ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
135
2181-3187
FLORA VA FAUNA MAVZUSIDA O‘RTA BOSQICH O‘QUVCHILARGA
INGLIZ TILI GRAMMATIKASINI O‘RGATISH.
Maxmarahimova Shahnoza Rustamjon qizi
Mengturayeva Shohista To’lqin qizi
Karimjonova Xadicha Abdulatip qizi
Denov tadbirkorlik va
pedagogika instituti, 4-bosqich talabalari
shahnozamaxmaxmarahimova@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada “Flora va Fauna” mavzusi asosida ingliz tili
grammatikasini o‘rta bosqichdagi o‘quvchilarga samarali o‘rgatish masalasi yoritiladi.
Unda mavzuga mos grammatik birliklar tanlovi, kontekst asosida o‘rgatish, o‘yinli va
kommunikativ yondashuvlar, leksik-grammatik bog‘liqlikni shakllantirish metodlari
tahlil qilinadi. Shuningdek, interaktiv va vizual vositalar orqali grammatikani
mazmunli o‘zlashtirishning afzalliklari ko‘rsatib beriladi. Maqola maktab bosqichida
dars berayotgan ingliz tili o‘qituvchilari uchun nazariy va amaliy tavsiyalarni o‘z
ichiga oladi.
Abstract:
This article explores the teaching of English grammar to intermediate
learners through the theme “Flora and Fauna.” It analyzes the integration of topic-based
grammar instruction, the use of context-rich methods, and the benefits of
communicative, visual, and game-based approaches. Practical suggestions are
provided to support grammar learning in meaningful ways, particularly in school
settings.
Kalit so‘zlar:
grammatika, flora, fauna, mavzuga asoslangan ta’lim, kontekstual
yondashuv, o‘yinli metod, o‘rta bosqich, interaktiv dars, ingliz tili
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
136
2181-3187
Ingliz tilini o‘rganish jarayonida grammatik bilimlar asosiy poydevor sifatida
muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, o‘rta bosqichdagi o‘quvchilar uchun tanlangan mavzular
ularning tilga bo‘lgan qiziqishini oshirish, mazmunli va kontekstual o‘rganishni
ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. “Flora and Fauna” mavzusi bu borada
ayniqsa dolzarb bo‘lib, nafaqat grammatik strukturani o‘zlashtirish, balki atrof-muhit,
tabiat, hayvonot va o‘simlik dunyosi haqida bilim berish, ularni ekologik tarbiyalash,
til o‘rganish bilan barobar ongli fuqarolik tarbiyasini ham shakllantirish imkonini
yaratadi. Grammatikani o‘rgatish jarayonida u mavzuli kontekstga, xususan, tabiat va
atrof-muhitga oid mazmunlarga bog‘langanda samaradorlik sezilarli darajada ortadi.
1
Bu mavzu doirasida o‘rgatiladigan grammatik birliklar — Present Simple, There
is/There are konstruktsiyalari, sifatdoshlar va modal fe’llar (can, must) —
o‘quvchilarning hayotga yaqin, real kontekstda foydalaniladigan gap tuzish malakasini
shakllantiradi. Masalan, “A lion lives in the savannah”, “There are many kinds of
flowers in the garden”, “The tiger is fast and dangerous”, “Birds can fly”, “We must
protect endangered species” kabi gaplar orqali nafaqat grammatik shakl, balki tilning
funksional qo‘llanishi ham o‘rgatiladi.
Bu kabi yondashuvlar o‘quvchining mantiqiy fikrlashi va kuzatuvchanligini
rivojlantirib, grammatika va leksika o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni o‘zlashtirishga
xizmat qiladi. Hayvonlar va o‘simliklar kabi bolalar uchun tanish bo‘lgan
kontekstlarda grammatik tuzilmalarni o‘zlashtirish tabiiyroq va ongliroq kechadi.
2
Grammatika nafaqat qoidalar jamlanmasi, balki jonli nutqning asosiy tayanchidir.
“Flora and Fauna” mavzusini darslarga tatbiq etish orqali o‘quvchilar izchil, mantiqiy
bog‘langan, real hayotiy vaziyatlarga mos gaplar tuzishga o‘rganadilar. “Forest
animals” mavzusi doirasida “There are many tall trees in the forest”, “The fox is clever
and fast”, “Some animals can climb trees” kabi gaplar orqali grammatik birliklar
nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham mustahkamlanadi. Ayniqsa, gapni kontekst
asosida tuzish orqali o‘quvchilar nutqiy faollikni, mustaqil fikrlash va ifodalash
1
Harmer, J. Ingliz tilini o‘qitish amaliyoti. —
4-nashr.
—
London: Longman, 2007.
—
448 b.
2
Thornbury, S.
Grammatikani qanday o‘rgatish kerak. —
Harlow: Pearson Education Limited, 1999.
—
192 b.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
137
2181-3187
ko‘nikmasini rivojlantiradilar. Dars jarayonida o‘yinli faoliyatlar — masalan, “Guess
the Animal”, “Grammar Bingo”, “Who lives where?” kabi topshiriqlar grammatika
darslarini jonlantirib, bilimlarni mustahkamlovchi vositaga aylanadi. Bunday
interaktiv metodlar orqali o‘quvchi faqat eshituvchi yoki yozuvchi emas, balki faol
ishtirokchiga aylanadi, bu esa bilish jarayonini chuqurlashtiradi.
Shuningdek, vizual va audiovizual materiallardan foydalanish orqali dars
samaradorligi yanada oshadi. BBC Learning English va National Geographic Kids kabi
manbalardan olingan videolar, animatsiyalar, rasmlar va slayd-shoular dars mavzusini
jonlantirib, o‘quvchilarda tilga nisbatan qiziqishni uyg‘otadi. Bu vositalar orqali
grammatik birliklar ko‘rish, eshitish va takrorlash orqali ko‘p kanalli o‘zlashtirishga
erishiladi. O‘quvchilarda nafaqat grammatik shaklni yod olish, balki uni real
vaziyatlarda qo‘llash malakasi shakllanadi. Bu esa mustahkam grammatika
ko‘nikmasi, ongli nutq va samarali muloqot uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Tabiat va
ekologik yo‘nalishdagi mavzular asosida olib borilgan darslar nafaqat grammatik
kompetensiyani, balki o‘quvchilarning kognitiv va axloqiy tafakkurini ham
rivojlantiradi.
3
“Flora and Fauna” mavzusi orqali o‘rgatish, shuningdek, o‘quvchilarda
tabiatga hurmat, hayvonot va o‘simlik dunyosini asrash tuyg‘usini shakllantirib, ularni
ijtimoiy mas’uliyatli inson sifatida tarbiyalaydi. Shu sababli, grammatika darslariga
bunday mavzularni kiritish nafaqat til o‘rganishga, balki tarbiyaviy jarayonga ham
xizmat qiladi.
Shuningdek, o‘rta darajadagi o‘quvchilarda grammatika o‘rganishga bo‘lgan
motivatsiyani oshirishda mavzuning tanlovi muhim ahamiyatga ega. “Flora and
Fauna” kabi mavzular bolalarda tabiiy qiziqish uyg‘otadi, chunki ular hayvonlar va
o‘simliklar dunyosiga nisbatan ichki mehr va hayrat bilan qaraydilar. Bu holat
psixologik jihatdan ham qulay muhit yaratadi, ya’ni bola o‘zini erkin ifodalaydi va dars
jarayonida passiv emas, faol ishtirokchiga aylanadi. Grammatik strukturalar bu
3
Brown, H. D. Til o‘rgatish prinsiplari: interaktiv yondashuv. —
3-nashr.
—
Nyu-York: Pearson Education, 2007.
—
560
b.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
138
2181-3187
qiziqish doirasida ongli va mustahkam o‘zlashtiriladi. O‘quvchi gap tuzayotganda
so‘zlarni shunchaki birikmasidan emas, balki mazmunli fikrni ifodalovchi birlik
sifatida qo‘llashni o‘rganadi. Bu esa nutqning to‘g‘riligi, izchilligi va ravonligini
ta’minlaydi.
Bundan tashqari, “Flora and Fauna” mavzusi ingliz tilidagi ko‘plab zamonaviy
manbalarga integratsiya qilish imkonini beradi. Chunonchi, ekologik bloglar, ilmiy-
populyar maqolalar, bolalar uchun mo‘ljallangan hikoyalar, hujjatli filmlar va
interaktiv elektron resurslar orqali o‘quvchilar til o‘rganish bilan birga axborot
savodxonligini ham rivojlantiradi. Ushbu manbalarda ishlatiladigan grammatik
tuzilmalar tabiiy kontekstda namoyon bo‘lib, darsda o‘rganilgan qoidalar real hayot
misolida mustahkamlanadi. Ayniqsa, “gaplarni tahlil qilish – qayta tuzish – o‘z fikrini
bildirish” kabi bosqichli yondashuv orqali o‘quvchining ijodiy fikrlash salohiyati va
grammatik qo‘llash malakasi birgalikda shakllanadi. Bu yondashuv ta’lim
samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Xulosa o‘rnida, “Flora and Fauna” mavzusi asosida o‘tilgan grammatika darslari
faqat grammatik bilim bilan cheklanmaydi, balki tilni madaniy va ijtimoiy kontekstda
o‘rganish imkonini beradi. O‘quvchilar turli mamlakatlarda uchraydigan hayvon va
o‘simlik nomlarini o‘rganish orqali madaniy kompetensiyasini ham oshiradi. Masalan,
Avstraliyadagi “koala”, Afrikadagi “baobab” daraxti, Amazonkada uchraydigan noyob
hayvonlar haqida gapirish orqali global fikrlash va madaniyatlararo tafakkur
shakllanadi. Bu jarayonda grammatik birliklar kontekstga to‘liq singdiriladi va
o‘quvchi ularni hayotiy holatlarga qo‘llashni o‘rganadi. Til faqat aloqa vositasi emas,
balki dunyoni anglash va tushunish vositasi sifatida namoyon bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Brown, H. D. (2007). Teaching by Principles: An Interactive Approach to Language
Pedagogy. Pearson Education.
2. Thornbury, S. (1999). How to Teach Grammar. Longman.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
139
2181-3187
3. Harmer, J. (2007). The Practice of English Language Teaching. Pearson Longman.
4. Karimova, G. (2021). Ingliz tilini o‘rganishda mavzulashtirilgan yondashuv.
Toshkent: TDJTU nashriyoti.
5. BBC Learning English – https://www.bbc.co.uk/learningenglish
6. National Geographic Kids – https://kids.nationalgeographic.com/
