ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
194
2181-3187
O'SMIRLIK DAVRIDAGI MUAMMOLAR VA ULARNING
PSIXOLOGIK YECHIMLARI
Qurbonova Saxiba Koplanovna
Qashqadaryo viloyati Gʼuzor tumani MMTBga
qarashli 36-umumiy oʻrta taʼlim maktabi psixologi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada o‘smirlik davrining psixologik xususiyatlari, bu
davrda uchraydigan asosiy muammolar – identiklik inqirozi, o‘z-o‘zini anglashdagi
ziddiyatlar, mustaqillikka intilish, ijtimoiy moslashuvdagi qiyinchiliklar kabi holatlar
tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘smirlarda uchraydigan agressivlik, depressiv holatlar,
ijtimoiy
izolyatsiya,
shaxslararo
munosabatlardagi
muammolar
psixologik
yondashuvlar asosida yoritiladi. Maqolada bu muammolarni bartaraf etishda individual
va guruhiy psixologik maslahatlar, ota-ona hamda maktab psixologi hamkorligining
ahamiyati, ijobiy muloqot va ruhiy qo‘llab-quvvatlashning samarali usullari bayon
etiladi. Shuningdek, maqola psixologik xizmat ko‘rsatishda zamonaviy metod va
texnikalarning qo‘llanishiga alohida e’tibor qaratadi.
Kalit so‘zlar:
O‘smirlik davri, psixologik muammolar, identiklik inqirozi,
shaxslararo munosabatlar, ruhiy salomatlik, psixologik maslahat, psixoprofilaktika,
ijtimoiy moslashuv, emotsional barqarorlik, maktab psixologi.
O'smirlik davri inson hayotining eng murakkab va o'zgaruvchan bosqichlaridan
biridir. Bu davrda shaxsning jismoniy, psixologik va ijtimoiy jihatlari keskin
o'zgarishlar bilan birga keladi. O'smirlar o'zlarini yangi sharoitga moslashtirish, o'z
shaxsiyatini shakllantirish va jamiyatda o'z o'rni uchun kurashishga majbur bo'ladi. Bu
jarayon ko'pincha turli psixologik muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu maqolada
o'smirlik davridagi asosiy muammolar va ularning psixologik yechimlari ko'rib
chiqiladi. O'smirlik davrining psixologik xususiyatlari o’ziga xos bo’lib alohida
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
195
2181-3187
yondashuvni talab etadi.O'smirlik davri odatda 12 yoshdan 18 yoshgacha davom etadi.
Bu davrda bolalar jismonan va aqliyan katta o'zgarishlarga duch keladi. Jinsiy yetilish,
gormonal o'zgarishlar va miya rivojlanishi o'smirlarning xulq-atvori va hissiyotlariga
katta ta'sir ko'rsatadi. Shuningdek, o'smirlar o'zlarini mustaqil shaxs sifatida ko'rishni
boshlaydi, bu esa ularning ota-onalari va boshqa kattalar bilan munosabatlariga ta'sir
qiladi.O'smirlik davrida quyidagi
asosiy
muammolar
kuzatiladi:
Shaxsiy
identifikatsiya muammosi bu-o'smirlar o'zlarining shaxsiyati va qadriyatlarini
aniqlashga harakat qiladi. Bu jarayon ko'pincha ichki ziddiyatlar va noaniqliklar bilan
birga keladi. Ijtimoiy moslashish qiyinchiliklari o'smirlar tengdoshlari guruhida o'z
o'rni uchun kurashadi, bu esa ba'zan izolyatsiya yoki zo'ravonlikka olib kelishi
mumkin. Ota-ona bilan munosabatlarda mustaqillikka intilish ota-ona bilan
ziddiyatlarga sabab bo'lishi mumkin.Hissiy beqarorlik holatlarida gormonal
o'zgarishlar va psixologik stress o'smirlarning hissiy holatiga ta'sir qiladi, bu esa
depressiya, tashvish yoki agressiyaga olib kelishi mumkin.O'zini qadrlash
muammolarida o'smirlar ko'pincha o'zlarining tashqi ko'rinishi yoki qobiliyatlari
haqida shubhalanishi mumkin.
O'smirlik
davri
muammolarining
psixologik
yechimlari
shundan
iboratki,o'smirlik davri muammolarini hal qilish uchun quyidagi psixologik
yondashuvlar qo'llanilishi mumkin: Psixologik maslahat va yordam ko’rsatishda
nimalarga e’tibor berish kerak.O'smirlarga professional psixologlar yordamida
ularning hissiy va ijtimoiy muammolarini hal qilishda yordam berish mumkin.
Maslahatlar orqali ular o'zlarini anglash va muammolarini hal qilish usullarini
o'rganishadi. Eng avvalo ota-onalar bilan muloqotni yaxshilash talab etiladi. Ota-onalar
o'smirlar bilan ochiq va halol muloqot qurishlari kerak. Bu orqali o'smirlar o'zlarini
qo'llab quvvatlangan va tushunilgan his qilishadi. Ijtimoiy ko'nikmalarni
rivojlantirishda o'smirlarga tengdoshlari va boshqa odamlar bilan muloqot qilish,
ziddiyatlarni hal qilish va jamoada ishlash ko'nikmalarini o'rgatish kerak. O'zini
qadrlashni oshirish uchun o'smirlarga ularning qobiliyatlari va yutuqlarini tan olish va
ularni rag'batlantirish orqali o'zini qadrlashni oshirish mumkin.Stressni boshqarish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
196
2181-3187
usullarida o'smirlarga stressni boshqarish uchun turli usullar, masalan, meditatsiya,
jismoniy faoliyat yoki ijodiy faoliyat bilan shug'ullanishni tavsiya qilish mumkin.
O'smirlik davri inson hayotining muhim bosqichi bo'lib, unda turli psixologik va
ijtimoiy muammolar yuzaga kelishi mumkin. Bu muammolarni hal qilish uchun
o'smirlarga professional yordam, ota-onalar va muhitning qo'llab-quvvatlashi muhim
ahamiyatga ega.
Psixologik yondashuvlar orqali o'smirlar o'zlarini anglash, ijtimoiy moslashish va
shaxsiy rivojlanish yo'lida muvaffaqiyat qozonishlari mumkin. O'smirlik davrida ta'lim
va tarbiya shaxsning rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Maktab va oila o'smirlarni
to'g'ri yo'naltirish, ularga qadriyatlar va hayotiy ko'nikmalarni o'rgatish orqali ularning
shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga yordam berishi mumkin. Ta'lim muassasalari
o'smirlarga nafaqat bilim, balki ularning psixologik va ijtimoiy ehtiyojlarini
qondirishga qaratilgan dasturlarni taklif qilishi kerak. O'smirlik davri inson hayotining
eng murakkab va dinamik bosqichlaridan biridir. Bu davrda shaxsning jismoniy,
psixologik va ijtimoiy jihatlari keskin o'zgarishlar bilan birga keladi. O'smirlar o'zlarini
yangi sharoitga moslashtirish, shaxsiy identifikatsiya shakllantirish va jamiyatda o'z
o'rni uchun kurashishga majbur bo'ladi. Bu jarayon ko'pincha shaxsiy ziddiyatlar,
hissiy
beqarorlik,
ijtimoiy
moslashish
qiyinchiliklari
va
ota-ona
bilan
munosabatlardagi muammolarni keltirib chiqaradi. Bunday muammolarni hal qilish
uchun o'smirlarga professional psixologik yordam, ota-onalar va muhitning qo'llab-
quvvatlashi muhim ahamiyatga ega. Psixologik maslahat, ijtimoiy ko'nikmalarni
rivojlantirish, o'zini qadrlashni oshirish va stressni boshqarish usullari o'smirlarga
ularning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishida yordam beradi. Shuningdek, ta'lim
muassasalari va ota-onalar o'smirlarni to'g'ri yo'naltirish, ularga qadriyatlar va hayotiy
ko'nikmalarni o'rgatish orqali ularning kelajakdagi muvaffaqiyatiga asos yaratishlari
mumkin.
Zamonaviy texnologiyalar va ijtimoiy tarmoqlar o'smirlarning hayotida katta rol
o'ynaydi. Biroq, ularning salbiy ta'sirini minimallashtirish va ijobiy jihatlaridan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
197
2181-3187
foydalanish uchun ota-onalar va o'qituvchilar o'smirlarni texnologiyalardan
foydalanishda ongli va mas'uliyatli bo'lishga o'rgatishlari kerak. Xulosa qilib aytganda,
o'smirlik davri muammolarini hal qilishda yondashuvning asosiy tamoyili – o'smirlarni
tushunish, ularga qo'llab-quvvatlash va ularning shaxsiy rivojlanishiga yordam
berishdir. Faqatgina shu yo'l bilan o'smirlar jamiyatda muvaffaqiyatli va baxtli shaxslar
bo'lib yetishishlari mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Абдуллаева, Н. Т. (2019).
Yosh davrlar psixologiyasi
. Toshkent: “Fan va
texnologiya” nashriyoti.
2.
Xolmatova, M. Sh. (2021).
Psixologiya
. O‘quv qo‘llanma. Toshkent:
O‘zbekiston milliy universiteti.
3.
Karimova, Z. T. (2020).
O‘smirlik davri psixologiyasi
. Toshkent: TDPU
nashriyoti.
4.
Rasulova, M. (2022).
Psixologik xizmat ko‘rsatish metodikasi
. Toshkent:
Iqtisod-Moliya.
5.
Vygotskiy, L. S. (2003).
Psixologiya razvitiya rebenka
. Moskva: Pedagogika.
6.
Эльконин, Д. Б. (1989).
Psixologiya razvivayushchegosya rebenka
. Moskva:
Pedagogika.
