ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
244
2181-
3187
“KEYS-STADI” PEDOGOGIK TEXNOLOGIYASINI “AVTOMOBIL
YO‘LLARINI EKSPLUATATSIYA QILISH” FANIDA QO‘LLASH
Bobonazarov Temur Shuxrat o‘g‘li
Toshkent davlat transport universiteti assistenti
Xudoyorov Shohruh Abduvohid o‘g‘li
Toshkent davlat transport universiteti talabasi
Annotatsiya:
Bugungi kunda erkin va mustaqil fikrlovchi, ijtimoiy-siyosiy
hayotda ongli ravishda faol ishtirok etishga qodir yosh avlodni shakllantirish «Kadrlar
tayyorlash milliy dasturi» ning asosiy ustuvor yoʻnalishidir. Bu esa mamlakatning
ijtimoiy-siyosiy hayotiga demokratik asoslarini joriy etishni, fuqarolik jamiyati va
huquqiy davlat qurishni tezlashtirish imkonini beradi. Dastur taʼlim muassasalari
mustaqilligini kengaytirish orqali taʼlim boshqaruvini demokratlashtirishni oʻz ichiga
oladi.
Kalit so‘zlar;
Keys-stadi Metodi,Keys-stadi metodining tuzilmasi.
“Keys-stadi” metodi, mantiqiy fikrlash, avtomobil yoʻllarini ekspluatatsiya qilish,
tarqatma material, pedagogik texnologiya, mustahkamlash, yakuniy nazorat.
Avtomobil yoʻllarini qurish fani boʻyicha “Keys-stadi” pedagogik texnologiyasi
haqida maʼlumot keltirib oʻtsak:
Mazkur metodda biror muammo boʻyicha taʼlim oluvchilartomonidan bildirilgan
erkin fikr va mulohazalarni toʻplab, ular orqalimaʼlum bir yechimga kelinadi. “Keys-
stadi” metodining yozma va ogʻzaki shakllari mavjud. Ogʻzaki shaklida taʼlim
beruvchi tomonidan berilgan savolga taʼlim oluvchilarning har bir talaba oʻz fikrini
ogʻzaki bildiradi. Taʼlim oluvchilar oʻz javoblarini aniq va qisqa tarzda bayon etadilar.
“Keys-stadi” metodi
“Keys-stadi”
- inglizcha soʻz boʻlib, (“case” – aniq vaziyat, hodisa, “study”
– oʻrganmoq, tahlil qilmoq) aniq vaziyatlarni oʻrganish, tahlil qilish asosida oʻqitishni
amalga oshirishga qaratilgan metod hisoblanadi. Mazkur metod dastlab 1921 yil
Garvard universitetida
amaliy vaziyatlardan iqtisodiy boshqaruv fanlarini
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
245
2181-
3187
oʻrganishda foydalanish tartibida qoʻllanilgan. Keysda ochiq axborotlardan yoki aniq
voqea- hodisadan vaziyat sifatida tahlil uchun foydalanish mumkin. Keys harakatlari
oʻz ichiga quyidagilarni qamrab oladi: Kim (Who), Qachon (When), Qayerda
(Where), Nima uchun (Why), Qanday/ Qanaqa (How), Nima- natija (What).
“Keys metodi” ni amalga oshirish bosqichlari
Ish
bosqichlari
Faoliyat shakliva mazmuni
1-bosqich:
Keys va uning
axborot taʼminoti
bilan tanishtirish
✓
yakka tartibdagi audio-vizual ish;
✓
keys bilan tanishish(matnli, audio yoki media
shaklda);
✓
axborotni umumlashtirish;
✓
axborot tahlili;
✓
muammolarni aniqlash
2-bosqich:
Keysni
aniqlashtirish va
oʻquv topshirigʻni
belgilash
✓
individual va guruhda ishlash;
✓
muammolarni
dolzarblik
iyerarxiyasini aniqlash;
✓
asosiy muammoli vaziyatni belgilash
3-bosqich:
Keysdagi
asosiy
muammoni
tahlil
etish orqali oʻquv
topshirigʻining
yechimini izlash, hal
etish yoʻllarini ishlab
chiqish
✓
individual va guruhda ishlash;
✓
muqobil yechim yoʻllarini ishlab chiqish;
✓
har bir yechimning imkoniyatlari va toʻsiqlarni
tahlil qilish;
✓
muqobil yechimlarni tanlash
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
246
2181-
3187
4-bosqich:
Keys
yechimini
shakllantirish
va
asoslash,taqdimot.
✓
yakka va guruhda ishlash;
✓
muqobil
variantlarni
amalda
qoʻllash
imkoniyatlarini asoslash;
✓
ijodiy-loyiha taqdimotini tayyorlash;
✓
yakuniy xulosa va vaziyat
yechimining amaliy aspektlarini yoritish
Keys.
Agressiv muhitda foydalaniluvchi maʼsuliyatli temirbeton konstruksiyani
ishlab chiqarish uchun loyiha boʻyicha sulfatga chidamli sement qoʻllanilishi lozim.
Metodni amalga oshirish tartibi:
➢
oʻqituvchi mashgʻulotga qadar mavzuning asosiy tushunchalari
mazmuni yoritilgan input-matnni tarqatma yoki taqdimot koʻrinishida
tayyorlaydi;
➢
yangi mavzu mohiyatini yorituvchi matn taʼlim oluvchilarga
tarqatiladi yoki taqdimot koʻrinishida namoyish etiladi;
➢
taʼlim oluvchilar individual tarzda matn bilan tanishib chiqib, oʻz
shaxsiy qarashlarini maxsus belgilar orqali ifodalaydilar.
Matn bilan ishlashda tinglovchilar yoki qatnashchilarga quyidagi maxsus
belgilardan foydalanish tavsiya etiladi:
Belgilar
1-
matn
2-
matn
3-
matn
“V” – tanish maʼlumot.
“?” – mazkur maʼlumotni tushunmadim, izoh
kerak.
“+” bu maʼlumot men uchun yangilik.
“–” bu fikr yoki mazkur maʼlumotga
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
247
2181-
3187
qarshiman?
Metodni amalga oshirish bosqichlari:
1.
Dastlab tinglovchilarga belgilangan mavzu yuzasidan tayyorlangan
topshiriq, yaʼni tarqatma materiallarni alohida-alohida beriladi va ulardan
materialni sinchiklab oʻrganish talab etiladi. Shundan soʻng, tinglovchilarga
toʻgʻri javoblar tarqatmadagi «yakka baho» kolonkasiga belgilash kerakligi
tushuntiriladi. Bu bosqichda vazifa yakka tartibda bajariladi.
2.
Navbatdagi bosqichda trener-oʻqituvchi tinglovchilarga uch kishidan
iborat kichik guruhlarga birlashtiradi va guruh aʼzolarini oʻz fikrlari bilan
guruhdoshlarini tanishtirib, bahslashib, bir-biriga taʼsir oʻtkazib, oʻz fikrlariga
ishontirish, kelishgan holda bir toʻxtamga kelib, javoblarini “guruh bahosi”
boʻlimiga raqamlar bilan belgilab chiqishni topshiradi. Bu vazifa uchun 15 daqiqa
vaqt beriladi.
3.
Barcha kichik guruhlar oʻz ishlarini tugatgach, toʻgʻri harakatlar
ketma- ketligi trener-oʻqituvchi tomonidan oʻqib eshittiriladi, va tinglovchilardan
bu javoblarni “toʻgʻri javob” boʻlimiga yozish soʻraladi.
4.
«Toʻgʻri javob» boʻlimida berilgan raqamlardan «yakka baho»
boʻlimida berilgan raqamlar taqqoslanib, farq bo‘lsa “0”, mos kelsa “1” ball
quyish soʻraladi. Shundan soʻng «yakka xato» boʻlimidagi farqlar yuqoridan
pastga qarab qoʻshib chiqilib, umumiy yigʻindi hisoblanadi.
5.
Xuddi shu tartibda “toʻgʻri javob” va “guruh bahosi” oʻrtasidagi farq
chiqariladi va ballar “guruh xatosi” boʻlimiga yozib, yuqoridan pastga qarab
qoʻshiladi va umumiy yigʻindi keltirib chiqariladi.
6.
Trener-oʻqituvchi yakka va guruh xatolarini toʻplangan umumiy
yigʻindi boʻyicha alohida-alohida sharhlab beradi.
7.
Tinglovchilarga olgan baholariga qarab, ularning mavzu boʻyicha
oʻzlashtirish darajalari aniqlanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
248
2181-
3187
“Quruq qurilish qorishmalari texnologik jarayonlari” ketma-ketligini
joylashtiring. Oʻzingizni tekshirib koʻring!
Harakatlar mazmuni
Ya
kka
baho
Ya
kka
xato
Toʻ
gʻri
javob
G
uruh
bahosi
G
uruh
xatosi
Toʻldirgichlarni quritish va
fraksiyalarga ajratish.
Mineral mikro toʻldirgichlarni quritish va maydalash (agar tayyor
xolatda zavodga keltirilmasa)
Barcha komponentlarni omborga
joylashtirish (bogʻlovchi moddalar va
qoʻshimchalarni ham)
Qorishtirgich
apparatiga
komponentlarni tortib solish
Qorishtirgichda komponentlarni
aralashtirish
Qogʻoz
qoplarga
QQQ
ni
qadoqlash
va tayyor maxsulotni joʻnatish.
Keyslar qaysi turi bo‘lishidan qat’iy nazar, ular o‘rtasida keysning subkeyti va
obyekti bo‘ladi. Subyekt izlanishning nazariy qarashi ko‘rsatilgan amaliy, tarixiy
birligi hisoblanadi.
Ta’lim jarayonida o‘quvchilarda muloqotchanlikni shakllantirish keys
texnologiyasidan
foydalanib
amalga
oshirishi
mumkin.
-
o‘quvchilar
bilan
o‘zaro
birgalikda
harakat
qilish;
- bolaga ta’sir qilishda uning xulq-atvorini boshqarish, o‘zaro harakatning turli
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
249
2181-
3187
yo‘llarini
qo‘llash;
-
o‘quvchilarni
muloqotda
o‘z-o‘zini
boshqara
olishi;
- o‘zaro munosabatlar jarayonidagi ijodiylik harakterini saqlay bilish;
Mavzuda ko'rsatilgan muammolarni keltirib chiqaruvchi sabablarni topish va
ularni o'zaro bog'lagan holda yechimlarni aniqlash.
Kutilayotgan natijalar:
-
muammoni
salbiy
oqibatlarni
tushunib
yetadi;
-
o‘rganilayotgan mavzu bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘ladi;
- o‘rganilishi nazarda tutilayotgan tushunchalar haqida malakaga ega bo‘ladi;
-
muammoli
vazifalami
yechishda
nazariy
bilimlarini
qo‘llaydi;
- muammoni aniqlab, uni hal qilishda yechim topadi.
Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilishni o‘quv jarayon orqali ifodalashda
Keys-Stadi metodining bir qancha jihatlarini keltirish mumkin. Bu metod orqali
talabalarda muloqotchanlikni shakllantirish va to‘g‘ridan to‘g‘ri yosh ilmiy yo‘l
sohasi pedagoglarini shakllantirish asosiy vazifa hisoblanadi.
Keys metodi talabalarning asosiy tushunchalarini shakllantiruvchi metod
hisoblanadi. Bu orqali talablarda fanni o‘rganishning yangi g‘oyalari shakllanadi.
Bundan tashqari ijodkorlik ruhini shakllantirishning yangi vazifasi hisoblanadi.
Xulosa qilib aytadigan boʻlsak, talabalarni dars jarayoniga qiziqishini oshirish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–4_ Мая –2025
250
2181-
3187
va dars mashgʻulotlarini tushunarli boʻlishi uchun zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni qoʻllash zarur. Texnik fanlarni oʻqitishda pedagogik
texnologiyadan foydalanish taʼlim natijalarini oshirishda samarali boʻladi deb
oʻylayman. Texnologiyani qoʻllash orqali talabalar yangi tushunchalar, amaliy
koʻnikma va bilimlarga ega boʻlishi, mantiqiy fikrlash, shaxsiy fikrga ega boʻlishiga
erishish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA HAVOLALAR:
1. Аршинов В. И., Буданов В. Г. Развитие "педагогической технологии" и
проблемы теории обучения. Москва: Вопросы философии. – 2017. –50–61.
2. Q.X.Аzizov “Maxsus fanlarni oʻqitish metodikasi”. Oʻquv qoʻllanma. TАYLQEI.
Toshkent 2019 y,
3. Аршинов В. И., Буданов В. Г. Развитие "Педагогической технологии" и
проблемы теории обучения. Москва: Вопросы философии. – 2017.
4. Babanskiy Yu. Oʻqitish samaradorligini oshirishning didaktik asoslari haqida. M.:
Pedagogika — 2006 yil.
