ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
396
2181-
3187
ASAB TIZIMI KASALLIKLARIDA FUNKSIONAL TEKSHIRISH
USULLARINI O’TKAZISH
ПРОВЕДЕНИЕ МЕТОДОВ ФУНКЦИОНАЛЬНОГО
ТЕСТИРОВАНИЯ ПРИ ЗАБОЛЕВАНИЯХ НЕРВНОЙ СИСТЕМЫ
CONDUCTING FUNCTIONAL TESTING METHODS IN DISEASES OF
THE NERVOUS SYSTEM
Nishonova Gulbahor Mo’minovna
Paxtaobod Abu Ali Ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi tehnikumi o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada asab tizimi kasalliklarini aniqlashda
qo‘llaniladigan funksional tekshirish usullari yoritilgan. Asab tizimi faoliyatini
baholashda qo‘llaniladigan neyrofiziologik, instrumental va klinik tekshirish metodlari
— elektroensefalografiya (EEG), elektromiografiya (EMG), evokatsiyalangan
potensiallar (EP), neyrosonografiya, MRT (magnit-rezonans tomografiya) va KT
(kompyuter tomografiya) kabi usullarning imkoniyatlari va diagnostik ahamiyati tahlil
qilingan.
Аннотация:
В статье рассматриваются методы функционального
обследования, используемые для диагностики заболеваний нервной системы.
Анализируются
возможности
и
диагностическая
ценность
нейрофизиологических,
инструментальных
и
клинических
методов
обследования, используемых для оценки функционирования нервной системы:
электроэнцефалографии (ЭЭГ), электромиографии (ЭМГ), вызванных
потенциалов (ВП), нейросонографии, МРТ (магнитно-резонансной томографии)
и КТ (компьютерной томографии).
Abstract:
This article discusses functional examination methods used to diagnose
nervous system diseases. The possibilities and diagnostic value of neurophysiological,
instrumental and clinical examination methods used to assess the functioning of the
nervous system - electroencephalography (EEG), electromyography (EMG), evoked
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
397
2181-
3187
potentials (EP), neurosonography, MRI (magnetic resonance imaging) and CT
(computed tomography) - are analyzed.
Kalit so’zlar:
asab tizimi, bosh miyya, orqa miyya,
elektroensefalografiya,
elektroneyromiografiya, metabalizm, qon aylanish.
Ключевые слова:
нервная система, головной мозг, спинной мозг,
электроэнцефалография,
электронейромиография,
обмен
веществ,
кровообращение.
Keywords:
nervous system, brain, spinal cord, electroencephalography,
electroneuromyography, metabolism, blood circulation.
Asab tizimi inson organizmidagi eng murakkab va muhim tuzilmalar
majmuasidir. Uning asosiy vazifasi — organizmning barcha a’zolari faoliyatini
muvofiqlashtirish, tashqi va ichki muhitga moslashuvchan javoblar berishni
ta’minlashdan iborat. Asab tizimi kasalliklarini erta aniqlash, ularni to‘g‘ri tashxislash
va davolashda funksional tekshiruv usullari alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu
maqolada asab tizimi kasalliklarida qo‘llaniladigan funksional diagnostika metodlari,
ularning o‘rni va ahamiyati haqida so‘z yuritiladi.
Asab tizimi kasalliklarida qo‘llaniladigan funksional tekshiruv usullari
Asab tizimi faoliyatini baholashda zamonaviy diagnostika vositalari, xususan,
funksional tekshiruv metodlari keng qo‘llaniladi. Ular yordamida miya, orqa miya va
periferik nervlarning holati haqida aniq ma’lumot olish mumkin.
1. Elektroensefalografiya (EEG)
EEG usuli bosh miya faoliyatini o‘rganishda qo‘llaniladi. Bosh miya yuzasiga
joylashtirilgan elektrodlardan olingan signallar orqali miya bioelektrik faolligi
baholanadi. Ushbu usul epilepsiya, uyqu buzilishlari, miya shikastlanishlari,
shuningdek, ba’zi psixik holatlarni aniqlashda keng qo‘llaniladi. EEG natijalari
bemorning hushyorligi, hissiy holati, yoshi va boshqa omillar bilan bog‘liq bo‘lishi
mumkin.
2. Elektroneyromiografiya (ENMG)
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
398
2181-
3187
ENMG yordamida periferik nervlar va mushaklarning funksional holati
baholanadi. Bu usul yordamida nerv impulslarining tezligi, mushaklarning javob
reaksiyalari va ularning holati aniqlanadi. ENMG asosan nevropatiya, miopatiya,
radikulopatiya kabi kasalliklarni tashxislashda qo‘llaniladi.
3. Evokatsiyalangan potensiallar (EP)
Ushbu metod tashqi irritatorlarga (masalan, yorug‘lik, tovush, elektr impuls)
javoban yuzaga keladigan miya faolligini o‘lchaydi. Vizual, eshitish va somatosensor
evokatsiyalangan potensiallar mavjud. Bu usullar, ayniqsa, ko‘rish yoki eshitish
yo‘llari kasalliklarini aniqlashda muhimdir.
4. Kompyuter va Magnit-rezonans tomografiya (KT va MRT)
Garchi KT va MRT to‘g‘ridan-to‘g‘ri funksional tekshiruv usullari bo‘lmasa-da,
ular asab tizimi tuzilmalarini aniqlik bilan tasvirlash imkonini beradi. Ayniqsa, MRT
yordamida miya va orqa miya to‘qimalaridagi o‘zgarishlar erta bosqichda aniqlanishi
mumkin. Bular funksional tekshiruv natijalari bilan birgalikda aniq tashxis qo‘yishda
yordam beradi.
5. Pozitron-emissiya tomografiyasi (PET) va funktsional MRT (fMRT)
Ushbu yuqori texnologik usullar miya metabolizmi, qon aylanishi va faoliyat
zonasini aniqlash imkonini beradi. Ayniqsa, neyroxirurgik amaliyotlarga tayyorgarlik
jarayonida va nevrodegenerativ kasalliklarni tahlil qilishda fMRT katta ahamiyatga
ega.
Foydaliligi va klinik ahamiyati
Funksional tekshiruv usullari nevrologik kasalliklarda muhim tashxis vositasi
hisoblanadi. Ular yordamida kasallikning bosqichi, lokalizatsiyasi va patofiziologik
mexanizmlarini aniqlash mumkin. Shuningdek, ushbu usullar yordamida davolash
jarayonining samaradorligi baholanadi va reabilitatsiya choralari to‘g‘ri yo‘naltiriladi.
Misol uchun, insultdan keyingi tiklanish davrida EEG va ENMG natijalari asosida
individual reabilitatsiya dasturi tuziladi.
Xulosa qilish shuni aytish mumkinki asab tizimi kasalliklarini erta aniqlash va
samarali davolashda funksional tekshiruv usullarining o‘rni beqiyosdir. Har bir metod
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
399
2181-
3187
o‘zining nozik jihatlari va imkoniyatlariga ega bo‘lib, ular kompleks yondashuv
asosida qo‘llanilganda eng yaxshi diagnostik natijalarni beradi. Shunday ekan,
zamonaviy nevrologik amaliyotda ushbu metodlardan foydalanish doimiy rivojlanish
va yangilanishda davom etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Жўраев А.Т., Эргашев Қ.Ж. "Клиник нейрофизиология" — Самарқанд: СамДУ
нашри, 2020.
2. Чурилов Л.П. "Функциональная диагностика в неврологии" — Москва:
ГЭОТАР-Медиа, 2019.
3. Shafqat S. "Clinical Neurophysiology", Oxford University Press, 2020
.
