ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
392
2181-
3187
KO’RISH ANALIZATO’RINING ANATOMIK TUZILISHI VA
FIZIOLOGIK VAZIFALARI
АНАТОМИЧЕСКОЕ СТРОЕНИЕ И ФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕ
ФУНКЦИИ ЗРИТЕЛЬНОГО АНАЛИЗАТОРА
ANATOMICAL STRUCTURE AND PHYSIOLOGICAL FUNCTIONS
OF THE VISION ANALYZER
Turdialiyev Zikrulloh Abdulhamid o’g’li
Paxtaobod Abu Ali Ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi tehnikumi o’qituvchisi
Annotatsiya:
ushbu maqolada ko’zning tuzilishi va fiziologik vazifalari, ko’rish
analizatorlari haqida ma’lumotlar keltirilgan chunki ko’z inson organizmidagi eng
muhim sezgi tizinmlaridan biridir. Maqolada ko’zning tashqi va ichki qisimlari va
ko’rish markazlari va markaziy nerv tolalari haqida adabiyotlar o’rganildi va tahlil
qilindi.
Аннотация:
В данной статье даны сведения о строении и
физиологических функциях глаза, зрительных анализаторах, так как глаз
является одной из важнейших сенсорных систем в организме человека. В статье
изучены и проанализированы литературные данные о внешних и внутренних
частях глаза, зрительных центрах и центральных нервных волокнах.
Abstract:
This article provides information about the structure and
physiological functions of the eye, visual analyzers, because the eye is one of the most
important sensory systems in the human div. The article studies and analyzes the
literature on the external and internal parts of the eye, visual centers and central nerve
fibers.
Kalit so’zlar:
ko’z, ko’rish analizatori, hujayra, linza, qorachiq, yoruqlik,
binokulyar.
Ключевые слова:
глаз, зрительный анализатор, клетка, хрусталик, зрачок,
освещенность, бинокулярный.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
393
2181-
3187
Keywords:
eye, visual analyzer, cell, lens, pupil, illumination, binocular.
Koʻrish analizatori inson organizmidagi eng muhim sezgi tizimlaridan biridir. U
tashqi muhitdagi yorugʻlik signallarini qabul qilib, ularni nerv impulslariga aylantiradi
va miya orqali idrok qilinishini ta'minlaydi. Koʻrish analizatori yordamida inson atrof-
muhitdagi obyektlar, ularning shakli, rangi, o‘lchami va joylashuvini aniqlaydi. Ushbu
analizatorning to‘liq ishlashi turli anatomik tuzilmalar va murakkab fiziologik
jarayonlar uyg‘unligi asosida amalga oshadi.
1. Ko‘rish analizatorining anatomik tuzilishi
Ko‘rish analizatori uchta asosiy bo‘g‘indan iborat:
a) Periferik (qabul qiluvchi) bo‘g‘in – Ko‘z (organum visus)
Ko‘z yorug‘likni qabul qiluvchi va uni nerv impulsiga aylantiruvchi murakkab
organ hisoblanadi. Ko‘z quyidagi asosiy qismlardan tashkil topgan:
Ko‘z qobig‘i (palpebrae) – ko‘zni tashqi ta’sirlardan himoya qiladi.
Ko‘z olmasi (bulbus oculi) – asosiy ko‘rish a'zosi. Quyidagilardan iborat:
To‘r pardasi (retina) – yorug‘likni qabul qiluvchi asosiy qatlam bo‘lib,
fotoreseptor hujayralar (tayanch – tayoqcha va konussimon hujayralar) mavjud.
Linza (lens) – yorug‘lik nurini sinib, fokuslaydi.
Qorachiq (pupilla) va rangli qavat (iris) – yorug‘lik miqdorini nazorat qiladi.
Shox parda (cornea) va ko‘z oldi suyuqligi – yorug‘lik nurlarini sinib, ko‘z ichki
muhitini saqlab turadi.
b) O‘rta bo‘g‘in – Ko‘rish nervi (nervus opticus)
Ko‘rish nervi to‘r pardaning ganglion hujayralaridan boshlanadi va ko‘zdan
kelayotgan nerv impulslarini bosh miya tomon olib boradi. Har bir ko‘zdan chiqadigan
ko‘rish nervi chiasma opticum (ko‘rish nervlari kesishgan joy)da qisman kesishadi, bu
binoar (ikki ko‘zli) ko‘rishni ta'minlaydi.
c) Markaziy bo‘g‘in – Bosh miya ko‘rish markazi
Ko‘rish yo‘llari – ko‘rish nervidan boshlanib, lateral tizzasimon tana (corpus
geniculatum laterale) orqali to‘rt tog‘cha (colliculi superiores) va ensa qobig‘iga
boradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
394
2181-
3187
Ko‘rish markazi – miya yarim sharlari ensa sohasida (occipital lobda) joylashgan
(Brodmannning 17-raqamli zonasi). Aynan shu yerda tasvir to‘liq shakllanadi va
anglanadi.
2. Ko‘rish analizatorining fiziologik vazifalari
Ko‘rish analizatori quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi:
a) Yorug‘likni qabul qilish va uzatish
To‘r pardadagi fotoreseptorlar yorug‘likni qabul qilib, uni bioelektrik impulsga
aylantiradi. Bu impulslar ko‘rish nervi orqali miyaga uzatiladi.
b) Rangsiz va rangli ko‘rish
Tayoqchasimon hujayralar – qorong‘ida yoki kam yorug‘likda ko‘rishni
ta’minlaydi.
Konussimon hujayralar – yorug‘da va ranglarni ajratishda faol bo‘ladi.
c) Ko‘rishning aniqligi va markazlashuvi
Ko‘z markazidagi sariq nuqta (macula lutea) va uning markazi – markaziy
chuqurcha (fovea centralis) – eng aniq ko‘rishni ta’minlaydi.
d) Binokulyar ko‘rish
Ikkala ko‘zdan kelgan tasvirlar miya orqali birlashtiriladi va bir ob’yektning
fazoviy (uch o‘lchamli) tasviri hosil bo‘ladi.
e) Ko‘z harakatlarini muvofiqlashtirish
Ko‘z harakatlari ko‘z mushaklari orqali boshqariladi va miya, ayniqsa oraliq
miya (diencephalon) hamda to‘rt tog‘cha tomonidan muvofiqlashtiriladi.
Xulosa qilib aytkanda ko‘rish analizatori ko‘zdan tortib to bosh miya ko‘rish
markazigacha bo‘lgan murakkab tizimdir. Uning har bir bo‘g‘ini o‘ziga xos anatomik
tuzilish va fiziologik funksiyalarga ega. Bu tizimning biror qismi zarar ko‘rsa,
insonning ko‘rish qobiliyatida jiddiy muammolar yuzaga keladi. Shu bois ko‘rish
analizatori sog‘lig‘ini saqlash har doim muhim hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Raximov Sh.S., Karimov A.A. Inson anatomiyasi va fiziologiyasi. – Toshkent:
«O‘qituvchi», 2020.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
395
2181-
3187
2. anong W.F. Review of Medical Physiology. – 26th edition. – McGraw-Hill
Education, 2019.
3. Borisenko F.Yu. Sensory Systems: Human Anatomy and Physiology. – Moskva:
Mir, 2021.
4. Solovyev A.G. Normal anatomiya. – Moskva: Medicina, 2019.
.
