ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
352
2181-3187
GEPATIT B INFEKSIYASI: TARQALISHI, KLINIK KECHISHI VA
PROFILAKTIKASI
Beshariq Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi o’qituvchisi
Nomozova Gulasal Mamadjonovna
Annotatsiya:
Gepatit B — jigarni zararlovchi virusli infeksiyalardan biri bo‘lib, butun dunyo
bo‘ylab keng tarqalgan. Maqolada gepatit B infeksiyasining etiologiyasi,
epidemiologiyasi, klinik kechishi, tashxislash usullari hamda zamonaviy profilaktika
choralariga to‘xtalinadi. Hamshiralik amaliyotida kasallikning oldini olishdagi roli
alohida ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: Gepatit B, virusli gepatit, immunizatsiya, profilaktika, yuqumli
kasalliklar.
Kirish
Gepatit B virusi (HBV) – DNK tarkibli gepadnaviruslar oilasiga mansub bo‘lib,
asosan parenteral yo‘l bilan yuqadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST)
ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda 296 millionga yaqin inson ushbu virus tashuvchisi
hisoblanadi. Kasallik surunkali kechishga moyil bo‘lib, siroz va jigar saratoni kabi
og‘ir asoratlarga olib keladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
353
2181-3187
Asosiy qism
Etiologiyasi va patogenezi
HBV odam organizmiga tushgach, jigarda ko‘payib, gepatotsitlarni zararlaydi.
Organizmning immun javobi natijasida yallig‘lanish jarayoni yuzaga keladi. Infektsiya
o'tkir va surunkali shaklda kechishi mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
354
2181-3187
Epidemiologiyasi
Gepatit B virusining asosiy yuqish yo‘llari:
- Parenteral yo‘l (qon, qon mahsulotlari bilan);
- Perinatal yo‘l (ona–bola orqali);
- Jinsiy aloqa orqali;
- Maishiy yo‘l (kam holatlarda, umumiy gigiyena vositalari orqali).
Xavf guruhiga quyidagilar kiradi:
- Sog‘liqni saqlash xodimlari;
- Gemodializ bemorlari;
- Narkotik moddalarni in'ektsiya yo‘li bilan qabul qiluvchilar;
- HBV bilan zararlangan onalardan tug‘ilgan bolalar.
Klinik kechishi
Gepatit B infeksiyasi uchta asosiy bosqichda kechadi:
1. Inkubatsion davr (2–6 oy);
2. O‘tkir bosqich – isitma, holsizlik, ko‘ngil aynish, jigar sohasida og‘riq, sariqlik;
3. Surunkali bosqich – uzoq davom etuvchi belgilarsiz kechish, keyinchalik siroz
va gepatosellyulyar karsinoma bilan asoratlashi mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
355
2181-3187
Tashxis
- Serologik testlar (HBsAg, anti-HBs, anti-HBc, HBeAg);
- PCR orqali virus DNK sini aniqlash;
- Jigar faoliyatini baholovchi laborator tekshiruvlar (ALT, AST).
Profilaktika
- Spetsifik profilaktika: HBV ga qarshi emlash (uch bosqichli vaksina);
- Nospetsifik profilaktika: steril tibbiy asbob-uskunalardan foydalanish, xavf
guruhlariga tarbiyaviy ishlar;
- Postekspozitsion profilaktika: virusga chalingan bemor bilan kontaktdan keyin
immunoglobulin yuborish.
Xulosa
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
356
2181-3187
Gepatit B infeksiyasi nafaqat klinik jihatdan, balki ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan ham
dolzarb hisoblanadi. Uning oldini olishda tibbiyot xodimlarining, ayniqsa
hamshiralarining roli katta. Yuqori xavf guruhlarini aniqlash, vaksina profilaktikasini
keng joriy etish va aholi o‘rtasida tushuntirish ishlarini olib borish kasallik tarqalishini
kamaytirishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). Hepatitis B: Key facts. 2024.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b
2. Karimov M.X., To‘rayev S.H. Yuqumli kasalliklar. O‘zbekiston Tibbiyot
Akademiyasi, Toshkent, 2022.
3. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st Edition. Chapter: Hepatitis B Virus Infection.
Elsevier, 2020.
4. Uzoqova D.M., Rasulov B.X. Infeksion kasalliklar. – Toshkent: “Ilm ziyo”, 2021.
5. CDC (Centers for Disease Control and Prevention). Hepatitis B Information. 2023.
https://www.cdc.gov/hepatitis/hbv
6. Harrison’s Principles of Internal Medicine. 20th Edition. Section: Liver and Biliary
Tract Disease, McGraw-Hill, 2019.
