ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
192
2181-
3187
MAKABGACHA KATTA YOSHDAGI BOLALARDA
SAHNALASHTIRISH O'YIN FAOLIYATI YORDAMIDA IJTIMOIY-
HISSNIY KO'NIKMALARNI SHAKLLANTIRISH
Nurmamatova Sitora Olim qizi
Ish joyim:Jizzax viloyati Do'stlik tumanidagi
Lola 3-sonli MTT tarbiyachisi
Annotatsiya Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda
sahnalashtirish o'yinlari orqali ijtimoiy-hissiy ko'nikmalarni shakllantirishning
ahamiyati va metodlari atroflicha yoritiladi. Tadqiqot sahnalashtirish o'yinlari
bolalarning emotsional intellektini, empatiyasini, hamkorlik qilish qobiliyatini va
muammolarni hal qilish ko'nikmalarini rivojlantirishdagi rolini tahlil qiladi.
Maqolada amaliy tavsiyalar va ushbu yondashuvning ta'lim jarayoniga
integratsiyalash bo'yicha takliflar berilgan.
Kalit so'zlar:Sahnalashtirish o'yinlari, maktabgacha yosh, ijtimoiy-hissiy
ko'nikmalar, emotsional intellekt, empatiya, bolalar rivojlanishi, ta'lim, psixologiya,
hamkorlik
Annotation: This article comprehensively explores the significance and
methodologies of fostering socio-emotional skills in preschool children through
staging games. The study analyzes the role of staging games in developing children's
emotional intelligence, empathy, collaboration abilities, and problem-solving skills.
The article provides practical recommendations and suggestions for integrating this
approach into the educational process.
Keywords : Staging games, preschool age, socio-emotional skills, emotional
intelligence, empathy, child development, education, psychology, collaboration.
Kirish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
193
2181-
3187
Bolalik davri inson hayotining eng muhim bosqichi bo'lib, bu davrda shakllangan
ko'nikmalar uning kelajakdagi shaxsiyati va ijtimoiy munosabatlariga asos bo'ladi.
Ayniqsa, maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-hissiy ko'nikmalarning rivojlanishi
ularning atrofdagilar bilan samarali muloqot qilishlari, his-tuyg'ularini tushunishlari va
boshqarishlari, shuningdek, jamiyatda o'z o'rinlarini topishlari uchun nihoyatda
muhimdir. Zamonaviy ta'lim tizimida nafaqat akademik bilimlarga, balki bolalarning
ijtimoiy-hissiy rivojlanishiga ham katta e'tibor qaratilmoqda. Shu nuqtai nazardan,
sahnalashtirish o'yinlari bolalarda bu turdagi ko'nikmalarni rivojlantirishning samarali
vositalaridan biri sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Bu o'yinlar bolalarga turli
rollarni ijro etish, vaziyatlarni simulyatsiya qilish va o'z his-tuyg'ularini ifodalash
imkonini beradi, bu esa ularning empatiyasini, hamkorlik qilish qobiliyatini va
muammolarni hal qilish ko'nikmalarini mustahkamlaydi.
Asosiy qism
.Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-hissiy ko'nikmalarni
shakllantirishda sahnalashtirish o'yinlarining roli ko'plab psixologik va pedagogik
tadqiqotlar bilan tasdiqlangan. Vygotskiyning madaniy-tarixiy nazariyasiga ko'ra,
o'yin bolaning rivojlanishida markaziy o'rinni egallaydi va aynan o'yin orqali bola
ijtimoiy tajribalarni o'zlashtiradi. Sahnalashtirish o'yinlari bolalarga turli hayotiy
vaziyatlarni modellashtirish, o'z his-tuyg'ularini so'zlar va harakatlar orqali ifodalash,
shuningdek, boshqalarning his-tuyg'ularini tushunishga yordam beradi. Emotsional
intellektni rivojlantirish.Bolalar turli rollarni ijro etish jarayonida qahramonlarning his-
tuyg'ularini boshdan kechiradilar va ularni ifodalaydilar. Bu ularga o'z his-tuyg'ularini
anglashga va boshqarishga yordam beradi. Masalan, "Qo'rqoq quyoncha" rolini
o'ynayotgan bola qo'rquvni, "Jasur sher" rolini o'ynayotgan bola esa jasoratni his qiladi.
Empatiyani shakllantirish.Boshqa personajlar nuqtai nazaridan vaziyatga qarash
bolalarda empatiyani rivojlantiradi. Ular boshqalarning his-tuyg'ulari va ehtiyojlarini
tushunishni
o'rganadilar,
bu
esa
ularning
muloqot
ko'nikmalarini
yaxshilaydi.Hamkorlik va muloqot ko'nikmalarini oshirish: Sahnalashtirish o'yinlari
odatda guruhda amalga oshiriladi. Bu jarayonda bolalar bir-birlari bilan o'zaro aloqa
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
194
2181-
3187
qilish, rollarni taqsimlash, ssenariy bo'yicha kelishish va birgalikda maqsadga
erishishni o'rganadilar.
Muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish: O'yin davomida kutilmagan
vaziyatlar yuzaga kelishi mumkin, bu bolalardan tezkor fikrlash va muammoni hal
qilish yo'llarini topishni talab qiladi. Masalan, "Kim o'g'irladi" o'yinida bolalar izchil
fikrlashga o'rganishadi.
Ijodkorlik va tasavvurni rag'batlantirish: Sahnalashtirish o'yinlari bolalarning
tasavvurini, ijodkorligini va fantaziyasini rivojlantiradi. Ular o'zlarining shaxsiy
g'oyalarini qo'shib, o'yinni yanada qiziqarli qilishga intiladilar
Muhokama
Sahnalashtirish o'yinlarini maktabgacha ta'lim dasturlariga integratsiya qilish
bolalarning ijtimoiy-hissiy rivojlanishi uchun juda samarali strategiya hisoblanadi. Bu
o'yinlarni samarali tashkil etish uchun bir qator muhim jihatlarga e'tibor qaratish lozim:
To'g'ri o'yin materiallarini tanlash:
Bolalarning yoshiga va rivojlanish darajasiga
mos keladigan materiallar va mavzularni tanlash muhimdir. Masalan, kichik yoshdagi
bolalar uchun oddiy ertak sahnalarini, katta yoshdagi bolalar uchun esa murakkabroq
ssenariylarni tanlash mumkin.
Pedagogning roli:
Tarbiyachining roli faqatgina o'yinni
boshqarish bilan cheklanmasdan, balki bolalarni rag'batlantirish, ularning his-
tuyg'ularini tushunishga yordam berish va o'yin davomida yuzaga keladigan
muammolarni hal qilishda ko'maklashishdan iborat.
Erkinlik va ijodkorlikni rag'batlantirish:
Bolalarga o'yin davomida ijodiy
erkinlik berish, ularning g'oyalarini qo'llab-quvvatlash va o'z rollarini o'zgartirishga
ruxsat berish muhimdir. Bu ularning o'ziga ishonchini oshiradi va ijodiy fikrlashni
rag'batlantiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
195
2181-
3187
Qayta aloqa (feedback):
O'yindan so'ng bolalar bilan o'yin jarayoni, ularning
his-tuyg'ulari va qiyinchiliklari haqida suhbatlashish ularning o'z-o'zini tahlil qilish va
xulosalar chiqarish qobiliyatini rivojlantiradi.
Biroq, sahnalashtirish o'yinlarini tashkil etishda ba'zi qiyinchiliklar ham mavjud
bo'lishi mumkin. Masalan, barcha bolalarni faol ishtirok etishga jalb qilish, ayrim
bolalarning tortinchoqligini bartaraf etish yoki rollarni adolatli taqsimlash kabi
masalalar. Bu holatlarda pedagogning professional ko'nikmalari va individuallikka
yondashuvi muhim ahamiyatga ega.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-hissiy
ko'nikmalarni sahnalashtirish o'yinlari yordamida shakllantirish zamonaviy ta'limning
ustuvor yo'nalishlaridan biridir. Bu o'yinlar bolalarning emotsional intellektini,
empatiyasini, hamkorlik qilish qobiliyatini, muloqot ko'nikmalarini va muammolarni
hal qilish qobiliyatini har tomonlama rivojlantirishga xizmat qiladi. Sahnalashtirish
o'yinlarini ta'lim jarayoniga samarali integratsiya qilish orqali biz nafaqat bilimli, balki
ijtimoiy jihatdan yetuk, hissiy jihatdan barqaror va o'ziga ishongan shaxslarni
tarbiyalashimiz mumkin. Kelajakda bu yo'nalishda chuqur tadqiqotlar o'tkazish, turli
sahnalashtirish o'yinlari uslublarini ishlab chiqish va ularning bolalar rivojlanishiga
ta'sirini yanada o'rganish dolzarb vazifalardan hisoblanadi.
Adabiyotlar ro'yxati
1.
Vygotskiy, L. S. (1978).
Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes
. Harvard University Press.
2.
Elkonin, D. B. (1971).
Psychology of Play
. Moscow: Prosveshchenie.
3.
Erikson, E. H. (1963).
Childhood and Society
. W. W. Norton & Company.
4.
Goleman, D. (1995).
Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than
IQ
. Bantam Books.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
196
2181-
3187
5.
Kohlberg, L. (1984).
The Psychology of Moral Development: The Nature and
Validity of Moral Stages
. Harper & Row.
6.
Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000).
From Neurons to
Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development
. National Academies
Press.
7.
Smilansky, S. (1968).
The Effects of Sociodramatic Play on Disadvantaged
Preschool Children
. John Wiley & Sons.
8.
Zigler, E. F., & Muenchow, S. (1992).
Head Start: The Inside Story of
America's Most Successful Experiment in Early Education
. Basic Books.
