ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
308
2181-3187
RAHMONQULOV XOJI-AKBAR RAHMONQULONQULOVICH
HAYOT YO‘LIGA NIGOH
Murodxonov Muhammadnur
Toshkent davlat yuridik universiteti,
Xalqaro huquq va qiyosiy huquqshunoslik fakulteti, 2-kurs
Annotatsiya: O‘zbekiston Respublikasining sud-huquq tizimidagi katta
ozgarishlarga sabab bo‘lgan, huquqshunos olim Ramonqulov Xoji-Akbar
Rahmonqulovich haqida so‘z borar ekan, ularning fanga qo‘shgan hissalarini e’tirof
etishimiz lozim. Buning asnosida xususiy huquq(fuqarolik huquqi, xalqaro xususiy
huquq) sohasida, ommaviy huquqning (xalqaro ommaviy huquq, ma’muriy huquq),
fundamental huquq sohasidan konsitutsiyaviy huquq kabi muhim sohalariga o‘zining
hissasini qo‘shgan. Hozirgi kundagi zamonaviy huquq sohalarining andozasini aynan
ushbu akademik olim tomondan chizib berilganini ko‘rishimiz mumkin.
Kalit so‘zlar: Huquq, akademik, qonun, normativ-huquqiy hujjat, xalqaro huquq,
xususiy huquq.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi milliy huquqiy tizimi jamiyatning jo‘shqin
rivojlanayotgan ijtimoiy tizimlaridan biridir. Huquqiy tizimning taraqqiy etganlik
darajasi, mamlakatdagi iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy vaziyat bilan bevosita bog‘liq
bo‘lib, aholining siyosiy-huquqiy ongi va madaniyatida namoyon bo‘ladi. Nafaqat
huquqshunoslar, balki barcha fuqarolarning huquqiy tizim to‘g‘risida muayyan
tasavvurga ega bo‘lishlari fuqarolik jamiyati barpo etish maqsadlariga erishish uchun
nihoyatda muhimdir
1
.
Aslida barcha davrlarda huquqiy bilimlarni o’zlashtirishga extiyoj yuqori
darajada bo‘lgan. Shu bilan birga huquq sohasida yetuk olimlarimizni xalqqa tanitish
1
Одилқориев Ҳ.Т., Ўзбекистон давлати ва жамияти инновацион ривожланишининг ҳуқуқий
жиҳатлари. Ўқув қўлланма. – Т.: 2019
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
309
2181-3187
ham yuristlar oldidagi vazifalardan hisoblanadi. Yurist olimlarimizdan o‘z mehtat
faoliyati bilan akademik darajasiga erishgan insonlarni, ularni mehnatlarini ilm-ziyo
axliga tanishtirish maqsadga muvofiq deb hisoblaymiz. Ilmiy darajada yuristlardan
akademik darajasiga erishgan va tarixda qolganlarni nomlarini yoshlarga tanishtirib
o‘tamiz.
ASOSIY QISM
Shu o‘rinda, O’zbekiston Respublikasida Fanlar akademiyasi 1943 yil 4 noyabrda
tashkil etilgan. 2022 yil holatiga ko'ra, u 40 dan ortiq ilmiy bo‘limlarni o‘z ichiga olgan.
Akademiyaning uchta hududiy filiali — Qoraqalpog‘iston va Navoiy filiallari,
shuningdek, Xorazm Ma’mun akademiyasi mavjud. O‘zbekistonda huquq sohalari
bo’yicha fanlar taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan olim, akademiklarimizdan biri
Xoji-Akbar Rahmonqulovich Rahmonqulov hisoblanadi. Xoji-akbar Rahmonqulovich
Rahmonqulov 1925 yil 9-fevralda Chimkent viloyati Sayram tumanida tavallud
topgan. Huquqshunos olim, ikkinchi jahon urushi qatnashchisi hisoblanadi. Urushdan
qaytgach, 1950 yilda Toshkent yuridik institutini tugatgan. 1950 yilda Oʻzbekiston
Adliya vazirligi boshqarmasida katta taftishchi vazifasida faoliyatini boshlagan. Shu
davrdan keyin Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Falsafa va huquq institutida aspirant,
kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, shoʻba, boʻlim mudiri vazifalarida ishlagan.
1985 yildan 1991 yilgacha ushbu muassasada direktor bo‘lib ishlagan. 1970-yilda
Yuridik fanlari doktori, 1990 yilda Oʻzbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, 2000
yilda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi darajalariga erishgan.
X.Rahmonqulov Konstitutsiyaviy komissiya a’zosi bo‘lib, mustaqil O‘zbekiston
Konstitutsiyasi loyihasining “Jamiyat va shaxs” bo‘limini tayyorlovi ishchi guruhiga
rahbarlik qildi. Uning “Insonparvar davlat konstitutsiyasi” asari Konstitutsiyamiz
ikkinchi bo‘limining mazmunini tashkil qiluvchi asosiy qoidalarga bag‘ishlanadi.
Mazkur asarda shaxs va fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va burchlari bilan bog‘liq
masalalarni yoritishda amaldagi qonunlar va xalqaro hujjatlarga asoslanildi.
O‘zbekiston Respublikasining 1995-1996 yillarda qabul qilingan Fuqarolik
kodeksining konsepsiyasini va haqli ravishda “Bozor iqtisodiyotining konstitutsiyasi”
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
310
2181-3187
deb nisbat berilgan kodeks loyihasini tayyorlash ishlariga boshchilik qildi. Mazkur
qonun loyihasi ustida ustozlarimiz X.Rahmonqulov, I.Zokirov, B.Ibratov,
R.Muhamedov, I.Anortoyev, Sh.Asyanov singari fidoyi olimlar ishladi. “Bozor
iqtisodiyotining konstitutsiyasi” loyihasining tegishli qismlari va normalarini
muhokama qilish chog‘ida domlalar biz, aspirantlar va yosh o‘qituvchilarni taklif
etgani va bunda dastlabki qonun loyihasini tayyorlash jarayonining ilmiy va amaliy
jihatlaridan bizni bahramand qilganliklari, aslida esa qonun loyihasi ustida bunday
sog‘lom muhokama, munozara o‘tkazilgani biz uchun katta bilim va mahorat maktabi
bo‘lganini faxr bilan eslaymiz. Bunday tashqari, ustoz rahbarligida Oila kodeksi va
iqtisodiy munosabatlarni tartibga soluvchi qator qonunlar loyihalari ishlab chiqildi.
Bugungi kunda ushbu normativ-huquqiy hujjatlar mamlakatimizning iqtisodiy-
ijtimoiy rivojida muhim ahamiyat kasb etayotir. Ustozning tashabbusi va rahbarligi
ostida O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik, Oila kodekslariga, mulkchilik,
tadbirkorlik to‘g‘risidagi va boshqa qonunlarga tayyorlangan sharhlar huquqni qo‘llash
amaliyotiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi”
2
. Ustoz ilmiy faoliyati, jonbozlik bilan huquq
taraqqiyotiga qo‘shgan xizmatlarini e’tirofini cheksiz yozish mumkin.
Yozishlaricha xayotining so‘nggi davriga qadar huquqiy fanlarni taraqqiy
ettirishni shogirdlarga o‘rgatgan ustoz 2013-yil 17-iyulida vafot etdi.
XULOSA
Maqolada ko‘rib chiqilganidek, akademik faoliyat jamiyat rivojida muhim o‘rin
egallaydi. Ilmiy tadqiqotlar va ta’lim jarayonlari orqali yangi bilimlar yaratilishi va
rivojlanishi, mamlakatlarning raqobatbardoshligini oshiradi. Biroq, akademik sohada
ham muammolar mavjud bo‘lib, ularning hal etilishi uchun innovatsion yondashuvlar
va hamkorlik zarur. Ta’lim tizimini takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlarni
moliyalashtirish va akademik erkinlikni ta’minlash, kelajakda yanada yutuqlarga
erishish uchun muhim ahamiyatga ega. Shu tariqa, akademik faoliyat nafaqat shaxsiy,
balki umuman jamiyatning farovonligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
2
Komil Rashidov. O‘zbekiston huquqshunoslarining sevimli ustozi Hojiakbar Rahmonqulovni xotirlab.
https://zarnews.uz
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
311
2181-3187
FOYDALANILGAN MANBALAR
1.
Одилқориев Ҳ.Т., Ўзбекистон давлати ва жамияти инновацион
ривожланишининг ҳуқуқий жиҳатлари. Ўқув қўлланма. – Т.: 2019
2.
Komil Rashidov. O‘zbekiston huquqshunoslarining sevimli ustozi Hojiakbar
Rahmonqulovni xotirlab. https://zarnews.uz
3.
Шавкат Закариевич Уразаев: Материалы к биобиблиографии ученых
Узбекистана. Ташкент, 1987.
4.
История одного поколения. – Тошкент, «Шарк», 2008, 220 стр. Авторы:
Ш.Агзамходжаев, Н.Бокий
