ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
218
2181-3187
MAKTAB OʻQUVCHILARINING QIZIQISHLARINI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK VAZIFALARI VA
UNDA OʻQITUVCHI VA PSIXOLOGNING HAMKORLIGI
Safarova Nilufar
Samarqand viloyati Kattaqo‘rg‘on tuman
MMTBga qarashli 38-sonli umumiy o‘rta
ta’lim maktabining psixologi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada maktab oʻquvchilarining shaxsiy qiziqishlarini
aniqlash va ularni rivojlantirishga qaratilgan pedagogik hamda psixologik vazifalar
yoritilgan. O‘quvchilarning ichki ehtiyojlari, bilim olishga bo‘lgan ishtiyoqi,
ijodkorlikka bo‘lgan intilishlarini qo‘llab-quvvatlashda o‘qituvchi va psixologning
o‘zaro hamkorligi muhim omil sifatida ko‘rsatiladi. Psixolog o‘quvchi shaxsini chuqur
o‘rganib, individual psixologik yondashuv asosida uning qiziqishlarini rag‘batlantirish
yo‘llarini belgilaydi. O‘qituvchi esa bu jarayonda motivatsiyani shakllantirish, o‘quv
faoliyatini mazmunli tashkil etish orqali psixologik jarayonlarga ta’sir ko‘rsatadi.
Maqolada o‘qituvchi-psixolog tandemining samarali metodlari, hamkorlik
mexanizmlari va ularning ta’lim-tarbiya jarayoniga ta’siri tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
qiziqish, o‘quvchi shaxsi, pedagogik vazifa, psixologik yondashuv,
o‘qituvchi va psixolog hamkorligi, motivatsiya, ijodkorlik, rivojlanish, individual
yondashuv, ta’lim-tarbiya jarayoni
Maktab o'quvchilarining qiziqishlari ularning ilmiy va shaxsiy rivojlanishida
muhim o‘rin tutadi. Ularning qiziqishlari, maqsadlari va motivatsiyasi, o‘rganish
jarayoniga nisbatan yuqori darajadagi faollikni ta’minlashga yordam beradi.
Pedagogik-psixologik yondashuvlar o‘quvchilarning qiziqishlarini rivojlantirishda
katta ahamiyatga ega, chunki ular nafaqat bilimlarni o‘rganish jarayonini
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
219
2181-3187
yengillashtiradi, balki o‘quvchilarning ijtimoiy va psixologik salomatligini ham
yaxshilaydi. Bu maqolada o‘qituvchi va psixologlarning o‘quvchilarning qiziqishlarini
rivojlantirishdagi hamkorligining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi.
1. O‘quvchilar qiziqishlarining psixologik ahamiyati O‘quvchilar qiziqishlari
shaxsning ichki motivatsiyasi va ta’limga nisbatan ijobiy munosabatini ifodalaydi.
Psixologik nuqtai nazardan, qiziqishlarning rivojlanishi o‘quvchilarni faollashtiradi,
ularda mustaqil fikrlash va yaratish qobiliyatlarini oshiradi. O‘quvchilar qiziqishlarini
rivojlantirishda o‘qituvchilar o‘z darslarini shunday tuzishi kerakki, ular qiziqarli va
maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lsin. O‘qituvchining o‘z kasbiga bo‘lgan qiziqishi va
professionalligi o‘quvchilarni ham shu yo‘nalishda ilhomlantiradi. Psixologik jihatdan,
qiziqish o‘quvchilarni muvaffaqiyatga erishishga undaydi. Ularning rivojlanishida
to‘g‘ri va yo‘naltirilgan psixologik yondashuvlar ularga o‘rganish jarayonini samarali
boshqarish imkonini beradi.
2.
Pedagogik
vazifalar
va
yondashuvlar
Pedagogik
yondashuvda
o‘qituvchilarning asosiy vazifasi o‘quvchilarning qiziqishlarini uyg‘otish va
rivojlantirishdan iborat. O‘qituvchilar o‘zlarining dars metodikalarini va ta’lim
jarayonini shunday tashkil etishlari kerakki, bu o‘quvchilarning faolligini oshiradi va
ularda o‘rganishga bo‘lgan ehtirosni uyg‘otadi. Buning uchun o‘qituvchi: Shaxsiy
qiziqishlarni aniqlash: O‘quvchilarni yaqindan tanish va ularning individual
qiziqishlarini hisobga olish. Darsni qiziqarli va boy materiallar bilan ta’minlash:
O‘quvchilarni bilimga qiziqtirish uchun yangi metodlar, o‘yinlar, interaktiv usullar va
texnologiyalardan foydalanish. Ijobiy muhit yaratish: O‘quvchilarda o‘ziga bo‘lgan
ishonchni oshiradigan, xatolarga nisbatan to‘g‘ri munosabatni shakllantiradigan muhit
yaratish.
3. O‘qituvchi va psixologning hamkorligi O‘qituvchi va psixologning hamkorligi
o‘quvchilarning qiziqishlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Psixolog
o‘qituvchiga o‘quvchilarning psixologik xususiyatlarini tushunishga yordam beradi va
shaxsiy yondashuvlar ishlab chiqishga imkon yaratadi. Psixologik maslahatlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
220
2181-3187
o‘quvchilarning stress darajasini pasaytirish, o‘zgalar bilan muloqot qilishni yaxshilash
va o‘zlariga bo‘lgan ishonchni oshirishga yordam beradi. Psixologlar shuningdek,
o‘quvchilarning o‘ziga xos xatti-harakatlarini va qiziqishlarini tahlil qilib,
o‘qituvchilarga har bir o‘quvchiga individual yondashuvni shakllantirishda yordam
beradi. Bunda psixologlar quyidagi vazifalarni bajaradilar: Emotsional holatni
baholash: O‘quvchilarni psixologik jihatdan tahlil qilish va ularning ijtimoiy va
emotsional holatini aniqlash. Individual qo‘llab-quvvatlash: Darsdan tashqarida
o‘quvchilarga psixologik yordam ko‘rsatish va ular bilan muloqot qilish. Psixologik
treninglar o‘tkazish: O‘quvchilarni stressni boshqarish, o‘zini o‘zi rag‘batlantirish va
ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga yo‘naltirilgan treninglar o‘tkazish.
4. Hamkorlikning natijalari O‘qituvchi va psixologning hamkorligi o‘quvchilarda
o‘zlariga nisbatan yuqori ishonchni va motivatsiyani yaratadi, o‘rganishga bo‘lgan
qiziqishlarini kuchaytiradi. Bu, o‘z navbatida, o‘quvchilarning akademik
muvaffaqiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va ular uchun ta’lim jarayonini yanada samarali
qiladi. O‘qituvchi va psixolog o‘rtasidagi yaqin hamkorlik o‘quvchilarning psixologik
va ta’limiy ehtiyojlarini yaxshiroq qondirishga yordam beradi.
Maktabda o‘quvchilarning qiziqishlarini rivojlantirishda o‘qituvchi va
psixologning hamkorligi muhim ahamiyatga ega. Pedagogik yondashuvlar va
psixologik maslahatlar orqali o‘quvchilarda ijobiy motivatsiya va qiziqishlar
rivojlanadi. O‘quvchilarning qiziqishlarini kuzatish, tahlil qilish va ularni
rivojlantirish, ularning akademik muvaffaqiyatini oshiradi va shaxsiy salomatliklarini
yaxshilaydi. Shunday qilib, o‘qituvchi va psixologning birgalikda olib boradigan
ishlari o‘quvchilarning sifatli ta’lim olishlariga katta hissa qo‘shadi.Maktab
oʻquvchilarining qiziqishlarini rivojlantirishning pedagogik-psixologik vazifalari va
unda oʻqituvchi va psixologning hamkorligi juda muhim ahamiyatga ega. Bu
jarayonning asosiy maqsadi, oʻquvchilarning shaxsiy salohiyatini ochish, ularning
ichki qiziqishlarini anglash va uni rivojlantirishdir. Quyidagi nuqtalar orqali bu
vazifalarni aniqlash mumkin: Pedagogik-psixologik vazifalar: Oʻquvchilarning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
221
2181-3187
qiziqishlarini aniqlash: Oʻqituvchi va psixolog oʻquvchilarning qiziqishlarini aniqlash
uchun turli testlar, suhbatlar va kuzatuvlar orqali ishlaydi. Bu oʻquvchining ijtimoiy,
ilmiy, san’atga oid, sport va boshqa sohalarga bo'lgan qiziqishlarini o‘rganishga
yordam beradi. Qiziqishlarni rivojlantirish uchun sharoit yaratish: Oʻquvchilarni oʻz
qiziqishlariga mos faoliyatlar bilan ta'minlash. Bunga qo‘shimcha ravishda, ilmiy va
amaliy mashgʻulotlar, turli klublar va to‘garaklar tashkil qilish orqali qiziqishlarni
rivojlantirishga ko‘maklashish. Motivatsiya yaratish: Oʻquvchilarning qiziqishlarini
rivojlantirish uchun ularni rag‘batlantirish zarur. O‘qituvchilar o‘z darslarida
rag'batlantirish texnikalarini (masalan, muvaffaqiyatlar uchun maqtovlar, tengdoshlar
orasida raqobatni qo‘llash) ishlatadilar. Shaxsiy salohiyatni ochish: Har bir
oʻquvchining alohida salohiyatini aniqlash va uni maksimal darajada rivojlantirish.
Psixolog bu jarayonda oʻquvchining psixologik holatini tahlil qilib, o‘qituvchiga
yordam beradi. O‘qituvchi va psixologning hamkorligi: O‘quvchilarning qiziqishlarini
aniqlashda o‘zaro yordam: Psixolog va o‘qituvchi o‘zaro hamkorlikda turli
metodlardan (surveylar, testlar, intervyular) foydalanib, o‘quvchilarning qiziqishlarini
aniqlaydilar. O‘quvchining psixologik holatini tahlil qilish:
Psixolog o‘quvchining ruhiy holatini, stress darajasini, o‘zini tutish va o‘zini
anglash jarayonlarini o‘rganadi. O‘qituvchi bu ma'lumotlarga asoslanib,
o‘quvchilarning qiziqishlariga mos yondashuvni ishlab chiqadi. Individual
yondashuvni amalga oshirish: O‘qituvchi o‘z darslarida o‘quvchilarning individual
xususiyatlarini hisobga olib, har birining qiziqishini rivojlantiradigan metodlarni
qo‘llaydi. Psixolog esa o‘quvchining psixologik holatini, qiziqishlarini va ehtiyojlarini
o‘rganib, tegishli maslahatlar beradi. Ko‘maklashuvchi strategiyalarni ishlab chiqish:
O‘qituvchi va psixolog oʻquvchilarni qo‘llab-quvvatlash uchun birgalikda qiziqarli va
samarali dars rejalarini yaratadilar. O‘qituvchi o‘quvchilarga yangi ma'lumotlarni
qiziqarli va mazmunli tarzda yetkazishga harakat qiladi, psixolog esa o‘quvchilarni
ruhiy jihatdan qo‘llab quvvatlaydi. Shu tarzda, o‘qituvchi va psixologning hamkorligi
orqali maktabda o‘quvchilarni qiziqishlarini rivojlantirish imkoniyatlari yanada
kengayadi, bu esa o‘quvchilarning umumiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
222
2181-3187
Maktab o'quvchilarining qiziqishlari ularning ilmiy va shaxsiy rivojlanishida muhim
o‘rin tutadi. Ularning qiziqishlari, maqsadlari va motivatsiyasi, o‘rganish jarayoniga
nisbatan yuqori darajadagi faollikni ta’minlashga yordam beradi. Pedagogik-
psixologik yondashuvlar o‘quvchilarning qiziqishlarini rivojlantirishda katta
ahamiyatga ega, chunki ular nafaqat bilimlarni o‘rganish jarayonini yengillashtiradi,
balki o‘quvchilarning ijtimoiy va psixologik salomatligini ham yaxshilaydi. Bu
maqolada
o‘qituvchi
va
psixologlarning
o‘quvchilarning
qiziqishlarini
rivojlantirishdagi hamkorligining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. O‘qituvchi va
psixologning hamkorligi o‘quvchilarda o‘zlariga nisbatan yuqori ishonchni va
motivatsiyani yaratadi, o‘rganishga bo‘lgan qiziqishlarini kuchaytiradi. Bu, o‘z
navbatida, o‘quvchilarning akademik muvaffaqiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va ular
uchun ta’lim jarayonini yanada samarali qiladi. O‘qituvchi va psixolog o‘rtasidagi
yaqin hamkorlik o‘quvchilarning psixologik va ta’limiy ehtiyojlarini yaxshiroq
qondirishga yordam beradi.
Xulosa
Maktabda o‘quvchilarning qiziqishlarini rivojlantirishda o‘qituvchi va
psixologning hamkorligi muhim ahamiyatga ega. Pedagogik yondashuvlar va
psixologik maslahatlar orqali o‘quvchilarda ijobiy motivatsiya va qiziqishlar
rivojlanadi. O‘quvchilarning qiziqishlarini kuzatish, tahlil qilish va ularni
rivojlantirish, ularning akademik muvaffaqiyatini oshiradi va shaxsiy salomatliklarini
yaxshilaydi. Shunday qilib, o‘qituvchi va psixologning birgalikda olib boradigan
ishlari o‘quvchilarning sifatli ta’lim olishlariga katta hissa qo‘shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1.Halimova M.V.,Shoabdurahimova U.E “O‘smirlik davrida yuzaga keladigan
agressiv hulqni psixologik korreksiya qilish imkoniyatlari” Zamonaviy talim 2015
2. Mahmud Yo‘ldoshev Psixologiya fanlari nomzodi (Ijtimoiy tarmoq sahifasidan)
