ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
419
2181-3187
UDK- 616.36 – 981.42 – 089 - 008.5 – 002.64
JIGАR EXINOKOKKOZINING OʼT YOʼLLАRIGА YORILISHI VА
MEXАNIK SАRIQLIK BILАN АSORАTLАNISHI: TАSHXISLАSH VА
DАVOLАSH (АDАBIYOTLАR SHАRHI)
Obidov I.U.
https://orcid.org/0009-0003-9205-294X
1
Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat
tibbiyot instituti, O‘zbekiston, Buxoro, st. A. Navoiy. 1
Tel: +998 (65) 223-00-50 e-mail:
info@bsmi.uz
2
0‘zbekiston Respublika shoshilinch
tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro
filiali, Buxoro viloyati,
200100, Buxoro, ko‘ch. Bahouddin
Naqshbandiy 159, tel: +998652252020
Rezyume.
Jigarning exinokokkozi, ayniqsa endemik mintaqalarda jiddiy tibbiy
muammodir. Mexanik sariqlik rivojlanishi bilan oʼt yoʼllariga kistaning kirib borishi
kabi kasallikning asoratlari bemorlarning 10-30% uchraydi va kasallikning klinik
kechishini sezilarli darajada ogʼirlashtiradi, bu xolangit, jigar abssessi va jigar
yetishmovchiligiga olib keladi. Ushbu holatlarning diagnostikasi UTT, MRPXG va
ERPXG kabi yuqori aniqlikdagi tasvirlash usullaridan foydalanishni talab qiladi.
Exinokokk kistasining oʼt yoʼllariga kirib borishi multidistsiplinar yondashuvni, shu
jumladan parazitar elementlarni oʼt yoʼllaridan endoskopik olib tashlashni va
jarrohlik aralashuvni, soʼngra oʼt yoʼllarini drenajlashni talab qiladi. Miniinvaziv
endoskopik muolajalar kabi zamonaviy operatsiyadan keyingi asoratlar xavfini
kamaytiradi va davolash natijalarini yaxshilaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
420
2181-3187
Muammoning dolzarbligi asoratlarning yuqori chastotasi va diagnostik
qiyinchiliklarida yotadi, bu esa davolash usullarini yanada takomillashtirish va
miniinvaziv texnologiyalarni joriy etishni talab qiladi.
Kalit soʼzlar: jigar exinokokkozi, mexanik sariqlik, oʼt yoʼllariga kistaning
yorilishi, sistobiliar oqmalar, endoskopiya, asoratlar.
Dolzarblik
Jigar exinokokkozi — ayniqsa kasallikning endemik darajasi yuqori bo‘lgan
hududlarda — jiddiy tibbiy muammo hisoblanadi. So‘nggi yillarda e’tibor asosan
exinokokkozning asoratli shakllariga, xususan, kistalarning o‘t yo‘llariga yorilishi,
buning oqibatida mexanik sariqlik va uzoq davom etgan hollarda jigar
yetishmovchiligi rivojlanishiga qaratilmoqda. Bunday asoratlar kasallikning klinik
kechishini ancha og‘irlashtirib, tashxis va davolashni murakkablashtiradi [4, 5, 7, 11,
14, 20, 25, 35].
Muammoning dolzarbligi, ayniqsa, kasallikning kech bosqichlarida konservativ
davolash imkoniyatlarining cheklanganligi bilan bog‘liq. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, exinokokkoz endemik hududlarda keng
tarqalganligicha qolmoqda, bu esa asoratlar sonini kamaytirish va bemorlar prognozini
yaxshilashga yo‘naltirilgan yangi tashxis va davolash usullarini ishlab chiqishni talab
etadi [8, 14, 21, 25, 29, 30, 32, 37, 55].
Markaziy Osiyo, Janubiy Amerika va Yevropaning ayrim hududlari kabi endemik
mintaqalarda exinokokkoz hanuzgacha muhim tibbiy muammo bo‘lib qolmoqda.
Kistalarning o‘t yo‘llariga yorilishi va mexanik sariqlik rivojlanishi kabi asoratlar 10–
30% bemorlarda uchraydi va bu holatlar murakkab klinik vaziyatlarni yuzaga keltiradi.
Bunday asoratlar o‘z vaqtida tashxis qo‘yish va ko‘p omilli davolash yondashuvini
talab qiladi [29, 30, 37, 38, 41, 44, 45, 55, 58].
Exinokokk kistasining o‘t yo‘llariga yorilishi mexanik sariqlik, xolangit va jigar
abstsesslari kabi og‘ir asoratlarning rivojlanishiga olib keladi. Jigar exinokokkozi bilan
kasallangan bemorlarning 20–30% ida mexanik sariqlik aniqlanadi, bu esa o‘t
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
421
2181-3187
yo‘llarida parazitar obstruktsiya darajasining yuqoriligi bilan bog‘liq bo‘lib, ko‘pincha
jarrohlik aralashuvini talab qiladi. Erta tashxis va davolashning yo‘qligi esa o‘lim
ko‘rsatkichlari va og‘ir asoratlar xavfini oshiradi [1, 7, 9, 10, 11, 12, 16, 23, 34].
Mualliflar ma’lumotlariga ko‘ra, kista bilan unga yaqin joylashgan o‘t yo‘llari
orasida har xil o‘lchamdagi teshiklar — tsistobiliyer fistulalar — aniqlangan. Ba’zi
tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bunday fistulalar kistaning yashirin tarzda o‘t yo‘llariga
yorilishi natijasida paydo bo‘ladi va ular jigar exinokokkozi bilan og‘rigan
bemorlarning 90% gacha bo‘lganida uchraydi [15, 25, 41].
Patogenez
Exinokokk kistasining o‘t yo‘llariga yorilishi kamdan-kam hollarda anafilaktik
shok rivojlanishiga olib kelishi mumkin, biroq bu holat odatda mexanik sariqlik
rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
Jigar exinokokkozi, ayniqsa kistaning o‘t yo‘llariga yorilishi bilan kechadigan
shakli, bemor hayoti uchun jiddiy xavf tug‘diradi va o‘z vaqtida tashxislash va
davolashdagi qiyinchiliklar tufayli muhim klinik muammoga aylanadi. Mohamed va
hammualliflarining (2022) ma’lumotlariga ko‘ra, kistalarning o‘t yo‘llariga yorilishi
10% dan 37% gacha uchraydi va bemorlarning ko‘pchiligida sariqlik bilan kechadi.
Tashxisda kechikish holangit, jigar abstsessi, peritonit, surunkali fistulalar va jigar
yetishmovchiligi kabi og‘ir asoratlarning rivojlanishiga olib keladi, bu esa davolash
natijalarini yomonlashtiradi [38].
Muammoning dolzarbligi, shuningdek, tibbiy doiralarda ushbu patologiyaga
nisbatan yetarli darajada xabardorlikning yo‘qligida namoyon bo‘ladi. Ko‘pincha jigar
exinokokkozi mexanik sariqlik bilan kechganida safro toshi kasalligi yoki me’da osti
bezining o‘smalari bilan o‘xshash simptomlar bilan namoyon bo‘ladi, bu esa
differensial tashxisni talab qiladi.
Qiz kistalar yoki parazitar elementlarning gepatikoxoledoxga chiqishi o‘t
yo‘llarida obstruktsiya rivojlanishiga, bu esa o‘z navbatida mexanik sariqlik va
xolangit rivojlanishiga olib keladi [50].
Sh. Sh. Amonov va hammualliflarining ma’lumotlariga ko‘ra, jigar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
422
2181-3187
exinokokkozini jarrohlik davolashda asoratlar rivojlanishi kasallik davomiyligi,
kistaning o‘lchami va joylashuvi, yiringlash yoki qattiqlashish kabi asoratlar
mavjudligi, safro yo‘llarining zararlanish darajasi, shuningdek, tanlangan jarrohlik
taktikasiga bog‘liq. Mualliflar ma’lumotlariga ko‘ra, biliar fistulalar operatsiyadan
keyingi davrda 12% hollarda saqlanib qoladi [5].
Jigar exinokokk kistasining o‘t yo‘llariga yorilishi kista yiringlashidan keyin
ikkinchi o‘rinda turuvchi eng ko‘p uchraydigan asorat bo‘lib, kasallikning eng og‘ir
kechuvchi holatlaridan biri hisoblanadi [16, 25, 40, 41].
Parazitar kistaning o‘lchami va joylashuvi kista bo‘shlig‘i bilan biliar yo‘llar
o‘rtasida bog‘lanish yuzaga kelishining asosiy xavf omillaridan hisoblanadi. Kista
diametri 7,5 sm dan oshgan hollarda tsistobiliyer fistula rivojlanish ehtimoli 79% gacha
yetadi [11, 19, 21].
Mazkur maqolaning maqsadi — jigar exinokokkozining o‘t yo‘llariga yorilishi va
mexanik parazitar sariqlik bilan kechuvchi shaklida tashxis va davolashning klinik
xususiyatlari haqida zamonaviy ma’lumotlarni umumlashtirishdan iborat.
Klinik manzara
Jigar exinokokkozining klinik ko‘rinishlari, jumladan, safro yo‘llarining
zararlanishi, minimal simptomli (tsistobiliyer fistulalarda) holatlardan tortib, aniq
ifodalangan sariqlik va xolangit bilan kechuvchi og‘ir holatlarga qadar bo‘lishi
mumkin. Exinokokk kistasining o‘t yo‘llariga yorilishi odatda toshqin sariqlik, isitma,
va o‘ng qovurg‘a ostida og‘riq bilan boshlanadi. Bunday holatlarda teri qichishishi,
siydikning to‘q rangga kirishi va axlatning rangsizlanishi kabi shikoyatlar diagnostik
ahamiyat kasb etadi.
Klinik belgilarning og‘irligi asosan safro yo‘llarining zararlanish darajasiga
bog‘liq. Kistaning o‘t yo‘llariga yorilishi bilan kechuvchi eng og‘ir asorat — bu
xolangitdir. Fistula bilan murakkablashgan exinokokkozni jarrohlik yo‘li bilan
davolash katta qiyinchiliklarni tug‘diradi, chunki operatsiyalar ko‘pincha sepsisli
xolangit, obstruktiv sariqlik, intoksikatsiya, va jigar yetishmovchiligi fonida
o‘tkaziladi. Bu esa ko‘p sonli operatsiyadan keyingi asoratlar va yuqori o‘lim
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
423
2181-3187
ko‘rsatkichlariga olib keladi (turli manbalarda 25% dan 47% gacha). Bunday tafovut
ba’zi mualliflar faqat yirik fistulalarni hisobga olishlari, boshqalar esa kichiklarini ham
qo‘shishlari bilan izohlanadi [4].
Kurbоnov K. M. va hammualliflarining ma’lumotlariga ko‘ra, bu bemorlarda
klinik manzara og‘ir sariqlik bilan kechuvchi shakldan tortib, yirik lobar yoki
ekstrajigar safro yo‘llariga kista tarkibining yorilishi bilan kechadigan holatlarga qadar
bo‘ladi. Bunda mexanik sariqlik, o‘tkir xolangit, xolesistit va jigar yetishmovchiligi
rivojlanadi [7].
Shuningdek, ayrim hollarda kam ifodali klinik shakllar ham kuzatilgan bo‘lib,
bunda tsistobiliyer fistula segmentar safro yo‘llari bilan bog‘liq bo‘ladi. Bunday
hollarda to‘liq obstruktsiya yuz bermaydi, chunki yirik qiz kistalar va xitin qobiq
bo‘laklari yo‘llarga kira olmaydi.
Kichik perforatsion teshik va parazitning xitin qobig‘i saqlanib qolgan hollarda
esa eng ko‘p uchraydigan shakl — peritsistobiliyer fistula kuzatiladi [7, 9].
Patologoanatomik jihatdan fistula shakllanishi 3 bosqichda kechadi:
1.
Eroziv bosqich,
2.
Yorilish bosqichi,
3.
To‘liq fistula shakllanishi.
Parazit o‘sishi bilan kistaning barcha komponentlari kengayadi, bu esa ichki
bosimning ortishi va kapsulaning cho‘zilishiga olib keladi. Kichik biliar fistulalar
kattalashadi, shuningdek, safro yo‘li devorida yoriqlar paydo bo‘lishi natijasida yangi
fistulalar shakllanadi. Perforatsion teshikning o‘lchami bir necha millimetrdan bir
necha santimetrgacha bo‘lishi mumkin. Odatda bitta teshik aniqlanadi, kamdan-kam
hollarda bir nechta bo‘ladi.
Katta yoki yiringlagan exinokokk kista, safro yo‘llariga yaqin joylashgan bo‘lsa,
ularga bosim o‘tkazishi yoki kista tarkibining o‘t yo‘llariga yorilishiga olib keladi. Bu
holatda o‘lik yoki tirik qiz kistalar hamda xitin qobiq bo‘laklari o‘t yo‘llarini to‘sib
qo‘yadi. Bu esa infeksion-allergik xolangit, jigar yetishmovchiligi, ba’zan esa o‘tkir
xolangiojen pankreatit rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
424
2181-3187
Kistaning o‘t yo‘llariga yorilishi, odatda, operatsiya vaqtida tashxis qilinadi —
kista bo‘shatilgandan so‘ng, fibröz kapsulaning ichki yuzasida safro ajratuvchi teshik
aniqlanadi. Uning chetlari qoramtir-yashil rangda bo‘ladi va salfetka bilan
quritilgandan keyin ham safro ajralishi davom etadi. Bunday hollarda biliar fistulalar
operatsiyadan so‘ng 12% hollarda uzoq muddat saqlanib qoladi [4].
X. Wu va hammualliflarining 2785 nafar jigar exinokokkozi bilan kasallangan
bemorlar ustida olib borgan kuzatuvlariga ko‘ra, 37 bemorda (1,3%) kistaning safro
yo‘llariga yorilishi aniqlangan. Ularning fikricha, endemik hududlarda o‘ng qovurg‘a
ostidagi og‘riq va og‘irlik hissi, shuningdek sariqlik mavjudligida exinokokk
kistasining safro yo‘llariga yorilish ehtimolini hisobga olish zarur. Bunday hollarda
tashxisni UZI va KT yordamida tasdiqlash tavsiya etiladi [33, 56].
Diagnostika
Laboratoriya usullari.
Jigar exinokokkozi sariqlik bilan kechgan hollarda qon zardobida bilirubin
miqdorining oshishi, shuningdek jigar fermentlari — shchelkali fosfataza (ShF) va
gamma-glutamiltransferaza
(GGT)
faolligining
ortishi
odatiy
laboratoriya
topilmalaridan hisoblanadi.
Instrumental usullar.
Asosiy diagnostika usullari — bu ultratovush tekshiruvi (UZI) va magnit-
rezonans xolangiopankreatografiya (MRXPG) bo‘lib, ular nafaqat kistalarni
aniqlashga, balki safro yo‘llarining zararlanish darajasi va fistula yo‘llari mavjudligini
baholashga imkon beradi. Endoskopik retrograd xolangiopankreatografiya (ERXPG)
esa fistulalarni aniqlash va drenajlash imkoniyatini baholashda qo‘llaniladi.
ERXPG — tsistobiliyer fistulalarni operatsiyadan oldin aniqlashda eng samarali
usullardan biri hisoblanadi. Bu usul zarur bo‘lsa, sfinkterotomiya va xoledoxni
dekompressiya qilish imkonini beradi. ERXPG jigar exinokokkozi va safro
yo‘llarining zararlanishi holatida asosiy diagnostik vosita hisoblanadi. ERXPGni
nazobiliyer drenaj bilan birgalikda qo‘llash operatsiyagacha bemor holatini yaxshilash
va optimal muddatda jarrohlik amaliyotini o‘tkazish imkonini beradi [13, 23, 28].
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
425
2181-3187
MRXPG yordamida safro fistulasining mavjudligi katta ehtimol bilan aniqlanadi,
bu esa minimal invaziv muolajalarni tanlash va rejalashtirishda ayniqsa muhim.
MRXPG safro yo‘llaridagi anatomik o‘zgarishlarni vizualizatsiya qilish va obstruksiya
joyini aniq lokalizatsiya qilish imkonini beradi [8, 24, 29, 51].
UZI jigar exinokokkozi diagnostikasida asosiy usul bo‘lib, bu uning mavjudligi,
invaziv emasligi va axborot berish darajasi yuqoriligi bilan bog‘liq. UZIda safro
yo‘llarining kengayganligi va ichida giperechogen tuzilmalar (xitin qobig‘i parchalari,
qiz kistalar) ko‘rinadi. Katta miqdordagi yorilishda kista elementlari o‘t pufagiga
tushib, u yerda echogen o‘choqlar ko‘rinadi. Ba’zida kista bo‘shlig‘ida gaz, xitin
qobig‘ining ajralgan qismi, tsistobiliyer fistula, hamda safro yo‘llarida yumaloq
suyuqlikli tuzilmalar aniqlanishi mumkin [39].
Kistadagi zich tarkiblar bilan safro yo‘llarining obstruksiyasi 5–10% hollarda
kuzatiladi va bu mexanik sariqlik rivojlanishiga olib keladi. Bunday holat odatda
tsistobiliyer fistula diametri 5 mm dan katta bo‘lgan hollarda yuzaga keladi. Qoldiq
bo‘shliqlardan
safro oqimini tiklash uchun endoskopik sfinkterotomiya,
duodenobiliyer stent qo‘yish, yoki nazobiliyer drenaj o‘rnatish kabi usullar qo‘llaniladi
[27, 42, 52].
Agar aniq tsistobiliyer fistula (TsBF) 5 mm dan katta bo‘lsa, operatsiyagacha
safro yo‘llarida kistoz tarkibni 65% bemorlarda ko‘rish mumkin [41]. Bu esa
operatsiyagacha TsBF tashxisini qo‘yish va davolashni rejalashtirishga imkon beradi.
Yashirin TsBF kichik o‘lchamli kista va safro yo‘llari orasidagi aloqani bildiradi.
Bunday holat 10% dan 37% gacha bemorlarda uchraydi [16, 46]. U odatda
operatsiyagacha simptomsiz bo‘lib, tashxislash qiyin. Shu sababli ehtiyotkor
intraoperatsion baholash va keyingi kuzatuv zarur. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
TsBF operatsiyagacha yoki intraoperatsion aniqlanganda safro oqish va asoratlar
chastotasi past bo‘ladi [40, 41].
Ba’zi mualliflarning fikricha, agar sutkalik safro oqimi 100 ml dan kam bo‘lsa,
tsistobiliyer fistulaning o‘z-o‘zidan yopilishi mumkin [41, 42, 43].
Shu bilan, jigar exinokokkozida safro yo‘llarining zararlanishi og‘ir kechadi,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
426
2181-3187
ko‘plab diagnostik xatolar va yuqori o‘lim ko‘rsatkichlari bilan tavsiflanadi. Bunday
sharoitda safro yo‘llari zararlanishining klinik xususiyatlarini chuqur o‘rganish alohida
ahamiyat kasb etadi.
Tashqi o‘t yo‘li fistulalari
Jigar exinokokkozini, ayniqsa biliar daraxtga yorilish bilan kechuvchi shaklini
davolashdagi asosiy muammo shundaki, ko‘p hollarda bemorlar turli darajadagi jigar
yetishmovchiligi bilan shifoxonaga murojaat qilishadi. Bu holat mexanik obstruksiya
va safro bosimi oshishi (biliar gipertenziya) bilan bog‘liq bo‘lib, bemor ahvolini
og‘irlashtiradi, operatsiyadan keyingi asoratlar va kasallikning qaytalanish xavfini
oshiradi, shuningdek tiklanish davrini uzaytiradi.
Parazitar kistalarning yorilishi fonida safro yo‘llarini operatsiyagacha
dekompressiya
qilish
usullari,
shuningdek
echinokokэktomiyadan
so‘ng
rivojlanadigan tashqi o‘t fistulalarini endoskopik davolash usullari hali yetarli darajada
o‘rganilmagan [14, 26, 30, 44].
Operatsiyadan keyingi asoratlar — jumladan, tashqi biliar fistulalar, jigardagi
qoldiq bo‘shliqlarning yiringlashi va mexanik sariqlik (10–24%) — asosan operatsiya
vaqtida aniqlanmagan yoki bartaraf etilmagan tsistobiliyer fistulalar mavjudligi bilan
bog‘liq [12].
Postoperatsion safro oqib chiqishi va fistula hosil bo‘lishi — bu intrabiliyer
yorilish (IBR) natijasida yuzaga keladigan tsistobiliyer bog‘lanish (TsBB) oqibatidir.
Bu jigar echinokokk kistasini jarrohlik yo‘li bilan davolashdagi eng keng tarqalgan
asorat hisoblanadi.
Postoperatsion safro oqish chastotasi 2,5% dan 28,6% gacha bo‘ladi. Agar safro
oqimi tashqi drenaj orqali 10 kundan ko‘proq davom etsa, bu holat biliar fistula deb
hisoblanadi. Bunday fistulalar asosiy kasallik manbai bo‘lib, 1–25% holatlarda
uchraydi [22, 46].
Agar adekvat ichki yoki tashqi drenaj mavjud bo‘lmasa, biloma, biliar abstsess
yoki biliar peritonit kabi og‘ir asoratlar rivojlanishi mumkin, ular sepsisga olib kelishi,
va og‘ir holat yoki hatto o‘lim bilan yakunlanishi ehtimoldan xoli emas. Postoperatsion
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
427
2181-3187
biliar fistula — bu uzoq muddatli shifoxona davolanishi va qayta aralashuv
zaruratining asosiy sababi hisoblanadi. Biroq, ayrim hollarda fistulalar operatsiyadan
keyingi
birinchi
haftada
o‘z-o‘zidan
yopilishi
mumkin.
Ular quyidagicha tasniflanadi:
•
Past oqimli fistulalar — agar sutkalik drenaj < 300 ml;
•
Yuqori oqimli fistulalar — agar > 300 ml/kun [22].
Agar fistula 3 haftadan ortiq saqlansa yoki yuqori oqimli bo‘lsa, bu holda
konservativ yondashuv emas, balki endoskopik yoki jarrohlik aralashuvi tavsiya etiladi
[25, 41].
Echinokokkozda eng keng tarqalgan asoratlardan biri bu tsistobiliyer bog‘lanish
bo‘lib, u 60% bemorlarda kuzatiladi.
Patogenez bo‘yicha ikki asosiy nazariya mavjud:
1.
Exinokokk kistasi bosimi ta’sirida safro yo‘li devorida nekroz rivojlanadi
va bu kista bilan o‘t yo‘llari o‘rtasida bog‘lanish yuzaga keltiradi.
2.
Perikistoz membranaga kirgan kichik safro yo‘llari bosim natijasida
atrofik bo‘lib, yoriladi [41].
Postoperatsion davrda tashqi fistulalar yuzaga kelgan holatlarda Vagianos C. va
hammualliflari tomonidan tasvirlangan klinik kuzatuvga ko‘ra, gigant jigar exinokokk
kistasi olib tashlangandan so‘ng rivojlangan tashqi biliar fistula bemorda endoskopik
papillosphincterotomiya (EPST) va nazobiliyer drenaj yordamida muvaffaqiyatli
davolangan. Bunday yondashuv qisqa muddatda fistulaning to‘liq yopilishiga olib
kelgan [53, 54].
Ko‘pchilik mualliflar fikricha, tashqi biliar fistulalarni davolashdagi asosiy
yondashuv — bu fistulani ushlab turgan asosiy omil, ya’ni biliar gipertenziyani bartaraf
etishdir.
Tekant Y. va hammualliflari tomonidan 10 bemorga EPST o‘tkazilgan, ularning 9
tasida fistula 2–15 kun ichida yopilgan [49].
Postoperatsion tashqi biliar fistulalarni bartaraf etish uchun ba’zi mualliflar
quyidagi usullarni taklif qilishadi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
428
2181-3187
•
Fistulaning distal qismini embolizatsiya qilish (1,5 ml histoakril bilan);
•
Biliar yo‘llarga endoprotez qo‘yish;
•
Chreskoz teri orqali biliar fistulani embolizatsiya qilish [18, 31, 34, 57].
Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, jigar exinokokkozining safro yo‘llari
zararlanishi bilan kechuvchi shaklini jarrohlik yo‘li bilan davolash hanuzgacha jiddiy
muammolardan biri hisoblanadi. Bu safro yo‘llarining zararlanishini aniqlashdagi
murakkabliklar va bir xilda qo‘llaniladigan jarrohlik strategiyasining yo‘qligi bilan
bog‘liq. Bu esa ko‘plab operatsiyadan keyingi asoratlar va yuqori o‘lim
ko‘rsatkichlariga olib keladi.
Kista o‘t yo‘llariga yorilganda asosiy yondashuv — bu endoskopik usulda
kistadagi xitin qobig‘ini olib tashlash, agar imkon bo‘lsa, echinokokkэktomiyani
o‘tkazish.
Shunga qaramay, operatsiyadan keyin tsistobiliyer fistulani to‘liq yopish
mumkinmi yoki yo‘qmi — bu masala ochiq qolmoqda. Qoldiq bo‘shliqlarni ishlov
berishda ishlatiladigan germitsid vositalarning biliar yo‘llarga ta’siri, ayniqsa fistula
mavjud
bo‘lgan
holatlarda,
deyarli
o‘rganilmagan.
Qaysi preparatlarning fibroz to‘qimaga ta’siri, antiparazitar va toksik xossalari
qanchalik farqlanishi — bu bo‘yicha taqqoslama ma’lumotlar mavjud emas.
Xulosa qilib aytganda, safro yo‘llari zararlanishi bilan kechuvchi jigar
exinokokkozining jarrohlik davosi murakkab va xavfli muammo bo‘lib qolmoqda. Bu
holatni diagnostika qilish qiyin, bir hil jarrohlik yondashuv yo‘q, va bu esa ko‘plab
asoratlar va yuqori o‘lim ko‘rsatkichlariga olib kelmoqda.
Konservativ davolash
Konservativ davolash tarkibiga albendazol va mebendazol kabi antiparazitar dori
vositalarining buyurilishi kiradi. Bu preparatlar kista o‘sishini to‘xtatish va
kasallikning qaytalanish xavfini kamaytirish maqsadida qo‘llaniladi.
Odatda antiparazitar terapiya jarrohlik amaliyotidan so‘ng uzoq muddatga
belgilanadi, bu esa organizmda qolgan parazit elementlarini yo‘q qilish va
qaytalanishni oldini olish uchun zarur bo‘ladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
429
2181-3187
Albendazol kabi antiparazitar dorilar, operatsiyadan keyingi davrda kasallikning
takrorlanishining oldini olish va qolgan parazitar komponentlarni yo‘q qilishda muhim
o‘rin egallaydi.
U odatda 10–15 mg/kg/kun dozada buyuriladi va 3–6 oy davomida qabul qilinadi.
Davolashdagi hal qilinmagan masalalar
Endoskopik usullar — masalan, ERXPG va EPST (parazitar materialni olib
tashlash bilan birga) — safro chiqishini tiklash va xolangitning oldini olish uchun keng
qo‘llaniladi. Biroq bu usullar kistaning barcha elementlarini to‘liq olib tashlashda
yetarli bo‘lmasligi mumkin. Bu esa qaytalanish xavfini oshiradi. Shu munosabat bilan
endoskopik yo‘l bilan antiparazitar dorilarni bevosita kistaga yuborish masalasi muhim
ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda.
Yuqori xavfli bemorlar — masalan, jigar sirrozi bo‘lganlarda — kam invaziv
muolajalarni tanlash va davolash algoritmini ishlab chiqish dolzarb masala bo‘lib
qolmoqda. Ayniqsa, murakkab klinik holatlarda jarrohlik va miniinvaziv usullar
o‘rtasida tanlov qilish muammosi hal etilmagan.
Intervensiyadan keyingi dori terapiyasi — bu borada antiparazitar davolashning
davomiyligi va sxemasi (albendazol yoki mebendazol) hali ham ochiq qolmoqda.
Ayniqsa, jigar funksiyasi buzilgan bemorlarda dori vositalarining nojo‘ya ta’sirlari va
toksikligi hisobga olinishi zarur.
Xulosa
Jigar exinokokkozi, o‘t yo‘llariga yorilishi va mexanik parazitar sariqlik bilan
murakkablashgan holatda, tashxis va davolashda multidisiplinar yondashuvni talab
qiluvchi murakkab klinik muammo hisoblanadi.
Kistaning o‘t yo‘llariga yorilishi — bu og‘ir asorat bo‘lib, u ko‘pincha mexanik
sariqlik, xolangit va jigar yetishmovchiligi bilan kechadi. Ushbu holatni tashxislash
noaniq klinik simptomlar va qiyin apparat tadqiqotlari (MRI, ERXPG) zarurligi tufayli
murakkab bo‘lib, bu vositalar har doim ham endemik hududlarda mavjud emas.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
430
2181-3187
Samarali davolash jarrohlik va endoskopik usullarning birgalikdagi yondashuvini
o‘z ichiga oladi, bu safro yo‘llaridagi obstruktsiyani bartaraf etish va kasallikning
qaytalanishining oldini olishga qaratilgan.
ERXPG, parazitar materialni olib tashlash va safro yo‘llarini dekompressiya
qilish orqali keng qo‘llaniladi, biroq yirik fistulalar yoki murakkab kistalar mavjud
bo‘lganda, bu usullarning samaradorligi cheklangan.
Tsistobiliyer fistulalarni optimal davolash va qaytalanishlarning oldini olish
masalasi hal etilmaganligicha qolmoqda.
Masalan, albendazol bilan uzoq muddatli antiparazitar davolash tavsiya etiladi,
biroq bu usulning samaradorligi ayniqsa hamroh kasalliklari, jumladan jigar sirrozi
bo‘lgan bemorlarda hali ham to‘liq isbotlanmagan.
Shu sababli, diagnostika va davolash yondashuvlarini optimallashtirish, yanada
samarali miniinvaziv usullarni ishlab chiqish va antiparazitar terapiya sxemalarini
takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha ilmiy tadqiqotlar zarur, bu esa murakkab jigar
exinokokkozi bilan og‘rigan bemorlar prognozini yaxshilashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
1.
Abidov U. O. Results of Treatment of Patients with Obstructive Jaundice
//Scholastic: Journal of Natural and Medical Education. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С.
370-376.
2.
Abidov U. O., Khaidarov A. A. MINIMALLY INVASIVE INTERVENTIONS IN
THE TREATMENT OF PATIENTS WITH MECHANICAL JAUNDICE //Vegueta.
Anuario de la Facultad de Geografía e Historia. – 2022. – Т. 22. – С. 6.
3.
Abidov U. O., Obidov I. U. Hepaticofasciolas (Fasciolosis) as a Cause of
Mechanical Jaundice in a Woman (Case Study) //Scholastic: Journal of Natural and
Medical Education. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 38-41.
4.
Abidov U.O., Urokov Sh.T., Boltayev N.R. - THERAPEUTIC TACTICS FOR
LONG - TERM MECHANICAL JAUNDICE SYNDROME OF BENIGN
ETIOLOGY//New
Day
in
Medicine
7(69)2024
62-69
https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/7-69-2024
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
431
2181-3187
5.
Abidov U.O., Urokov Sh.T., Sultonzoda N.D. - RUPTURE OF A HEPATIC
ECHINOCOCCAL CYST INTO THE BILE DUCTS AND GALLBLADDER (A
CASE
REPORT)//New
Day
in
Medicine
10(72)2024
63-68
https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/10-72-2024
6.
Abidov, U. O. (2023). HEPATIKOFASZIOLOSE (FASZIOLOSE) ALS
URSACHE FÜR MECHANISCHEN IKTERUS BEI EINER FRAU (FALLSTUDIE).
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION, 2(22), 78-
84.
7.
Akcakaya A, Sahin M, Karakelleoglu A, Okan I. Endoscopic stenting for selected
cases of biliary fistula after hepatic hydatid surgery. Surgical Endoscopy and Other
Interventional Techniques. 2006;20(9):1415-1418.
8.
Aliyev S., Aghayeva F., Taghiyev N., et al. "Endoscopic treatment of complicated
hepatic hydatid disease: A case series and literature review." // Surgical Endoscopy,
2023. — Vol. 37, No. 5. — С. 2185-2191.
9.
Atahan K, Kupeli H, Deniz M, Gur S, Cokmez A, Tarcan E. Can occult cystobiliary
fistulas in hepatic hydatid disease be predicted before surgery? International Journal of
Medical Sciences. 2011;8(4):315-320.
10.
Atli M, Kama NA, Yuksek YN, Doganay M, Gozalan U, Kologlu M, Daglar G.
Intrabiliary rupture of a hepatic hydatid cyst: Associated clinical factors and proper
management. Archives of Surgery. 2001;136(11):1249-1255
11.
Aydin C., Aytac B., Topal B., Kayaalp C. "Management of biliary complications
in hepatic hydatid disease: the role of endoscopic sphincterotomy." // Surgical
Endoscopy, 2013. — Vol. 27, No. 2. — С. 509-514.
12.
Aydin C., Ozturk G., Kayaalp C., et al. "The management of biliary fistulas
complicating hepatic hydatid disease." // Surgical Endoscopy, 2010. — Vol. 24, No. 3.
— С. 482-486.
13.
Aydin U., Yazici P., Onen Z. The optimal treatment of hydatid cyst of the liver:
Radical surgery with a significant reduced risk of recurrence. Turk J Gastroenterol
2008; 19: 1: 33-39.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
432
2181-3187
14.
Bayrak, M., & Altıntas, Y. (2019). Current approaches in the surgical treatment
of liver hydatid disease: single center experience. BMC surgery, 19(1), 95.
https://doi.org/10.1186/s12893-019-0553-1.
15.
Boltayev N.R., Urokov Sh.T., Abidov U.O. - APPLICATION OF
NASOBILIARY
DRAINAGE
IN
TREATMENT
OF
LONG-TERM
OBSTRUCTIONAL JAUNDICE OF BENIGN GENESIS//New Day in Medicine
7(69)2024
47-53
https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/7-69-
2024
16.
Brunetti E., Kern P., Vuitton D. A. Expert consensus for the diagnosis and
treatment of cystic and alveolar echinococcosis in humans. Acta Tropica.
2019;114(1):1-16.
17.
Demircan O, Baymus M, Seydaoglu G, Akinoglu A, Sakman G. Occult
cystobiliary communication presenting as postoperative biliary leakage after hydatid
liver surgery: Are there significant preoperative clinical predictors? Canadian Journal
of Surgery. 2006;49(3):177-184
18.
Dolay K, Akbulut S. Role of endoscopic retrograde cholangiopancreatography
in the management of hepatic hydatid disease. World Journal of Gastroenterology.
2014;20(41):15253-15261.
19.
El Malki H.O., Fadil A., Mohsine R., et al. "Magnetic resonance
cholangiopancreatography for the diagnosis of biliary complications of hepatic hydatid
cysts." // Surgical Endoscopy, 2010. — Vol. 24, No. 2. — С. 310-314.
20.
El Nakeeb A, Salem A, El Sorogy M, Mahdy Y, Ellatif MA, Moneer A, Said R,
El Ghawalby A, Ezzat H. Cystobiliary communication in hepatic hydatid cyst:
Predictors and outcome. The Turkish Journal of Gastroenterology: The Official Journal
of Turkish Society of Gastroenterology. 2017; 28:125-130.
21.
Erdoğan E., Yüksel O., Barut B., Güliter S. "Endoscopic management of liver
hydatid disease: A comprehensive review." // World Journal of Gastrointestinal
Endoscopy, 2015. — Vol. 7, No. 1. — С. 47-52.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
433
2181-3187
22.
Ersoz G., Tekesin O., Ozutemiz A.O., Gunsar F. "Endoscopic management of
biliary obstruction caused by hydatid disease." // Gastrointestinal Endoscopy, 2001. -
Vol. 54, No. 3. - С. 313-316.
23.
Galati G, Sterpetti AV, Caputo M, Adduci M, Lucandri G, Brozzetti S,
Bolognese A, Cavallaro A. Endoscopic retrograde cholangiography for intrabiliary
rupture of hydatid cyst. The American Journal of Surgery. 2006;191(2):206-210.
24.
Giovagnoni A., Giorgi C., Goteri G. "Imaging findings of hydatid disease with
a focus on complications and differential diagnosis." // Clinical Radiology, 2012. —
Vol. 67, No. 11. — С. 943-958.
25.
Gómez I., Picón M., del Pozo G., et al. "Endoscopic management of liver
hydatid cysts: New approaches and outcomes." // World Journal of Gastroenterology,
2023. — Vol. 29, No. 10. — С. 1550-1560.
26.
Gorich J., Rilinger N., Sokiransky R. еt al. Percutaneous transhepatic
embolization of bile duct fistulas. H J. Vasc.Interv.Radiol. - 1996; v. 7, № 3 - p. 435-
438.
27.
Haydarov, A. A., Abdurakhmanov, M. M., Abidov, U. U., Sadiev, E. S.,
Mirzaev, V. I., & Bakae, M. I. (2021). Endoscopic interventions and ozone therapy in
the complex treatment of patients with mechanical jaundice and cholangitis with
choledocholithiasis. Journal of Natural Remedies, 22(1 (1)), 10-16.
28.
Heidenreich A., et al. Management of biliary complications in hepatic hydatid
disease. Ann Surg. 2018;247(2):315-320.
29.
Hidalgo M., Villamizar E., Arenas J.L., et al. "Intrabiliary rupture of hepatic
hydatid cysts: A retrospective study of 227 patients." // Hepato-Gastroenterology,
2012. — Vol. 59, No. 117. — С. 1072-1076.
30.
Kayaalp C., Aydın C., Olmez A., et al. "Management strategies for biliary
fistula after hydatid liver surgery." // Archives of Surgery, 2011. — Vol. 146, No. 11.
— С. 1301-1306.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
434
2181-3187
31.
Kayaalp C., Aydin C., Olmez A., et al. "Surgical management of complicated
hepatic hydatid cysts: Techniques and outcomes." // Journal of Gastrointestinal
Surgery, 2021. - Vol. 25, No. 7. - С. 1750-1758.
32.
Kayaalp C., et al. Intrabiliary rupture of hydatid cysts of the liver. Am J Surg.
2020;189(4):401-405.
33.
Menias C. O., et al. Biliary complications of hepatic hydatid disease: imaging
findings. Radiographics. 2017;37(2):387-395.
34.
Mohamed A., et al. Complications of hepatic echinococcosis: intrabiliary
rupture and management strategies.
World J Gastroenterol
. 2022; 28(35):5118-5130.
35.
Oktamovich,
A.
U.
(2023).
GALLENSTEINKRANKHEIT
BEI
SCHWANGEREN: DIAGNOSE, KOMPLIKATIONEN UND BEHANDLUNG.
Scientific Impulse, 2(15), 587-595.
36.
Petrosillo N., Rizzi E., et al. "Echinococcosis of the liver: clinical and diagnostic
aspects in 30 patients." Hepato-Gastroenterology, 2007.
37.
Prousalidis J, Kosmidis C, Kapoutzis K, Fachantidis E, Harlaftis N, Aletras H.
Intrabiliary rupture of hydatid cysts of the liver. The American Journal of Surgery.
2009;197(2):193-198.
38.
Ramia JM, Figueras J, De la Plaza R, Garcia‐Parreno J. Cysto‐biliary
communication in liver hydatidosis. Langenbeck’s Archives of Surgery.
2012;397(6):881-887.
39.
Rodríguez-Sanjuán J.C., Núñez-Pérez N., López-Buenadicha A., et al. "Hydatid
cysts of the liver: rupture into the biliary tree and other complications." // World Journal
of Gastrointestinal Surgery, 2011. — Vol. 3, No. 6. — С. 155-160.
40.
Sandro Tagliacozzo, Michelangelo Miccini, Stefano Amore Bonapasta, Matteo
Gregori, Adriano Tocchi, Surgical treatment of hydatid disease of the liver: 25 years
of experience. The American Journal of Surgery, Volume 201, Issue 6, 2011, Pages
797-804.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
435
2181-3187
41.
Singh P., Kaur S., Kumar P., et al. "Recent advances in endoscopic techniques
for the management of hepatic hydatid disease." // Journal of Clinical and Experimental
Hepatology, 2023. — Vol. 13, No. 2. — С. 134-140.
42.
Skapinakis P., et al. Biliary complications of hepatic echinococcosis: incidence,
treatment and outcomes.
Liver Int
. 2020;40(4):849-859.
43.
Sozuer E, Akyuz M, Akbulut S. Open surgery for hepatic hydatid disease.
International Surgery. 2014; 99(6): 764-769
44.
Tavakkoli H., et al. Complicated liver hydatid disease: clinical features,
management, and outcome. Surg Infect. 2021;19(2):132-139.
45.
Tavakkoli H., et al. Management of hepatic hydatid disease with biliary rupture:
a retrospective analysis.
Ann Surg Innov Res
. 2021;15(1):42-50.
46.
Tekant Y., Bilge O., Acarli K. et al. Endoscopic sphincterotomy in the treatment
of postoperative biliary fistulas of hepatic hydatid disease. // Surg.Endosc. - 1996; v.10,
№9-p.909-911.
47.
Tomuş C., Iancu C., Pop F.
Intrabiliary rupture of hepatic hydatid cysts: results
of 17 years’ experience. Hirurgia (Bucur) 2009; 104: 4: 409-413.
48.
Topal
B.,
Aerts
R.,
Penninckx
F.
"Magnetic
resonance
cholangiopancreatography in the diagnosis of biliary complications of hepatic hydatid
disease." // Surgical Endoscopy, 2011. — Vol. 25, No. 2. — С. 189-194.
49.
Topal B., Aerts R., Penninckx F. "Management of intrabiliary rupture of hydatid
cyst of the liver." // Surgical Endoscopy, 2007. — Vol. 21, No. 2. — С. 226-230.
50.
Urokov Sh.T., Abidov U.O., Sultonzoda N.D. - ECHINOCOCCOSIS OF THE
LIVER COMPLICATED BY A BREAKTHROUGH INTO THE BILIARY TRACT
AND THE DEVELOPMENT OF MECHANICAL JAUNDICE: DIAGNOSIS AND
TREATMENT (LITERATURE REVIEW)//New Day in Medicine 10(72)2024 85-95
https://newdayworldmedicine.com/en/new_day_medicine/10-72-2024
51.
Vagianos C., Karavias D. D., Kakkos S. K. et. al. Conservative surgery in the
treatment of hepatic hydatidosis. // Eur. J. Surg. - 1995; v. 161, № 6 - p. 415-420.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
436
2181-3187
52.
Vagianos C., Polydorou A., Karatzas T. Et al. Successful treatment of
postoperative external biliary fistula by selective nasobiliary drainage. HPB Surgery -
1992; v.6, №2-p. 115-120.
53.
WHO Report on Echinococcosis.
World Health Organization
. 2022.
54.
Wu X., Li B., Zheng S., et al. "Management of intrabiliary rupture of hepatic
hydatid cyst: a study of 2785 cases." // Journal of Gastrointestinal Surgery, 2012. —
Vol. 16, No. 8. — С. 1532-1537.
55.
Yagci G., Akbulut S., Karahan I., et al. "Management of biliary complications
in hydatid disease of the liver: endoscopic and percutaneous interventions." // World
Journal of Gastroenterology, 2012. — Vol. 18, No. 12. — С. 1321-1328.
56.
Zaharie, F., Valean, D., Zaharie, R., Popa, C., Mois, E., Schlanger, D., Fetti, A.,
Zdrehus, C., Ciocan, A., & Al-Hajjar, N. (2023). Surgical management of hydatid cyst
disease of the liver: An improvement from our previous experience? World journal of
gastrointestinal surgery, 15(5), 847–858.
https://doi.org/10.4240/wjgs.v15.i5.847
57.
Абдурахманов, М. М., Обидов, У. У., Рузиев, У. У., & Мурадов, Т. Р.
(2020). Хирургическое лечение синдрома механической желтухи. Журнал
теоретической и клинической медицины, 1, 59-62.
58.
Абидов У. О. и др. ВОЗМОЖНОСТИ ЭНДОСКОПИЧЕСКОГО
СТЕНТИРОВАНИЯ
ПРИ
НЕОПЕРАБЕЛЬНЫХ
ОПУХОЛЯХ
БИЛИОПАНКРЕАТИЧЕСКОЙ ЗОНЫ //Новый день в медицине. – 2020. – №. 4.
– С. 623-625.
59.
Акилов Х.А., Струсский Л.П., Ильхамов Ф.А., Садыков Х.Т. Гнойный
холангит и механическая желтуха как осложнения эхинококкоза печени.
Хирургия Узбекистана. 2001; 3: 26–7.
60.
Алиев М.А., Сейсембаев М.А., Ордабеков С.О. Эхинококкоз печени и его
хирургическое лечение. // Хирургия - 1999, № 3 - с. 15-17.
61.
Алиев М.А., Сейсенбаев М.А., Адылханов С.А., Алайк С.М.
Малоинвазивные методы эхинококкэктомии из печени. В кн.: «Эхинококкоз и
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
437
2181-3187
очаговые заболевания паренхиматозных органов человека» - Шымкент, 1998. -
с. 19-21.
62.
Амонов Ш. Ш., Прудков М. И., Мухамедова З. Ш., Гульмурадов Т. Г. Роль
пергидроля в ликвидации остаточных полостей при эхинококкозе печени // ДАН
РТ. 2015. №1.
63.
Амонов Ш.Ш., Рахмонов Д.А., Файзиев З.Ш., Бокиев Ф.Б., Туракулов
Ф.А., Сангов Д.С. (2019). Современные аспекты диагностики и хирургического
лечения эхинококкоза печени. Вестник Авиценны, 21 (3), 480-488.].
64.
Виноградов В.В., Зима П.И., Кочиашвили В.И. Непроходимость желчных
путей. // М., «Медицина», 1977 - 311 с.
65.
Курбонов К.М., Азиззода З.А., Назирбоев К.Р. (2019). Эхинококкоз
печени, осложненный механической паразитарной желтухой. Вестник
Национального медико-хирургического Центра им. Н. И. Пирогова, 14 (1), 30-
35.
66.
Лотов А. Н., Чжао А. В., Черная Н. Р. (2010). Эхинококкоз: диагностика и
современные методы лечения. Трансплантология, (2), 18-27.
67.
Махмадов, Ф. И., & Даминова, Н. М. (2010). Результаты хирургического
лечения больных эхинококкозом печени, осложнённым обтурационной
желтухой. Вестник Авиценны, (2), 29-33.
68.
Нурбабаев А. У., Абидов У. О. Комплексное лечение больных с синдромом
механической желтухи //Биология и интегративная медицина. – 2020. – №. 6 (46).
– С. 96-102.
69.
Сейсембаев М.А., Наржанов Б.А., Рисбеков М.М., Галиев И.Ж. Билиарные
осложнения эхинококкоза печени. В кн.: «Эхинококкоз и очаговые заболевания
паренхиматозных органов человека» - Шымкент, 1998 - с. 115 -116.
70.
Скипенко О.Г., Полищук Л.О., Чекунов Д.А., Хрусталева М.В., Ким С.Ю.
Прорыв эхинококковой кисты в желчные протоки, осложненный
холедоходуоденальным свищом. Хирургия. Журнал им. Н.И. Пирогова.
2012;(7):80 82.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
438
2181-3187
71.
Хаджибаев А. М., Анваров Х. Э., Хашимов М. А. Диагностика и лечение
эхинококкоза печени, осложненного прорывом в желчные пути // Вестник
экстренной медицины. 2010. №4.
