ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
34
2181-3187
ISLOM FALSAFASIDA KASALLIK VA SHIFO MOHIYATI
Ashuraliyeva Sehriyo Akmaljon qizi
Umarova Farida Saidikramovna
1-son Davolash fakulteti 110-“A” guruh talabasi
Falsafa fanlari nomzodi, dotsent, PhD dotsent
Toshkent davlat tibbiyot universiteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Islom falsafasi doirasida kasallik va shifoning
mohiyati tahlil qilinadi. Qur’on va hadislar asosida sog’liq,dard va shifoga bo’lgan
ilohiy yondashuv ochib beriladi. Ibn Sino kabi musulmon faylasuflarning tibbiyotga
bo’lgan falsafiy qarashlari, shuningdek, zamonaviy tibbiyotdagi islomiy axloqiy
mezonlar bilan bog’liqligi yoritiladi
.
Kalit so’zlar:
Islom falsafasi, kasallik, shifo, Qur’on, Hadis, Ibn Sino, sabr,
tavakkal, tibbiy axloq, shifokorlik mas’uliyati
Alloh – Shifo Beruvchi (Ash-Shāfī)
Islomda Allohning go‘zal ismlaridan biri Ash-Shāfī bo‘lib, bu "Shifo Beruvchi"
degan ma’noni anglatadi. Qur’onda Ibrohim (a.s.)ning so‘zlari keltirilgan:
“Men
kasal
bo‘lsam,
U
(Alloh)
menga
shifo
beradi.”
(Shuaro
surasi,
26:80)
Bu oyat kasallik va shifoning Allohning irodasi bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Islomiy
ontologik qarashga ko‘ra, inson kasallikdan najot topish uchun Allohning rahmatini
jalb
etishga
intiladi.
Kasallik – Sinov va Poklanish Vositasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
35
2181-3187
Islomda kasallik faqat jismoniy holat emas, balki ruhiy va axloqiy sinov sifatida
qaraladi. Bu sinovlar orqali inson sabr, shukr va iymonini mustahkamlaydi. Qur’onda
aytiladi:
“Biz sizlarni ozgina qo‘rquv, ochlik, mol-dunyo, jon va mevalardan bir oz
kamayish
bilan
sinaymiz.
Sabr
qiluvchilarga
bashorat
bering.”
(Baqara
surasi,
2:155)
Bu oyat kasallik va boshqa sinovlarning Alloh tomonidan berilgan imtihonlar
ekanligini
bildiradi.
Ibn
Sino
va
Islomiy
Tibbiy
Falsafa
1.
Ibn
Sinoning
"Shifo
Kitobi"
Ibn Sino (Avitsenna) o‘zining "Shifo Kitobi"da kasallik va shifoni falsafiy nuqtai
nazardan tahlil qilgan. U kasallikni jismoniy muvozanatning buzilishi deb hisoblagan
va shifoni faqat dori-darmon bilan emas, balki ruhiy holatni tiklash orqali ham
erishiladi,
deb
ta’kidlagan.
2.
Psixologik
Kasalliklar
va
Davolash
Ibn Sino psixologik kasalliklarni ham tibbiy muammolar qatorida ko‘rib chiqqan.
U, masalan, melankoliya (depressiya)ni ruhiy muvozanatning buzilishi sifatida
tushuntirgan va bu holatni davolashda ruhiy muhit va iymonning muhimligini
ta’kidlaydi.
Ruhiy
Shifo:
Qur’on
va
Sunnatdagi
Tavsiyalar
1.
Qur’on
Tilovati
va
Duolar
Islomda Qur’on tilovati va duolar ruhiy shifo vositasi sifatida qaraladi. Qur’onda
aytiladi:
“Biz Qur’onni mo‘minlar uchun shifo va rahmat qilib nozil qildik.”
(Isro
surasi,
17:82)
Bu oyat Qur’onning ruhiy va ma’naviy shifo manbai ekanligini bildiradi.
2.
Payg‘ambarimiz
(s.a.v.)ning
Tibbiy
Tavsiyalari
Hadislarda Rasululloh (s.a.v.) turli tabiiy vositalarni shifo manbai sifatida tavsiya
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
36
2181-3187
qilganlar.
Masalan:
“Qora sedana (Nigella sativa)da o‘limdan boshqa har bir dardga shifo bor.”
(Sahih
al-Buxoriy,
7:591)
Bu kabi tavsiyalar islomiy tibbiyotda tabiiy vositalarning ahamiyatini ko‘rsatadi.
Zamonaviy
Tibbiyot
va
Islomiy
Axloq
1.
Tibbiy
Davolanishning
Zarurligi
Islomda tibbiy davolanish tavsiya etiladi. Rasululloh (s.a.v.) aytganlar:
“Alloh har bir dard bilan birga uning davosini ham yaratgan.”
(Imom
Buxoriy)
Bu hadis tibbiy davolanishning islomda muhimligini ko‘rsatadi.
2.
Shifokorning
Axloqiy
Mas’uliyati
Islomda shifokorlar bemorlarga mehribonlik, sabr va halollik bilan yondashishlari
kerak. Shifokor bemorni Allohning omonati sifatida ko‘rib, uni davolashda niyatini
pok saqlashi lozim.
Xulosa
. Islom falsafasida kasallik va shifo jismoniy holatlar bilan
cheklanmaydi. Ular insonning ruhiy, axloqiy va iymoniy holatlari bilan chambarchas
bog‘liq. Kasallik – sinov, sabr va poklanish vositasi; shifo esa – Allohning rahmati va
ne’matidir. Ibn Sino kabi musulmon faylasuflar bu tushunchalarni ilmiy va falsafiy
asosda tahlil qilganlar. Bugungi kunda ham bu yondashuvlar zamonaviy tibbiyotda
ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni holistik (jismoniy va ruhiy) tarzda davolashda
qo‘llanilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Qur’oni Karim. O‘zbekiston Musulmonlari Idorasi tarjimasi. Toshkent, 2017.
2. Imom Buxoriy. Al-Jome’ as-Sahih (to‘plangan hadislar). Islom nashriyoti, 2020.
3. Ibn Sino. Tib qonunlari (Al-Qonun fi at-tibb). Arabchadan tarjima. Toshkent, Fan
nashriyoti,
2005.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
37
2181-3187
4. Fayzullayev A. Falsafa asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti, 2021.
5. Beauchamp, T.L., & Childress, J.F. Principles of Biomedical Ethics. Oxford
University
Press,
2013.
(7th
Edition)
6. Gillon, R. “Medical Ethics: Four Principles Plus Attention to Scope.” BMJ, 1994.
7. Frankl, V.E. Man’s Search for Meaning. Beacon Press, 2006. (Hayot ma’nosi va
sabr
falsafasi)
8. Al-Farabi. Aql va sog‘liq haqidagi qarashlari. Arab manbalaridan tarjima, Toshkent,
Sharq
nashriyoti,
2003.
9. Atabekov A. & Shodiyev A. Bioetika: darslik. Toshkent tibbiyot akademiyasi
nashriyoti,
2022.
10. UNESCO. Bioethics Core Curriculum. United Nations Educational, Scientific and
Cultural Organization, 2010.
11. Elmuradov D.B. va boshqalar. “Bioetika va zamonaviy tibbiyotda axloqiy
yondashuvlar”. World Bulletin of Public Health, 2024.
12. Hujjatli maqolalar to‘plami:
https://scientific-jl.com/luch/
asosida maqolalar jamlanmasi)
