika
ilmiy amaliy-anjumani materiallari.
–
2018-2019.
10.
Sport gazetalari. 2019-2020 yillar.
