ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
416
2181-3187
“ER-XOTIN MUNOSABATLARIDA ISHONCH VA HURMATNING
AHAMIYATI”
Mamadaliyev Shoxrux
Annotatsiya;
Ushbu maqola nikoh-oila munosabatlari mustahkam, barqaror
bo‘lishi Davlat va jamiyatimizning barqarorligi, farovonligi, rivoji haqida . Jahon
ta’lim va ilmiy-tadqiqot muassasalarida ona va bola munosabatlarini ijtimoiy-
psixologik asoslariga oid ilmiy izlanishlarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu borada
oilada bolaga nisbatan sog‘lom munosabatni shakllantirish, ota ona va bola
munosabatlarida begonalashuv, oilaviy zo‘ravonlik, pedagogik qarovsizlik, emotsional
deprivasiya va boshqa ko‘rinishdagi salbiy holatlarni psixodiagnostika qilish; ota ona
va bola munosabatlarini psixologik barqarorlashtirish maqsadida psixoprofilaktika
chora-tadbirlarini tashkil etish orqali konstruktiv muloqot ko‘nikmalarini
shakllantirish; otaonalar bilan tegishli psixologik-ma’rifiy, konsultativ faoliyatga
qaratilgan chora-tadbirlarni takomillashtirishga yo‘naltirilgan masalalarga e’tibor
qaratish zarurati kuzatilmoqda.
Kalit so’zlar;
Nikoh, ota-ona, nizo, ishonch, hurmat , nizoli vaziyatlar, farzand,
munosabat, muloqot, muhit, farzand, muhit.
Ishonch va hurmat er-xotin munosabatlarining asosiy poydevorlaridan biri
hisoblanadi. Ushbu ikki element oila barqarorligi va farovonligi uchun zarurdir.
Ishonch er-xotin o‘rtasida xavfsizlik hissini shakllantirsa, hurmat bir-birining fikr va
his-tuyg‘ularini qadrlashni anglatadi. Maqola davomida ishonch va hurmatning
ahamiyati hamda ularni mustahkamlash yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Er-xotin munosabatlari bir tekis munosabatlar emas. Yillar davomida bu
munosabatlar ko‘p marotaba sinaladi, darz ketadi, hatto sinishi ham mumkin. Oilada
er va xotin munosabatlari vaqt o‘tishi bilan oqilona hamkorlik va do‘stlik,
qon-qarindoshlik munosabatlariga aylanib boradi. Ko‘pchilik nikohlarni baxtli
ham, baxtsiz ham deb atash mushkul, chunki ularda er-xotinlarning bir-
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
417
2181-3187
birlarini sekin-asta tarbiyalab borishlari va taqdir taqozosi bilan bora-bora
munosabatlar chuqurlashib, tushunish hissi va do‘stona munosabatlar
sayqallashib boradi.
1. Ishonchning ahamiyati
Ishonch er-xotin munosabatlarida ochiqlik va samimiyatni ta’minlaydi:
Barqaror munosabatlar: Juftlik bir-biriga ishonch bildirganida, munosabatlar
barqaror va uzoq muddatli bo‘ladi.
Hissiy qo‘llab-quvvatlash: Ishonch sheriklarning bir-biriga yordam ko‘rsatishiga
va noqulay vaziyatlarda ham birga bo‘lishlariga yordam beradi.
Xiyonat va ishonchsizlikning oqibatlari: Ishonchni yo‘qotish juftlik o‘rtasidagi
ziddiyatlarga va hatto ajralishga olib kelishi mumkin.
2. Hurmatning o‘rni va ahamiyati
Hurmat er-xotin munosabatlarida tenglik va bir-biriga munosib yondashishni
ta’minlaydi:
Bir-birining shaxsiy fazilatlarini qadrlash: Har bir sherik o‘ziga xos, va ularning
farqlari munosabatni boyitadi.
Muloqot madaniyati: Hurmat ochiq, samimiy va konstruktiv muloqotning
garovidir.
Ziddiyatlarni hal qilish: Hurmat asosidagi muloqot ziddiyatlarni yumshoq va
samarali yo‘l bilan hal qilish imkonini beradi.
3. Ishonch va hurmatni mustahkamlash yo‘llari
Er-xotin munosabatlarida ishonch va hurmatni rivojlantirish uchun quyidagi
qadamlarni qo‘llash mumkin:
Ochq o‘zaro muloqot: His-tuyg‘ular va fikrlarni erkin ifoda etish imkoniyatini
yaratish.
O‘z va’dalariga rioya qilish: Bir-biriga bergan va’dalarni bajarish orqali ishonchni
saqlash.
Hurmatni ko‘rsatish: Har bir qaror, fikr va his-tuyg‘uni qadrlash.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
418
2181-3187
Qo‘shma qarorlar qabul qilish: Ikkala tomon ham munosabatda teng huquqli
bo‘lishi kerak.
4. Ishonch va hurmat yo‘qolganda yuzaga keladigan muammolar
Emotsional uzoqlashish: Ishonch va hurmat yo‘qligi o‘zaro sovuqlikka olib
keladi.
Ziddiyatlar va xiyonat: Bunday munosabatlarda tez-tez tushunmovchilik va
xiyonatlar uchrab turadi.
Ajralish xavfi: Munosabatlar mustahkam bo‘lmasa, ajralish ehtimoli ortadi.
Oiladan eng asosiy maqsad va eng muhim narsa bu– er va xotin munosabatlari.
Ushbu maqsadga keyinchalik farzandlar tarbiyasi va ularning kelajakda yaxshi inson
bo‘lishi ham kiradi. Shunday ekan, ayol kishi oiladagi uchinchi shaxslarga emas,
ko‘proq o‘z turmush o‘rtog‘iga itoat etishi lozim. Oila a’zolari ham mana shuni
e’tiborga olishi kerak.
Biz ko‘p kuzatyapmizki, yosh oila munosabatlariga qaynota yoki qaynona
aralashib er va xotinni bir birlaridagi huquqlaridan mahrum qiladi. Yoki qaynona
o‘g‘lini uzoqqa yuborib, kelinini eri bilan ketishiga yo‘l qo‘ymaydi. Oilasi bilan birga
bo‘lishini man qiladi. Bu payg‘ambarimiz sunnatlariga ziddir. Bunga shariat ham
ruxsat bermagan. Er va xotinning o‘zaro aloqalariga hech kim daxl qilolmaydi. Ular
xoh qaynota, xoh qaynona bo‘lsin. Birgina vaziyatda ularga aralashish uchun ruxsat
berilgan, ya’ni o‘g‘li yoki kelini shariatga zid ish qilsa, axloq va odob doirasidan
chiqsa, o‘shandagina tanbeh bergan holda vaziyatga qo‘shilishi mumkin. Bundan ortiq
masalalarda esa chegara saqlashlari lozim. Shunindek, uchinchi shaxslar, ya’ni
erkakning aka-ukalari yoki opa-singillari oilaga istaganlaricha aralashishga haqli emas.
Kelindan o‘zlariga kerakli narsani talab qilishlari mumkin, ammo er va xotin
munosabatlarida ularga ruxsat yo‘q.
Shariatimizda agar er va xotinning o‘rtasida nizo chiqib qolsa yoki biror muammo
bo‘ladigan bo‘lsa, yaqinlariga uni isloh qilish buyurilgan. Hattoki bu isloh qilish
jarayonida dinimizda harom hisoblangan yolg‘onni ham tadbir sifatida ishlatishga
ruxsat berilgan. Qur’oni Karimda ham “Agarda ikkita hakam orani isloh qilishni iroda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
419
2181-3187
qilgan bo‘lsa, Alloh taolo muvofiqlashtiradi”, deyilgan. Ya’ni mobodo er va xotin
o‘rtasida nizo kelib chiqsa va ajralish ehtimoli bo‘lsa, erning yaqinlaridan bir hakam
kelib, ayolning yaqinlaridan bir hakam kelib muammoni isloh qilishlariga buyurilgan.
Aleksandr Dyuma ta’kidlaganidek: «Rashk boshqalardan ko‘ra o‘ziga ko‘prok
azob berish san’atidir». Shunday ekan, rashkchi onalarga psixologlar tavsiya qiladilar:
rashkingiz me’yoridan oshayotganligini sezganingiz zahoti, juda bo‘lmasa,
uyingizdagi mebellar joyini o‘zgartiring, madaniy hordiq chiqaring, ko‘prok
davralarda bo‘ling. Oilaviy munosabatlar ikki kishi er va xotin orasidagi hissiyotlarga
asoslanib shakllanadi. Agar hissiyotlar ortda qolib, hayot muammolari ustun kelib, er
o‘zini tergovchi sifatida tutsa, xotinini doimiy tergov ostida ushlasa yoki xotini doimo
moddiy muammolar, boylik, ro‘zg‘or hisobkitobini qilib erni doimo tergasa bir-
birlariga bo‘lgan his-tuyg‘u yo‘qolib ketadi. Inson ba’zida o‘ziga yaqin bo‘lgan
odamlarni tushunmaydi. A.Grin o‘zining asarlaridan birida «Bizning ichki dunyomiz
kamdan-kam odamni qiziqtiradi»-dedi.
Oilaviy munosabatlar ikki kishi er va xotin orasidagi hissiyotlarga asoslanib
shakllanadi. Agar hissiyotlar ortda qolib, hayot muammolari ustun kelib, er o‘zini
tergovchi sifatida tutsa, xotinini doimiy tergov ostida ushlasa yoki xotini doimo
moddiy muammolar, boylik, ro‘zg‘or hisobkitobini qilib erni doimo tergasa bir-
birlariga bo‘lgan his-tuyg‘u yo‘qolib ketadi. Inson ba’zida o‘ziga yaqin bo‘lgan
odamlarni tushunmaydi. A.Grin o‘zining asarlaridan birida «Bizning ichki dunyomiz
kamdan-kam odamni qiziqtiradi»-dedi. Inson turmush ko‘rishdan oldin bu hayotda
o‘zining dunyoqarashiga ega bo‘ladi. U o‘zi uchun aziz va qimmatli narsalarni belgilab
qo‘yadi, shuning uchun o‘z yonida tushunadigan, uning g‘ururiga tegmaydigan,
dunyoqarashi ustidan kulmaydigan, ta’na qilmaydigan ko‘pincha yaqin bir inson
bo‘lishini istaydi.
Xulosa;
Er-xotin munosabatlarida ishonch va hurmat – oila barqarorligining
kaliti. Ushbu omillar nafaqat juftlikning o‘zaro baxtli hayot kechirishini ta’minlaydi,
balki jamiyatdagi mustahkam oilalar tizimini ham shakllantiradi. Ishonch va hurmatni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
420
2181-3187
saqlash uchun har ikki tomon ham bir-birining hissiyotlarini tushunishga va o‘zaro
hurmatga intilishi zarur.
Shior: "Ishonch va hurmat – baxtli oilaning poydevori."
Foydalangan adabiyotlar ro’yxati
1. Davletshin M.G. Oiladagi nizolar psixologiyasi va uning bartaraf etish yo‘llari.
o‘zbek oilasining etnopsixologik muammolari. Resp. ilm. amal. anj.ma'ruz. qisqacha
bayoni. - T.: 1993. - 33-34 b.
2.Karimova V.M. Oilaviy hayot psixologiyasi // О‘quv qо‘llanma. – T.: “Sharq” 2006.
– 142 b.
3. Shoumarov G‘.B. Oila psixologiyasi.: Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari
o‘quvchilari uchun. - T.: Sharq. - I40 b.
4. Ковалев С.В. Психология современной семьи. - М.: Просвещение. 1988. - 210
с.
5. Oбозов Н.Н. Психология межличностных отношений. - Kиев: изд-во Ун-та.
1990. - 192 с.
6. Олифирович Н.И., Зинкевич-Куземкина Т.А., Велента Т.Ф. Психология
семейных кризисов. – СПб.: Речь, 2006. – 360 с.
7. Фромм Э. Искусство любить исследование природы любви. Пер. с анг. яз. -
М.: Педагогика. 1990. - 158 с.
