ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
272
2181-3187
BOLALAR KIYIMLARINI TIKISH TEXNOLOGIYASINING
ZAMONAVIY USULLARI
Urgut tuman 5- son poletixnikumi
Ishlab chiqarish taʼlimi ustasi
Murodova Sohiba Asadullo qizi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada bolalar kiyimlarini tayyorlash jarayonida
qo‘llanilayotgan zamonaviy texnologiyalar, innovatsion yondashuvlar va ilg‘or tikuv
usullarining amaliy va nazariy jihatlari yoritilgan. Bolalar kiyimi inson salomatligi va
qulayligi bilan bevosita bog‘liq mahsulot turi bo‘lganligi sababli, ularning ishlab
chiqarilishida yuqori sifatli, ekologik toza, gigiyenik hamda ergonomik talablarga
javob beradigan texnologiyalar qo‘llanilishi zarur. Maqolada raqamli boshqaruvli tikuv
mashinalari, lazerli va ultratovushli kesish usullari, 3D modellashtirish dasturlari
(CLO3D, Optitex) kabi ilg‘or texnik vositalarning bolalar kiyimlarini ishlab
chiqarishda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, gippoallergen, elastik va “nafas
oluvchi” matolar kabi zamonaviy materiallardan foydalanishning afzalliklari, ularning
bolalar salomatligiga ijobiy ta’siri alohida o‘rganiladi. Bundan tashqari, maqolada
kasb-hunar ta’limi muassasalarida ishlab chiqarish amaliyotini tashkil etish,
o‘quvchilarga amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish, zamonaviy tikuv texnologiyalarini
o‘rgatishning samarali metodlari – loyihalash asosida o‘qitish, integratsiyalashgan
darslar, STEM yondashuvi orqali kasbiy tayyorgarlikni oshirish yo‘llari ko‘rsatib
berilgan. Maqola pedagoglar, ishlab chiqarish ta’lim ustalari, tikuvchilik sohasi
mutaxassislari, hamda kasb-hunar ta’limida innovatsion yondashuvlarni tatbiq
etmoqchi bo‘lgan o‘qituvchilar uchun metodik va amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan
ilmiy-uslubiy materialdir.
Kalit so‘zlar
Milliy kiyimlar, naqshlar, bezaklar, dizayn, texnalogiya, iqtsod;
ANNOTATION
This scientific article analyzes the development of women's
clothing sewing technologies and their importance in the educational process. The
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
273
2181-3187
article examines in detail the types of modern sewing technologies, their role in the
production process and the benefits of teaching these technologies in the educational
process. The article also includes modern techniques such as computerized sewing
machines used in women's clothing sewing, 3D model creation, digital design, and the
use of high-tech fabrics.Teaching these technologies in the educational process makes
it possible for students not only to develop practical skills, but also to master creative
approaches, to implement innovative ideas in the creation of clothing design. The
article also discusses the importance of technology in improving production efficiency,
improving clothing quality, and ensuring environmental sustainability.
Key words
National clothes, patterns, decorations, design, technology, economy;
KIRISH
So‘nggi yillarda yengil sanoat, ayniqsa, tikuvchilik sohasi jadal
rivojlanib bormoqda. Bu jarayonda nafaqat kiyim-kechaklarning dizayni, balki
ularning ishlab chiqarish texnologiyasi, matolar sifati, tikuv mashinalari imkoniyatlari
ham tubdan o‘zgarib, zamonaviylashtirilmoqda. Aholining ehtiyoji, bozor talablari va
modaning tez o‘zgarib turishi tufayli kiyim tikish texnologiyalariga bo‘lgan talab
yanada ortmoqda. Ayniqsa, bolalar kiyimlari bu borada alohida e’tibor talab qiladigan
segment hisoblanadi. Bolalar kiyimi inson salomatligiga bevosita ta’sir qiladigan
mahsulotlar sirasiga kiradi. Bolalar organizmi o‘ziga xos fiziologik va psixologik
xususiyatlarga ega bo‘lgani sababli, ular uchun mo‘ljallangan kiyimlar qulay, xavfsiz,
funksional va estetik jihatdan mukammal bo‘lishi lozim. Shu bois, bu sohada faqat
an’anaviy tikuv uslublari bilan cheklanib qolmasdan, innovatsion texnologiyalar,
zamonaviy materiallar, raqamli uskunalar va 3D modellashtirish kabi yangi
yondashuvlar
tatbiq
etilmoqda.
Zamonaviy tikuvchilikda qo‘llanilayotgan
texnologiyalar orasida kompyuterlashtirilgan tikuv mashinalari, lazerli va ultratovushli
kesish uskunalari, raqamli dizayn dasturlari, shuningdek, ekologik toza va
gippoallergen materiallar asosida kiyim tikish tajribalari kengaymoqda. Bularning
barchasi ishlab chiqarish jarayonini yengillashtiradi, mahsulot sifatini oshiradi va eng
asosiysi – bolalar salomatligiga xavfsiz muhit yaratadi. Shu bilan birga, kasb-hunar
ta’limi tizimi ham zamon bilan hamnafas bo‘lishi lozim. Ishlab chiqarish ta’limi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
274
2181-3187
ustalari va mutaxassislar oldida turgan eng muhim vazifalardan biri — o‘quvchilarga
aynan ana shu zamonaviy usullarni o‘rgatish, ularda amaliy ko‘nikmalarni
shakllantirish, ijodiy fikrlash va texnologik savodxonlikni rivojlantirishdan iborat.
Mazkur maqolada bolalar kiyimlarini tikishda qo‘llanilayotgan zamonaviy
texnologiyalar, ularning amaliyotdagi qo‘llanilishi, hamda ushbu yo‘nalishda
o‘quvchilarga ta’lim berishda zamonaviy metodlardan qanday foydalanish mumkinligi
tahlil qilinadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
275
2181-3187
Zamonaviy tikuv texnologiyalarining turlari va afzalliklari
Zamonaviy tikuvchilik sohasida yangi texnologiyalar jadal sur’atlarda
rivojlanmoqda. Bolalar kiyimlarini tayyorlashda an’anaviy mexanik mashinalar o‘rnini
asta-sekin kompyuterlashtirilgan tikuv mashinalari egallamoqda. Bunday mashinalar
yordamida naqsh tikish, avtomatik chok tushirish, düymali teshiklar ochish, matoni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
276
2181-3187
qirqish kabi operatsiyalar tez va aniq bajariladi. Shuningdek, ishlab chiqarishda keng
qo‘llanilayotgan texnologiyalar quyidagilar:
Lazerli kesish texnologiyasi: Lazer yordamida mato chetlari qirrali va aniq
kesiladi. Bu bolalar kiyimida nozik detallar (yoqalar, manjetlar, bezaklar) ishlab
chiqishda muhim ahamiyatga ega. Ultratovushli biriktirish texnologiyasi: Bu usul
choksiz biriktirish imkonini beradi, ya’ni issiqlikka sezgir, allergiya chaqiruvchi
materiallar bilan ishlashda afzallik beradi. Avtomatik naqsh tikish mashinalari: Bolalar
kiyimlari ko‘pincha bezakli bo‘lishi kerak. Dastur asosida ishlaydigan naqsh
mashinalari bilan estetik dizaynlar osongina qo‘llaniladi. Raqamli dizayn dasturlari
(CAD/CAM): Dasturiy ta’minot orqali kiyim konstruksiyasi, andazalar va 3D
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
277
2181-3187
vizualizatsiyalar yaratiladi. Bu texnologiyalar kiyimning tikilmasdan oldingi tahlilini
amalga oshirish imkonini beradi, bu esa xatoliklar ehtimolini kamaytiradi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI. Zamonaviy materiallar va ularning
afzalliklari
Bolalar kiyimlarida ishlatiladigan materiallar gigiyenik, xavfsiz va funksional
bo‘lishi shart. Shu sababli, zamonaviy ishlab chiqaruvchilar quyidagi matolarga e’tibor
qaratmoqda:
Gippoallergen matolar
– chaqaloq va yosh bolalar terisiga mos, terlamaydigan,
allergik reaksiya chaqirmaydigan materiallar. Ko‘pincha tabiiy tolalar: paxta, bambuk,
modal asosida tayyorlanadi.
“Nafas oladigan” materiallar (Breathable fabrics)
– havo aylanishiga imkon
beruvchi matolar. Ular sport kiyimlari va yozgi kiyimlar uchun ayniqsa muhim. Bolalar
harakatchan bo‘lganligi sababli, ularning kiyimlari egiluvchan va harakatga mos
bo‘lishi kerak. Qayta ishlangan xom-ashyolardan tayyorlangan, atrof-muhitga zarar
yetkazmaydigan matolar (masalan, organik paxta). Yuqoridagi materiallardan
foydalanish nafaqat bolalar uchun qulaylik yaratadi, balki mahsulot sifati va
raqobatbardoshligini ham oshiradi.
Ishlab chiqarish amaliyotida zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
Kollejlarda va texnikumlarda o‘quvchilarning ishlab chiqarish amaliyoti —
ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatiga tayyorgarlik bosqichidir. Bu jarayonda
quyidagilarni qo‘llash samarali bo‘ladi:
Kompyuter boshqaruvli mashinalar bilan ishlash
: o‘quvchilarga ilg‘or texnik
uskunalar bilan ishlash ko‘nikmasini berish orqali ularning zamonaviy ishlab chiqarish
talablariga javob beradigan mutaxassis bo‘lib yetishishiga yordam beriladi.
Texnologik xarita bilan ishlash
: har bir operatsiya (matoni kesish, chok tikish,
tugma tikish, dazmollash va hk) bo‘yicha o‘quvchilar texnologik ketma-ketlikni to‘liq
o‘zlashtiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
278
2181-3187
Loyiha asosida ishlab chiqarish
: Har bir o‘quvchi mustaqil yoki guruh bo‘lib
bolalar kiyimlarining to‘liq loyihasini ishlab chiqadi — dizayndan tortib, tikuvgacha
bo‘lgan jarayonni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, o‘quvchilarga kichik hajmdagi
buyurtmalarni bajarish orqali real ishlab chiqarish muhiti yaratiladi. Bu ularning ishga
joylashish imkoniyatini oshiradi. Ta’lim jarayonida amaliy mashg‘ulotlarning sifatini
oshirish uchun quyidagi metodlardan foydalanish tavsiya etiladi. Har bir o‘quvchi yoki
guruh bir kiyim modelini to‘liq ishlab chiqadi. Bu yondashuv ularning mustaqil
ishlash, dizayn fikrlash va texnikani qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Nazariy va
amaliy bilimlar birlashtirilgan darslarda o‘quvchilar bilimni real ish jarayonida
qo‘llashni o‘rganadilar. Onlayn simulyatorlar, dizayn dasturlari (Optitex, Clo3D)
yordamida o‘quvchilar o‘z kiyim modelini virtual tarzda yaratishlari mumkin.
STEM
yondashuvi
: Matematika, muhandislik, texnologiya va dizayn bilimlarini
uyg‘unlashtirish orqali o‘quvchilar ilg‘or kasbiy ko‘nikmalarni egallaydi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki bolalar
kiyimlarini tikish texnologiyasining zamonaviy usullari bugungi kunning dolzarb va
istiqbolli yo‘nalishlaridan biridir. Kiyim-kechak mahsulotlari, ayniqsa bolalar uchun
mo‘ljallangan kiyimlar inson salomatligiga bevosita ta’sir qiluvchi mahsulotlar
qatoriga kiradi. Shu sababli, bu yo‘nalishda ishlatilayotgan texnologiyalar, materiallar
va uskunalar yuqori gigiyenik, ekologik va ergonomik talablar asosida tanlanishi zarur.
Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqib, quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
Texnologik taraqqiyot tikuvchilik sohasida sifat jihatdan yangi bosqichni
boshlab berdi
. Raqamli texnologiyalar, avtomatlashtirilgan tikuv mashinalari,
CAD/CAM tizimlari bolalar kiyimlarining nafaqat sifatli, balki xavfsiz va dizaynerlik
talablari asosida ishlab chiqilishiga xizmat qilmoqda. Bu esa ishlab chiqarish
jarayonini tejamkor, samarali va raqobatbardosh qiladi.
Zamonaviy materiallardan foydalanish – sifat va sog‘liq kafolati
.
Gippoallergen, “nafas oladigan”, ekologik toza va funksional materiallarning
qo‘llanilishi bolalar kiyimlari uchun eng muhim omillardandir. Bunday matolar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
279
2181-3187
farzandlarimiz salomatligini asrash bilan birga, ularning kundalik faoliyatiga qulaylik
va erkinlik yaratadi.
Ishlab chiqarish ta’limi tizimida zamonaviy texnologiyalarni joriy etish –
o‘quvchilarning kasbiy tayyorgarligini oshiradi
. Kasb-hunar maktablari va
kollejlarida ishlab chiqarish amaliyoti davomida o‘quvchilarga zamonaviy tikuv
texnologiyalarini o‘rgatish orqali ularning bo‘lajak mehnat bozoridagi
raqobatbardoshligi ta’minlanadi. Bu esa o‘z navbatida milliy iqtisodiyotimizning
tikuvchilik tarmog‘idagi salohiyatini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Ta’lim jarayonida interaktiv va innovatsion yondashuvlarni joriy qilish
muhimdir
. Loyiha asosida o‘qitish, integratsiyalashgan darslar, 3D modellashtirish
dasturlari bilan ishlash o‘quvchilarning ijodkorligini rivojlantirib, ularni zamon
talablari darajasida mutaxassis sifatida shakllantirishga zamin yaratadi.
Kelajakda bolalar kiyimlarini ishlab chiqarishda texnologik innovatsiyalar
asosiy yo‘nalishga aylanadi
. Masalan, “aqlli matolar”, sensorli elementlar bilan
jihozlangan kiyimlar, ekologik materiallar asosidagi “yashil ishlab chiqarish”
konsepsiyasi yaqin yillarda keng ommalashadi. Kasb-hunar ta’limi tizimi esa bu
yangiliklarga tayyor bo‘lishi, o‘quv dasturlarini doimiy yangilab borishi zarur.
Shunday qilib, bolalar kiyimlarini tikish texnologiyasida zamonaviy yondashuvlar —
bu nafaqat ishlab chiqarish jarayonining takomillashuvi, balki jamiyatimizda sog‘lom,
farovon va estetik muhit yaratish yo‘lidagi muhim qadamlardan biridir. Bu
yo‘nalishdagi ilmiy-amaliy izlanishlar va innovatsion tajribalar mamlakatimiz yengil
sanoat sohasining rivojlanishiga sezilarli hissa qo‘shadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. MaxmudovaDva boshqalar “Muxandislikva kompyuter grafikasi”.-T.: “History and
Page”,2022y.
2. KomilovaX.H.,HamrayevaH.Q.“Kiyimloyihalashasoslari”.-T.:“Ilmziyo”,2014y.
3. Toshpo‘latov S.Sh. va boshqalar. “Keng assortimentdagi kiyimlami loyihalash,
modellashtirishvabadiiybezash”.-T.:“Faylasuf”,2014y.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
280
2181-3187
4. Abdullayeva Q.M. va boshqalar. “Tikuv buyumlami loyihalash, modellash va badiiy
bezash”.-T.:“Noshir”,2016y.
5.Q.M.Abdullayeva.Tikuvehilik buyumlarini loyihalash va modellashtirish asoslari.
Nizomiy nomidagi TDPU bosmaxonasi,2003.
6. Faxriddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI
AVTOMOBILLARNING
TORMOZ
SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific researchers
(IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337.
7.Qurbonazarov S. et al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF
MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD
SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Multidisciplinary Journal of Science
and Technology. – 2024. – Т. 4. – №. 8. – С. 45-50.
8.Xuzriddinovich B. F. et al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI
TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI
TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 4. – С. 81-
87.
9. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI
MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI
O ‘RGANISH.
10. Karshiev F. U., Abduqahorov N. ABS BILAN JIHOZLAНГАН M1 TOIFALI
AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic
research in educational sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 787-791. 11.Каршиев
Фахридин Умарович, Н.Абдуқаҳоров ИЗУЧЕНИЕ МИКРОСТРУКТУРЫ
СТАЛИ
В
МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//https://www.iupr.ru/6-121-2024
https://www.iupr.ru/_files/ugd/b06fdc_15c4798c874a4ddab326a52bd3af34ea.pdf?ind
ex=true
12. Абдуқаҳоров Н., Турдиалиев Ж., Мўминов Н. АВТОМОБИЛИ M1 В
РАЗНЫХ УСЛОВИЯХ АНАЛИЗ И ПАРАМЕТРЫ ТОРМОЖЕНИЯ УЧИТЬСЯ
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
281
2181-3187
//Журнал научно-инновационных исследований в Узбекистане. – 2024. – Т. 2. –
№. 4. – С. 377-386.
13. Каршиев Ф. У., Абдукахоров Н. ИЗУЧЕНИЕ МИКРОСТРУКТУРЫ СТАЛИ
В МАТЕРИАЛОВЕДЕНИИ //Экономика и социум. – 2024. – №. 6-2 (121). – С.
1142-1145.
14. Xusinovich T. J., Ro‘zibayevich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI
MUHITLARDA
TORMOZLANISHINI
TAHLIL
QILISH
VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
15M.Jabborova.Tikuvehilik texnologiyasi.—Т.,«O‘qituvchi»,1989.
16. T.M.Poshshaxo‘jayeva. Xizmat ko‘rsatish mehnati. 5-7-sinflar uchun o‘quv
qo‘llanma.— Т.,«O‘qituvchi»,199
