ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
424
2181-
3187
VOLEYBOL SPORTCHILARIDA JAMOAVIYLIKNI
SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Farg’ona davlat unversiteti
Psixologiya (sport) yo’nalishi III kurs
Talabasi: Ortikova Sarvinoz Farhodbekqizi
Kirish
Zamonaviy sportning rivojlanishi sportchilarning nafaqat jismoniy va texnik,
balki psixologik tayyorgarligiga ham yuqori talab qo‘ymoqda. Ayniqsa, jamoaviy sport
turlarida, xususan voleybolda jamoaning bir butun tizim sifatida harakat qilishi natijaga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun voleybol sportchilarida jamoaviylikni
shakllantirish ijtimoiy-psixologik yondashuvni talab etadi.
Annotatsiya
Ushbu maqolada voleybol sportchilarida jamoaviylikni shakllantirishning
ijtimoiy-psixologik xususiyatlari yoritilgan. Jamoa ichida o‘zaro ishonch, rollarni
taqsimlash va psixologik moslashuv sportchilarning muvaffaqiyatli ishtirokida muhim
omil hisoblanadi. Maqolada treninglar, motivatsion usullar va kommunikatsiya asosida
jamoaviylikni oshirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
voleybol, jamoaviylik, psixologik moslashuv, sport psixologiyasi,
ishonch, rollar, kommunikatsiya.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются социально-психологические особенности
формирования командности у волейболистов. Взаимное доверие, распределение
ролей и психологическая адаптация внутри команды являются важными
факторами успешного выступления спортсменов. Рассматриваются пути
повышения командности через тренинги, мотивационные методы и
эффективную коммуникацию.
Ключевые слова:
волейбол, командность, психологическая адаптация,
спортивная психология, доверие, роли, коммуникация.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
425
2181-
3187
Abstract:
This article explores the socio-psychological aspects of developing team cohesion
among volleyball players. Mutual trust, role distribution, and psychological adaptation
within the team are key factors for successful athletic performance. The article
discusses strategies for enhancing teamwork through training, motivational techniques,
and communication skills.
Keywords:
volleyball, teamwork, psychological adaptation, sports psychology,
trust, roles, communication.
Jamoaviylik – bu sportchilar o‘rtasidagi hamkorlik, o‘zaro ishonch va umumiy
maqsad sari intilishni ifodalaydigan ijtimoiy-psixologik hodisa. Jamoaviylik darajasi
yuqori bo‘lgan voleybol jamoalarida natijadorlik va barqarorlik sezilarli darajada
oshadi.Jamoaviylik — bu bir guruh odamlarning yagona maqsad sari birgalikda
harakat qilishi, o‘zaro hamkorlik, ishonch, yordam va ijtimoiy javobgarlik
tamoyillariga asoslangan faoliyatidir. Bu tushuncha psixologiyada guruh dinamikasi
bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, har bir a’zoning jamoadagi roli, munosabatlari va
bir-biriga bo‘lgan ehtiyoji orqali namoyon bo‘ladi.Sport faoliyatida, ayniqsa, jamoaviy
sport turlarida (voleybol, futbol, basketbol, gandbol va h.k.) jamoaviylik hal qiluvchi
ahamiyatga ega. Jamoaning samaradorligi ko‘pincha individual mahoratdan ko‘ra
ko‘proq o‘zaro hamkorlikka, ishonchga va kommunikatsiyaga bog‘liq
bo‘ladi.Voleybolda har bir harakat boshqa o‘yinchining harakati bilan bog‘liq. Blok
qo‘yish, pas berish, qabul qilish va hujum qilish kabi harakatlar muvofiqlashtirilgan
bo‘lishi kerak. Bu esa sportchilar o‘rtasidagi o‘zaro psixologik moslashuvni taqozo
etadi.Voleybol – bu yuqori darajadagi jamoaviy uyg‘unlik, aniqlik va o‘zaro ishonchni
talab qiluvchi sport turidir. Unda har bir o‘yinchining harakati jamoaning umumiy
natijasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, voleybol jamoaviy sport turlari orasida
psixologik va ijtimoiy jihatdan eng integratsiyalashgan sportlardan biri hisoblanadi.
Jamoaviylikni shakllantirish usullari
- Psixologik treninglar: O‘zaro ishonch va kommunikatsiyani rivojlantirish uchun
psixologik
mashg‘ulotlar
o‘tkaziladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
426
2181-
3187
- Rollarni aniqlashtirish: Har bir o‘yinchining jamoadagi roli va vazifasi
aniqlashtiriladi.
- Jamoaviy muammolarni birgalikda hal qilish: Qaror qabul qilishda jamoa a’zolari
ishtiroki
ta’minlanadi.
- Motivatsion uslublar: Rag‘batlantirish va ijobiy turtki berish orqali jamoa ruhini
ko‘tarish.Sport jamoasining muvaffaqiyatli faoliyati nafaqat sportchilarning jismoniy
tayyorgarligiga, balki ularning o‘zaro munosabatlari, ishonchi va bir maqsad sari
intilishiga ham bog‘liq. Ayniqsa, voleybol kabi jamoaviy sport turlarida har bir
o‘yinchining o‘z o‘rnini anglash, boshqalar bilan samarali muloqot qilish va bir-birini
qo‘llab-quvvatlashi — jamoaviy ruhni shakllantiradi. Bunday ruhni yaratish uchun
murabbiy va sport psixologi tomonidan maqsadli shakllantirish usullari qo‘llaniladi.
Jamoada psixologik barqarorlikni ta'minlash, yetakchilikni to‘g‘ri tashkil etish va
ijtimoiy rollarni mos taqsimlash – samaradorlikning muhim omillaridan
biridir.Psixologik barqarorlik — bu sportchining qiyinchilik, stress, muvaffaqiyatsizlik
yoki bosim holatlarida o‘zini yo‘qotmasdan, ijobiy yo‘nalishda harakatda davom
etishi, emotsiyalarini nazorat qilishi va o‘ziga ishonchini saqlab qolishidir.Stressga
chidamlik – musobaqa bosimida yoki og‘ir o‘yinda xotirjam qarorlar qabul
qilish.Moslashuvchanlik – har xil vaziyatlarga tez moslashish, o‘z strategiyasini
o‘zgartira olish. Ichki motivatsiya – natijadan qat’i nazar, o‘z ustida ishlashga doimiy
intilish. O‘zini anglash – o‘z his-tuyg‘ulari, kuchli va zaif tomonlarini to‘g‘ri baholay
olish. Emotsional boshqaruv – negativ fikr va hislarni konstruktiv energiyaga aylantira
olish. Voleybol sportchilarida jamoaviylikni shakllantirish murabbiy, sportchi va
psixologning uzviy hamkorligini talab qiladi. Ijtimoiy-psixologik yondashuvlar orqali
jamoaning ichki birligini kuchaytirish mumkin bo‘ladi. Bu esa yutuqlarga erishishda
asosiy omilga aylanadi.Jamoaviy vazifa yo‘naltirilgan splyochennost’ voleybolda
motivatsiya, trust va collective efficacyni kuchaytiradi, bu esa natijalarga ijobiy ta’sir
qiladi. Psixologik xavfsizlik esa stress va tashvishni kamaytirib, ruhiy mustahkamlikni
ta’minlaydi. Shu asosda, maqolangizda tejamkor struktura bilan akademik va amaliy
tajribalarni uyg‘unlashtirishingiz mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
427
2181-
3187
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Жуков В.И. «Социальная психология командообразования». — Москва:
Изд-во МГУ, 2012.
2.
Xudayberdiyev A.X. "Sport psixologiyasi". — Toshkent: O‘zDJTI, 2019.
3.
Weinberg, R.S., & Gould, D. “Foundations of Sport and Exercise Psychology.”
— Human Kinetics, 2015.
4.
Sh.Mirzaahmedov. "Jismoniy tarbiya va sport psixologiyasi asoslari". —
Toshkent, 2021.
5.
Carron, A.V., & Hausenblas, H.A. “Group dynamics in sport.” — Fitness
Information Technology, 2005.
