ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
3
2181-3187
BOLALARDA YURAK TUG'MA NUQSONLARINING ZAMONAVIY
DIAGNOSTIKA USULLARI.
Niyozova Gulyor Davlat qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali
Anatomiya kafedrasi assistenti
Nurmetova Gulnoza Mavlonberdi
qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali
Anatomiya kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bolalarda yurak tug‘ma nuqsonlarining (YTN)
aniqlanishida qo‘llanilayotgan zamonaviy diagnostika usullari, ularning afzalliklari va
muammolari yoritib berilgan. Tadqiqot YTN holatlarining erta aniqlanishi uchun eng
samarali usullarni aniqlas
h, ularni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatlarini o‘rganishga
qaratilgan. Qator tibbiy texnologiyalar, jumladan, echokardiyografiya, MRT, KT va
genetik skrining imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
yurak tug‘ma nuqsonlari, pediatriya, echokardiyografiya, MRT,
genetik diagnostika, skrining, zamonaviy tibbiyot.
Yurak tug‘ma nuqsonlari bolalikdagi eng keng tarqalgan anomaliyalar qatoriga
kiradi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, har mingta yangi
tug‘ilgan chaqaloqdan 8
-
10 tasida yurakning turli nuqsonlari uchraydi. Ular o‘z vaqtida
aniqlanma
sa, bolaning rivojlanishida og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shuning
uchun, diagnostika jarayonini erta bosqichda olib borish muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugungi kunda tibbiyotda mavjud bo‘lgan yuqori texnologiyali diagnostika vositalari
YTNni aniqlash imkoniyatlarini ancha oshirdi. Ushbu maqola mazkur sohadagi
zamonaviy diagnostika yondashuvlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan.
Bolalarda yurakning tug'ma nuqsonlarini (YTQ) aniqlash uchun zamonaviy
diagnostika usullari keng ko'lamli va yuqori aniqlikdagi texnologiyalarga asoslanadi.
Ushbu usullar yurakning tuzilishi, funksiyasi va qon aylanishidagi anomaliyalarni
aniqlash, shuningdek, davolash rejasini tuzishda muhim ahamiyatga ega. Quyida har
bir usulning batafsil tavsifi keltiriladi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
4
2181-3187
Ekokardiografiya (ECHO)
Tavsif: Bu ultratovush texnologiyasiga asoslangan usul bo'lib, yurakning ichki
tuzilishi, klapanlari, devorlari va qon oqimini real vaqtda tasvirlaydi. Bolalarda eng
ko'p qo'llaniladigan va xavfsiz usul hisoblanadi.
Turlari:
Transthorakal ekokardiografiya (TTE): Ko'krak qafasi orqali amalga oshiriladi,
og'riqsiz va eng keng tarqalgan shakl.
Transesofageal ekokardiografiya (TEE): Oziq-ovqat yo'li orqali maxsus zond
yuboriladi, bu murakkab nuqsonlarni aniqlashda ishlatiladi (odatda anesteziya ostida).
Fetal ekokardiografiya: Homiladorlik davrida (18-24 haftalarda) homilaning
yuragini tekshirish uchun qo'llaniladi.
Afzalliklari:
Radiatsiyasiz, bolalar uchun xavfsiz.
Yurakning devor harakati, klapan funksiyasi va qon oqimining anomaliyalarini
aniqlaydi.
Tug'ilishdan oldin ham nuqsonlarni aniqlash imkonini beradi.
Kamchiliklari:
Operator tajribasiga bog'liq.
TEE uchun anesteziya talab qilinadi, bu kichik bolalarda qiyin bo'lishi mumkin.
Qo'llanilishi: Atrial septal defekt (ASD), ventrikulyar septal defekt (VSD),
Fallot tetralogiyasi kabi nuqsonlarni aniqlashda ishlatiladi.
Elektrokardiografiya (EKG)
Tavsif: Yurakning elektr faolligini elektrodlar yordamida o'lchaydi. Bu oddiy,
tez va og'riqsiz usul bo'lib, yurak ritmi va mushak faoliyatini baholaydi.
Afzalliklari:
Tez (bir necha daqiqada yakunlanadi).
Arzon va keng tarqalgan.
Ritm buzilishlari (aritmiya) yoki yurak mushagining gipertrofiyasini aniqlaydi.
Kamchiliklari:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
5
2181-3187
Faqat elektr faoliyatni ko'rsatadi, tuzilishdagi nuqsonlarni aniqlay olmaydi.
Ba'zi hollarda qo'shimcha tekshiruvlar talab qilinadi.
Qo'llanilishi: Aritmiya, yurak mushagining kattalashishi yoki yurak nuqsonlari
bilan bog'liq boshqa o'zgarishlarni aniqlashda ishlatiladi.
Kompyuter tomografiyasi (KT)
Tavsif: Rentgen nurlari yordamida yurak va qon tomirlarining 3D tasvirini
yaratadi. Kontrast moddasi ishlatilishi mumkin.
Afzalliklari:
Murakkab yurak nuqsonlari (masalan, aortaning koarktatsiyasi yoki
anomaliyalarni) aniqlashda yuqori aniqlik.
Tez amalga oshiriladi.
Kamchiliklari:
Radiatsiya ta'siri bolalar uchun xavfli bo'lishi mumkin.
Kontrast moddasi allergik reaksiyalarga sabab bo'lishi mumkin.
Qo'llanilishi: Ekokardiografiya aniq natija bermagan hollarda yoki jarrohlik
oldidan batafsil tasvirlash uchun ishlatiladi.
Magnit-rezonans tomografiya (MRT)
Tavsif: Magnit maydon va radio to'lqinlar yordamida yurakning batafsil tasvirini
yaratadi. Radiatsiyasiz usul sifatida bolalar uchun xavfsiz hisoblanadi.
Afzalliklari:
Yurak mushagi, qon tomirlari va qon oqimini yuqori aniqlikda ko'rsatadi.
Funktsional ma'lumotlarni (masalan, yurakning pompalash qobiliyatini)
baholaydi.
Kamchiliklari:
Uzoq vaqt talab qiladi (30-60 daqiqa), bu kichik bolalarda harakatsiz yotishni
qiyinlashtiradi.
Ba'zi hollarda sedatsiya yoki anesteziya talab qilinadi.
Qo'llanilishi: Murakkab yurak nuqsonlari, masalan, transpozitsiya yoki bir
kamerali yurakni aniqlashda ishlatiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
6
2181-3187
Yurak kateterizatsiyasi
Tavsif: Ingichka naycha (kateter) qon tomirlari orqali yurakka yetkaziladi. Bu
usul diagnostika bilan birga ba'zi nuqsonlarni davolashda ham ishlatiladi (masalan,
klapanlarni ochish yoki defektlarni yopish).
Afzalliklari:
Yurak ichidagi bosim, qon oqimi va kislorod darajasini aniq o'lchaydi.
Ba'zi nuqsonlarni joyida tuzatish imkonini beradi.
Kamchiliklari:
Invaziv usul bo'lib, anesteziya talab qiladi.
Infeksiya yoki qon tomirlarning shikastlanish xavfi mavjud.
Qo'llanilishi: Boshqa usullar aniq natija bermagan hollarda yoki jarrohlik
oldidan ishlatiladi.
Pulse oksimetriya
Tavsif: Qondagi kislorod darajasini o'lchash uchun barmoqqa yoki oyoqqa
kichik sensor qo'yiladi. Bu oddiy va og'riqsiz usul.
Afzalliklari:
Tez va xavfsiz.
Tsianotik yurak nuqsonlarini (qonda kislorod kamayishi bilan bog'liq)
aniqlashda samarali.
Kamchiliklari:
Faqat kislorod darajasini o'lchaydi, yurak tuzilishini ko'rsatmaydi.
Qo'llanilishi: Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda yurak nuqsonlarini dastlabki
skrining sifatida ishlatiladi.
Genetik testlar
Tavsif: Qon yoki tupurik namunasi orqali genetik mutatsiyalarni aniqlaydi. Ba'zi
yurak nuqsonlari genetik sindromlar (masalan, Down sindromi, Turner sindromi) bilan
bog'liq bo'lishi mumkin.
Afzalliklari:
Yurak nuqsonining sababini aniqlashda yordam beradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
7
2181-3187
Kelajakda oilada xavfni baholash imkonini beradi.
Kamchiliklari:
Har bir yurak nuqsoni genetik emas, shuning uchun cheklangan foyda keltirishi
mumkin.
Testlar qimmat bo'lishi mumkin.
Qo'llanilishi: Sindromlar bilan bog'liq yurak nuqsonlarini aniqlashda ishlatiladi.
Fetal skrining
Tavsif: Homiladorlik davrida ultratovush yordamida homilaning yuragini
tekshirish. Odatda 11-14 yoki 18-24 haftalarda amalga oshiriladi.
Afzalliklari:
Tug'ilishdan oldin yurak nuqsonlarini aniqlash imkonini beradi.
Davolash rejasini erta tuzishga yordam beradi.
Kamchiliklari:
Kichik nuqsonlarni aniqlash qiyin bo'lishi mumkin.
Operator tajribasiga bog'liq.
Qo'llanilishi: Homiladorlik davrida yurak nuqsonlarini erta aniqlash uchun
standart skrining sifatida ishlatiladi.
Qo'shimcha ma'lumotlar:
Diagnostika jarayoni: Odatda diagnostika jarayoni bir nechta usullarni
birlashtirish orqali amalga oshiriladi. Masalan, dastlab pulse oksimetriya va EKG
qo'llaniladi, so'ngra ekokardiografiya bilan tasdiqlanadi. Murakkab holatlarda KT,
MRT yoki kateterizatsiya talab qilinishi mumkin.
Xavfsizlik: Bolalar uchun radiatsiyasiz usullar (ECHO, MRT) afzal ko'riladi. KT
va kateterizatsiya faqat zarur hollarda ishlatiladi.
Davolashga ta'siri: To'g'ri diagnostika jarrohlik, dori-darmon yoki kuzatuv
strategiyasini tanlashda muhim ahamiyatga ega.
Yurak tug‘ma nuqsonlarining aniqlanishi bolalarda sog‘lom hayot kechirish
imkoniyatini oshiradi. Zamonaviy texnologiyalar bu borada muhim rol o‘ynaydi.
Biroq, ba’zi holatlarda ushbu texnologiyalar qimmatligi yoki mavjud bo‘lmasligi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
8
2181-3187
diagnostika imkoniyatlarini cheklaydi. Mahalliy sog‘liqni saqlash tizimida
echokardiyografik skriningni keng joriy qilish, ayniqsa, tug‘ruqdan keyingi davrda,
muhim ahamiyat kasb etadi. Genetik tekshiruvlar esa ko‘proq rivojlangan
laboratoriyalar talab qil
adi. MRT va KT esa aniq klinik belgilar bo‘lgan holatlarda eng
samarali natija beradi.
Xulosa
Yurak tug‘ma nuqsonlarini aniqlashda echokardiyografiya birlamchi, ishonchli
va tezkor usuldir. MRT va KT esa chuqurlashtirilgan tekshiruvda qo‘llanilishi kerak.
Genetik skrining esa tug‘ma patologiyalar xavfi yuqori bo‘lgan oilalarda muhim
ahamiyatga ega.
Tug‘ruqdan so‘ng barcha chaqaloqlarga echokardiyografik tekshiruv kiritilishi
lozim.
Tuman va viloyat darajasida MRT/KT markazlari soni oshirilishi kerak.
YTN bo‘yicha prenatal diagnostika xizmatlari kengaytirilsin.
Tibbiy kadrlar zamonaviy diagnostika usullarini chuqur o‘zlashtirishi uchun
doimiy malaka oshirish kurslari tashkil etilsin.
Adabiyotlar.
1.
Bakhodirovna T. S., Atamuradovna M. L. PATHOGENETIC ASPECTS OF
ALLERGIC REACTIONS AMONG CHILDREN WITH CONGENITAL HEART
DEFECTS //JOURNAL OF BIOMEDICINE AND PRACTICE.
–
2023.
–
Т. 8. –
№. 2.
2.
Скворцов В. В., Тумаренко А. В., Байманкулов С. С. Врожденные пороки
сердца //Медицинская сестра. –
2017.
–
№. 7. –
С. 14
-17.
3.
ТАИРОВА С. Б., МУХАМАДИЕВА Л. А. ДИАГНОСТИКА ВРОЖДЕННЫХ
СЕПТАЛЬНЫХ ПОРОКОВ СЕРДЦА У ДЕТЕЙ С КОМОРБИДНОЙ
ПАТОЛОГИЕЙ (литературный обзор) //ЖУРНАЛ БИОМЕДИЦИНЫ И
ПРАКТИКИ. –
2022.
–
Т. 7. –
№. 2.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
4_
июня
–
2025
9
2181-3187
4.
Таирова С. Б., Мухамадиева Л. А. РАССТРОЙСТВА ПОВЕДЕНИЯ У ДЕТЕЙ
С ВРОЖДЕННЫМИ ПОРОКАМИ СЕРДЦА //Журнал кардиореспираторных
исследований. –
2022.
–
Т. 3. –
№. 2.
5.
Таирова С. Б. Хушвактова ББҚ Особенности течения коморбидной патологии
с врожденными септальными пороками сердца (литературный обзор)
//Science and Education.
–
2023.
–
Т. 4. –
№. 2. –
С. 549
-555.
6.
Таирова С. Б. Allergic reactions on the background of congenital heart defects in
young children //Журнал кардиореспираторных исследований. –
2023.
–
Т. 4. –
№. 1.
7.
Таирова С. Б., Мухамадиева Л. А. РАССТРОЙСТВА ПОВЕДЕНИЯ У ДЕТЕЙ
С ВРОЖДЕННЫМИ ПОРОКАМИ СЕРДЦА //
Journal of cardiorespiratory
research.
–
2022.
–
Т. 3. –
№.
2.
–
С. 19
-21.
8.
ТАИРОВА С. Б., МУХАМАДИЕВА Л. СЕРДЦА У ДЕТЕЙ С
КОМОРБИДНОЙ ПАТОЛОГИЕЙ (литературный обзор) //ЖУРНАЛ
БИОМЕДИЦИНЫ И ПРАКТИКИ. –
2022.
–
Т. 7. –
№.
2.
9.
Хусинов А. А., Таирова С. Б. ФУНКЦИОНАЛЬНОЕ СОСТОЯНИЕ
ГИПОТАЛАМО
-
ГИПОФИЗАРНОЙ НЕЙРОСЕКРЕТОРНОЙ СИСТЕМЫ В
ФИЗИОЛОГИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ У ИНТАКТНЫХ ЖИВОТНЫХ
//Материалы
XXIII
съезда Физиологического общества им. ИП Павлова с
международным участием. –
2017.
–
С. 1595
-1597.
10.
Таирова С. Б., Мухторов А. А. У., Зиёдуллаева М. С. Нейрокогнитивные
расстройства у детей с врождёнными пороками сердца (литературный обзор)
//Science and Education.
–
2023.
–
Т. 4. –
№.
2.
–
С. 543
-548.
