ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
228
2181-3187
VOYAGA YETMAGANLARNI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK QÒLLAB-
QUVVATLASH
Boboqulova Gulnoza Hamza qizi
Buxoro viloyati Shofirkon tumani
"Inson" ijtimoiy xizmatlar markazi
Psixologi
Annotatsiya.
Mazkur maqolada voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-psixologik
qo‘llab-quvvatlashning mazmuni, ahamiyati va asosiy yo‘nalishlari yoritilgan.
O‘smirlarning ruhiy barqarorligi, jamiyatga moslashuvi, o‘qishdagi muvaffaqiyati va
salbiy
omillarga
qarshi
immunitetini
shakllantirishda
ijtimoiy-psixologik
yondashuvning o‘rni ochib berilgan. Shuningdek, oilaviy, maktab va jamoatchilik
institutlarining hamkorlikdagi faoliyati orqali voyaga yetmaganlarni qo‘llab-
quvvatlash strategiyalari tahlil qilingan. Maqolada psixologik maslahat, emotsional
intellektni rivojlantirish, ijtimoiy kompetensiyalarni oshirish usullari amaliy misollar
asosida bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
Voyaga yetmaganlar, ijtimoiy-psixologik yordam, psixologik
maslahat, emotsional barqarorlik, oilaviy qo‘llab-quvvatlash, maktab psixologi, salbiy
omillarning oldini olish, ijtimoiy moslashuv, o‘smirlik davri, ruhiy salomatlik.
Bugungi globallashuv, texnologik taraqqiyot va jamiyatda yuz berayotgan
o‘zgarishlar fonida voyaga yetmagan yoshlarning shaxsiy rivojlanishi, emotsional
holati va psixologik barqarorligi muhim masalaga aylanmoqda. O‘smirlar o‘zlarining
biologik va psixologik o‘sishi jarayonida ko‘plab muammolar, bosimlar, ichki qarama-
qarshiliklar bilan to‘qnash keladilar. Shu sababli, ularni ijtimoiy-psixologik qo‘llab-
quvvatlash, bu yo‘nalishda kompleks yondashuvni amalga oshirish dolzarb ahamiyat
kasb etadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
229
2181-3187
Ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash deganda, shaxsning ruhiy holatini
barqarorlashtirish, salbiy tashqi omillarga qarshi tura olish qobiliyatini oshirish,
ijtimoiy muhitga moslashuvini yengillashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar yig‘indisi
tushuniladi. Bu qo‘llab-quvvatlash turi bolalar va o‘smirlar uchun nihoyatda muhim,
chunki ular ko‘proq ta’sirchan va nozik psixologik tuzilishga ega.
Voyaga yetmaganlarga psixologik yordam ko‘rsatish o‘z ichiga quyidagilarni
oladi:
Emotsional holatini tushunish va tahlil qilish.
O‘zini anglash va o‘z-o‘zini baholash darajasini rivojlantirish.
Ijtimoiy ko‘nikmalarni shakllantirish.
Stressga bardoshlilikni oshirish.
O‘smirlik davri shaxsiy o‘zgarishlar bosqichi bo‘lib, bu davrda quyidagi
xususiyatlar kuzatiladi:
Jismoniy va jinsiy yetilishga oid o‘zgarishlar.
Mustaqillikka intilish, ota-onalarga bo‘lgan tanqidiy munosabatning kuchayishi.
O‘z-o‘zini anglash, ichki inqirozlar va shaxsiy qarama-qarshiliklar.
Guruhlar ta’siriga tez tushish.
Ushbu xususiyatlar o‘smirlarning ruhiy holatini beqarorlashtiradi, bu esa ularni
ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash zarurligini taqozo etadi.
Voyaga yetmaganlarni qo‘llab-quvvatlashda bir nechta asosiy yordam shakllari
mavjud:
Psixolog bilan yakkama-yakka ishlash orqali bola o‘z muammolarini ochiq gapira
oladi, o‘zini anglaydi, muammoli vaziyatlardan chiqish yo‘llarini topadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
230
2181-3187
Bir nechta o‘smirlar birgalikda muhokama qiladigan psixologik mashg‘ulotlar
orqali ular o‘zaro ijtimoiy aloqalarni rivojlantiradi, empatiya va o‘zini tutish
madaniyatini o‘rganadi.
Psixologlar nafaqat bolalar, balki ularning ota-onalari bilan ham ishlashadi. Bu
orqali oilaviy muhit sog‘lomlashtiriladi, tarbiya usullari takomillashtiriladi.
Voyaga yetmaganlar uchun birinchi va eng muhim ijtimoiy institut bu – oila
hisoblanadi. Sog‘lom ijtimoiy-psixologik muhit bola shaxsining barkamol rivojlanishi
uchun zamin yaratadi. Oila quyidagi jihatlar orqali farzandni qo‘llab-quvvatlashi
mumkin:
Doimiy muloqot va tinglash.
Ijobiy baholash va rag‘batlantirish.
Sevgi, ishonch va tushunishga asoslangan munosabatlar.
Shaxsiy namuna ko‘rsatish.
Agar oilada e’tiborsizlik, zo‘ravonlik, murosasizlik ustun bo‘lsa, bu o‘smirda
salbiy psixologik o‘zgarishlarga olib keladi.
Maktab – o‘smirlar ko‘p vaqtini o‘tkazadigan muhit bo‘lib, ularning
rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Maktabda ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash
quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
Maktab psixologlari faoliyati: Har bir o‘quvchining ruhiy holatini kuzatish,
muammolarini aniqlash va yordam ko‘rsatish.
Sinfdoshlar bilan sog‘lom muhitni yaratish: Jamoaviy o‘yinlar, tadbirlar, rolli
o‘yinlar orqali ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish.
Psixologik treninglar va seminarlar: Stress, agressiya, o‘z-o‘zini nazorat qilish
bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazish.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
231
2181-3187
Psixologik salomatlikni mustahkamlash usullari
Voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlashda
quyidagi usullar muhim:
Bola o‘z his-tuyg‘ularini anglay olish, boshqalarni tushunish va ijtimoiy
munosabatlarni boshqarish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim.
Nafas olish mashqlari, musiqiy terapiya, san’at bilan shug‘ullanish orqali
o‘quvchilarda stressga bardoshlilik shakllantiriladi.
Nutq madaniyati, ijtimoiy muhitda o‘zini tutish madaniyati, konfliktlarni ijobiy
hal qilish strategiyalari o‘rgatiladi.
Bugungi yoshlar turli xavfli axborot oqimlariga, ijtimoiy tarmoqlardagi salbiy
ta’sirlarga duch kelmoqda. Shuningdek, giyohvandlik, zo‘ravonlik, oilaviy befarqlik
ham ularning psixologik holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shuning uchun
quyidagilar zarur:
Raqamli xavfsizlik bo‘yicha tushuntirish ishlari.
Maktab va ota-onalar o‘rtasida samarali hamkorlik.
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlikda profilaktik tadbirlar.
Maktab psixologi va o‘qituvchilar o‘rtasidagi doimiy axborot almashinuvi,
kuzatish va maslahat almashuvi bola ruhiyatini yanada chuqur tushunishga imkon
beradi. O‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki murabbiy, psixologik tayanch
bo‘lishi lozim.
Ba’zi voyaga yetmaganlar (nogironligi bo‘lganlar, ota-onasiz qolganlar,
migratsiya ta’sirida bo‘lganlar) alohida yondashuvni talab qiladi. Ular bilan ishlashda:
Individual reabilitatsion dasturlar.
Maxsus psixokorrektsion treninglar.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
232
2181-3187
Ijtimoiy xizmatlar bilan hamkorlikda ish yuritish lozim.
Xulosa qilib aytganda, voyaga yetmaganlar bilan ishlashda ijtimoiy-psixologik
qo‘llab-quvvatlash – bu shunchaki maslahat berish emas, balki chuqur va tizimli
yondashuvni talab qiluvchi jarayondir. Bu jarayonda oila, maktab, psixolog va jamiyat
bir butun tizim sifatida faoliyat yuritishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Sh.M.Mirziyoev “Yoshlar forumidagi va ma’naviyat haqidagi” nutqidan 25 dekabr
2020 yil, 18:00 Siyosat.
2. I.A.Karimov Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch. Toshkent; Ma’naviyat, 2008 y.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 7 iyundagi
“Psixologiya sohasida kadrlarni tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish va
jamiyatda huquqbuzarliklarning oldini olish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi”gi 472-sonli
Qarori.
4. Rajabova M. Diniy ekstremizm va terrorchilik. «Adolat» gazetasi. 2000 yil 3 noyabr
soni.
5. Usmonaliev M., Karaketov Y. Kriminologiya. Toshkent, «Yangi asr avlodi». 2001
y. 281- bet.
6. Xalq so‘zi” gazetasi, 2017 yil 16 iyun, 119 son, 2-bet.
