ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
207
2181-3187
YUQUMLI KASALLIKLAR BILAN OG‘RIGAN BEMORLARGA
TIBBIY YORDAM KO‘RSATISHDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA
EPIDEMIOLOGIK TAHLIL.
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi
XAMRAQULOVA AZIZA JURAQULOVNA
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida yuqumli kasalliklar
bilan og‘rigan bemorlarga tibbiy yordam ko‘rsatishning zamonaviy yondashuvlari,
2023–2024 yillardagi epidemiologik holat va tahliliy ko‘rsatkichlar yoritilgan. Virusli
gepatitlar, qizamiq, gripp, O‘RVI kabi kasalliklarning tarqalish ko‘rsatkichlari asosida
tahliliy jadval tuzilgan. Diagnostika, emlash, elektron monitoring va tibbiy yordam
sifatini oshirish yo‘nalishlari keng yoritilgan. Yangi tizimlar va texnologiyalar, shu
jumladan elektron sog‘liqni saqlash tizimlari va raqamli platformalar tibbiy yordamni
sifatli va tezkor ko‘rsatishning asosiy elementlari sifatida taqdim etilgan.
Kalit so‘zlar:
yuqumli kasalliklar, emlash, gepatit, qizamiq, O‘RVI, gripp,
monitoring, sanitariya, profilaktika.
Annotation
This article explores modern approaches to providing medical care
to patients with infectious diseases in the Republic of Uzbekistan, highlighting the
latest epidemiological data and statistical analysis for the years 2023–2024. A
comparative epidemiological table based on actual data for major infectious diseases
such as hepatitis, measles, ARVI, and influenza is presented. The article also discusses
advancements in diagnostics, vaccination programs, preventive strategies, electronic
disease monitoring systems, and the digitalization of healthcare services.
Keywords
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
208
2181-3187
Infectious diseases, vaccination, epidemiology, hepatitis, measles, ARVI,
influenza, diagnostics, prevention, monitoring, sanitation.
Kirish
Yuqumli kasalliklar har doim jamiyat salomatligiga tahdid solib kelgan, ularning
jahon bo‘ylab tarqalishi va xavfi global miqyosda qat’iy nazoratni talab qiladi.
Epidemiyalar va pandemiyalar odam sog`ligiga katta xavf uyg`otadi va zamonaviy
yondashuvlar, emlash, diagnostika, profilaktika va davolashda yangi texnologiyalarni
joriy etishni zaruriyatga aylantiradi. O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash tizimi
bu borada samarali islohotlarni amalga oshirilib, yuqumli kasalliklarni oldini olish, erta
aniqlash va davolashda innovatsion usullarni joriy etilmoqda.
Maqolada tibbiy yordam ko‘rsatishda zamonaviy yondashuvlar va kasalliklar
tarqalishini monitoring qilishning ahamiyati ko‘rsatilgan. Shuningdek, epidemiologik
jadval orqali asosiy yuqumli kasalliklarning tarqalish ko‘rsatkichlari va bu borada
erishilgan yutuqlar tahlil qilingan. Maqolada so‘nggi yillarda amalga oshirilgan
islohotlar, diagnostika usullari, emlash kompaniyalari va sanitariya-gigiyena ishlari
orqali yuqumli kasalliklarni oldini olishga qaratilgan muhim chora-tadbirlar yoritilgan.
Yuqumli kasalliklar bilan kurashishda zamonaviy yondashuvlar
1. Emlash strategiyasi va immunizatsiya.
Yuqumli kasalliklar bilan kurashishda emlashning o‘rni juda katta. Emlash, eng
samarali profilaktika usuli bo‘lib, kasalliklarning tarqalishini sezilarli darajada
kamaytiradi. O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash tizimida emlash ko‘lamini
kengaytirish, aholini profilaktik emlash orqali kasalliklardan himoya qilish bo‘yicha
dasturlar amalga oshirilgan. 2023–2024 yillarda qizamiq, virusli gepatitlar, O‘RVI va
grippga qarshi masshtabli emlash kompaniyalari o'tkazilgan. Emlash sog‘liqni
saqlashda eng arzon, ammo samarali chora hisoblanadi. Mamlakatda gepatit A, B, C,
qizamiq, difteriya, grippga qarshi emlash ishlari davom etmoqda. 2024 yilning birinchi
yarmida 7 126 bola virusli gepatit A ga qarshi emlandi. Emlash ishlari nafaqat
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
209
2181-3187
salomatlikni yaxshilash, balki iqtisodiy yo‘qotishlarni oldini olishga ham yordam
beradi.
Misol uchun, qizamiqqa qarshi emlash natijasida 2023 yilda 5 036 ta holat qayd
etilgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib bu ko‘rsatkich 112 taga tushdi. Bu kasallikning oldini
olishda emlashning samaradorligini ko‘rsatadi. Virusli gepatit A, B va C holatlari ham
pasayganligi kuzatildi. Profilaktika choralari sifatida yuqori samarali vaksinatsiya va
sanitariya-gigiyena standartlari o‘rnatilgan.
2. Diagnostika va laborator nazorat.
Yuqumli kasalliklarni erta aniqlashda diagnostikaning o‘rni katta. Yangi
metodlar, xususan, real vaqtli PSR texnologiyasi yordamida kasalliklarni tez va aniq
aniqlash imkoniyati yaratildi. Bu o‘z navbatida, kasalliklarning tarqalishini nazorat
qilish va erta davolash imkoniyatini yaratadi. Elektron sog‘liqni saqlash tizimiga
integratsiyalashgan laboratoriyalar kasalliklarni kuzatib borish va monitoring qilishni
osonlashtiradi. Shuningdek, serologik va immunologik testlar yordamida yuqumli
kasalliklar belgilari aniqlanadi.
3. Epidemik monitoring va tahlil.
Zamonaviy epidemiologik monitoring tizimlari, jumladan, Elektron Monitoring
tizimi (EMS), epidemiologik vaziyatni real vaqt rejimida kuzatishga yordam beradi.
Bu tizimda kasalliklar tarqalishini va muammolarni tezkor aniqlash imkoniyati
mavjud. Hududlar bo‘yicha maxsus ma’lumotlar yig‘ilib, statistik tahlillar orqali
kasalliklarning tarqalishi bo‘yicha prognozlar ishlab chiqiladi. Elektron tizimlar va
mobil ilovalar orqali aholi orasida kasalliklar tarqalishining oldini olish uchun maxsus
ogohlantirishlar, maslahatlar va yo‘riqnomalar yuboriladi.
4. Tibbiy yordam sifati va klinik protokollar.
Yuqumli kasalliklarni davolashda xalqaro klinik protokollar asosida ishlovchi
mutaxassislar, infeksionistlar va epidemiologlar malakasini oshirishga katta e'tibor
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
210
2181-3187
berilmoqda. Shuningdek, bemorlarga eng zamonaviy va samarali davolash usullari
qo‘llanilmoqda. Klinik protokollarni ishlab chiqishda xalqaro tajribalar va zamonaviy
tibbiy tadqiqotlar inobatga olinadi. O‘zbekistonda yuqumli kasalliklarni davolash
bo‘yicha muntazam ravishda malaka oshirish kurslari va seminarlar o‘tkazilib
kelinmoqda. “ Rutan" kabi mahalliy preparatlar bolalarda KOVID-19 va O‘RVI’ni
davolashda sinovdan o‘tkazilmoqda. Bemorlar uchun individual klinik protokollar
asosida davolash amaliyoti yo‘lga qo‘yilgan.
Jadval 1. Yuqumli kasalliklar statistikasi (2023–2024 yillar)
Kasallik turi
2023 yil
holati
2024
yil
holati
O‘zgarish
(%)
Virusli gepatit A
5 300
5 030
–5.2%
Virusli gepatit B
2 400
1 600
–32.8%
Virusli gepatit C
1 500
1 490
–0.15%
Qizamiq
5 036
112
–97.8%
Gripp
(O‘RVI
bilan
birgalikda)
49
88
+79%
O‘tkir respirator virusli
infeksiya (O‘RVI)
11 452
10 000
–12.7%
Tahlil
: Qizamiq bo‘yicha holat keskin kamaygan, bu emlash samarasi; Grippda
esa mavsumiy o‘sish bor. Gepatit holatlari bosqichma-bosqich pasaymoqda.
Ilg‘or tashkilotchilik va axborot tizimlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
211
2181-3187
•
Elektron monitoring
orqali bemorlar harakati, simptomlar va hududiy tarqalish
avtomatik nazoratda.
•
Viloyat epidemiologiya markazlari
kasallik avj olish holatlarida tezkor javob
guruhlarini safarbar qiladi.
•
Xalq bilan interaktiv aloqa
– tibbiy savodxonlikni oshirish maqsadida mobil
ilovalar, hot-line xizmatlari faol.
Tavsiyalar:
1.
Emlash dasturlarini kengaytirish
: Aholining barcha qatlamlarini
qamrab olgan emlash dasturlarini joriy etish zarur.
2.
Zamonaviy diagnostika usullarini joriy etish
: Laboratoriya va
molekulyar diagnostika usullarini kengaytirish orqali kasalliklarni erta aniqlash
imkoniyatini yaratish.
3.
Davolash protokollarini ishlab chiqish
: Yuqumli kasalliklarni davolash
bo'yicha ilmiy asoslangan protokollarni ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etish.
4.
Sanitariya-epidemiologik nazoratni kuchaytirish
: Aholi o'rtasida
sanitariya madaniyatini oshirish va jamoat joylarida dezinfeksiya tadbirlarini amalga
oshirish.
5.
Tibbiy xodimlarning malakasini oshirish.
Xulosa
O‘zbekiston yuqumli kasalliklar bo‘yicha sezilarli natijalarga erishmoqda. Eng
muhim yutuqlar – emlash ko‘lamining kengayishi, kasalliklarni erta aniqlash, tibbiy
yordam sifati va raqamlashtirilgan nazorat tizimlaridir. Kelgusida xalqaro tajribalarni
integratsiyalash, ilmiy tadqiqotlar va tibbiy xodimlar tayyorgarligini yanada
mustahkamlash lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
212
2181-3187
1.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2023).
Yuqumli
kasalliklarning oldini olish va emlash bo‘yicha milliy strategiya
. Toshkent.
2.
UZA. (2024).
Aholi orasida yuqumli kasalliklarning oldi olinmoqda
.
https://uza.uz/oz/posts/aholi-ortasida-yuqumli-kasalliklarning-oldi-
olinmoqda_615561
3.
TIPME.UZ. (2024).
Yuqumli kasalliklar kafedrasining faoliyati haqida
.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi.
4.
KUN.UZ. (2019).
Yuqumli bo‘lmagan kasalliklar mamlakatimizdagi barcha
o‘lim
holatlarining
78
foizini
tashkil
qilmoqda
.
https://www.kun.uz/news/2019/07/13/yuqumli-bolmagan-kasalliklar
5.
World Health Organization (WHO). (2022).
Global report on infectious disease
threats
. Geneva: WHO Press.
6.
GBD 2020 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. (2021).
Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories, 1990–
2020
. The Lancet.
